पुष्पाभया पुष्पसितं जरसा सह काननम् । समं गृहाद् गमिष्यामो हंसा इव तरोस् सरः
वय वाढलं, फुलांनी बहरलेलं जंगल दिसलं, की आपण दोघं घर सोडून निघू — जसं हंस झाडावरून सरोवराकडे जातात.
अप्राप्तकालं नृपतेः प्रजापालनम् उज्झतः । राजयक्ष्मेव चन्द्रस्य महद् एनो न नश्यति
राजा जर योग्य वेळ येण्याआधीच प्रजांची काळजी घेणं सोडून देतो, तर त्याचं मोठं पाप कधीच नष्ट होत नाही — जसं चंद्राच्या रोगाचं नाही होत.
अप्राप्तकारिणं भूपं रोधयन्ति च वै प्रजाः । रोधयन्ति ह्य् अकार्येभ्यः प्रभुभृत्याः परस्परम्
राजा जर योग्य वेळेपूर्वी काही करतो, तर प्रजा त्याला थांबवते; आणि चुकीच्या गोष्टींपासून मालक-नोकर एकमेकांना रोखतात.
अलम् उत्पलमालाक्षि विघ्नेनाभिमतस्य मे । विद्धि मां गतम् एवेतो दूरम् एकान्तकाननम्
कमलासारख्या डोळ्यांची तू, माझ्या मनातल्या इच्छेला अडथळा आणू नकोस; मी आधीच दूर एकांताच्या जंगलात गेलो आहे, हे समज.
बाला त्वम् अनवद्याङ्गी नागन्तव्यं वनं त्वया । पुंसाम् अपि हि मृद्वङ्गि दुर्विषह्यो वनाश्रयः
तू अजून लहान आहेस, तुझं अंग निर्दोष आहे. तुला जंगलात जाऊ नये. कारण कोमल शरीर असलेल्या पुरुषांनाही जंगलात राहणं फार कठीण असतं.
न समर्था वनावासे योषितः कठिना अपि । का नाम पुष्पमञ्जर्यस् सोढुम् अर्कातपं क्षमाः
मजबूत असल्या तरी स्त्रियांना जंगलात राहता येत नाही. फुलांच्या गच्छालाही उन्हाचा तडाखा सहन होत नाही, मग स्त्रियांनी कसा सहन करावा?
भवत्या पालयन्त्येह राज्यं स्थातव्यम् उत्तमे । कुटुम्बभारोद्वहनं पत्यौ याते व्रतं स्त्रियः
तुला इथेच राहून राज्य सांभाळावं लागेल. नवरा गेला की, घराचा भार उचलणं हेच स्त्रियांचं व्रत असतं.
इत्य् उक्त्वा दयितां राजा ताम् इन्दुवदनां वशी । उत्तस्थौ स्नातुम् अखिलं दिनकार्यं चकार ह
असं म्हणून, चंद्रासारखा चेहरा असलेल्या आपल्या प्रियेला सांगून, राजाने संयम ठेवून उठून स्नान केलं आणि सर्व दैनंदिन कामं पूर्ण केली.
अथोज्झितप्रजाचेष्टो रविर् अस्ताचलं ययौ । शिखिध्वजो वनम् इव समस्तजनदुर्गमम्
मग, आपल्या प्रजांच्या कामांपासून दूर होऊन, सूर्य पश्चिमेकडील पर्वतामागे गेला, जसा शिखिध्वज सर्व लोकांना दुर्गम अशा वनात गेला.
संहृत्य विततं रूपं तम् एवानुययौ प्रभा । नाथं भवननिष्क्रान्तं चूडालेवानुरागिणी
आपले पसरणारे रूप गोळा करून, प्रभा आपल्या पतीच्या मागे गेली, जसा चूडाळी प्रेमाने राजवाड्यातून बाहेर पडलेल्या आपल्या नाथामागे गेली.
आययौ यामिनी श्यामा भुवनं भस्मधूसरम् । धृतव्योमापगं शर्वम् ईर्ष्ययेव यमस्वसा
रात्र काळीभोर येऊन जगाला राखेसारखे फिकट केले, आकाशात गंगेला धरून, जणू यमाची बहीण मत्सराने आली.
दिक्षु सन्ध्याभ्रहस्तासु स्थितासु कृतकुण्डलम् । तमोलवालकाङ्कासु ज्योत्स्नाहासोदयाङ्कितम्
दिशांमध्ये संध्याकाळच्या ढगांचे हात कुंडलांनी सजले होते, अंधाराच्या वेण्या होत्या, आणि त्यावर चंद्रप्रकाशाच्या हास्याचे ठसे उमटू लागले.
गच्छतोर् अपरं पारं दम्पत्योर् मैरवं वनम् । देवोद्यानमयं रन्तुं दिनश्रीदिननाथयोः
दिवस आणि त्याचा अधिपती हे दोघं, त्या राजदांपत्यासारखे, दुसऱ्या काठी असलेल्या मैरव वनात गेले. ते वन म्हणजे एक दिव्य बागच होती, तिथे त्यांनी आनंद लुटला.
आगच्छतोर् इमं पारं हृद्यं तीक्ष्णकरोज्झितम् । निशानिशानाथयोश् च दम्पत्योर् मैरवं पुनः
रात्र आणि तिचा स्वामी हे दोघं, तेजस्वी किरणांनी छिन्न-भिन्न झालेल्या पण मनाला भावणाऱ्या या काठी जवळ आले, आणि मग ते राजदांपत्य पुन्हा त्या मैरव वनात गेले.
तारागणो ऽपि ददृशे विशीर्णो व्योमकुट्टिमे । मुक्तो मङ्गललाजानां दिग्वधूभिर् इवाञ्जलिः
आकाशाच्या पांढऱ्या पाटीवर ताऱ्यांची गर्दी विखुरलेली दिसली, जणू दिशांच्या वधूंनी मंगल अक्षता उधळल्या आहेत.
चन्द्रानना तमश्श्यामा शीता कुमुदहासिनी । यामिनी यौवनं प्राप सरोजमुकुलस्तनी
रात्र ही चंद्रासारखा चेहरा असलेली, काळी, गारवा देणारी, कुमुदासारखी हसणारी, आपल्या तारुण्यात आली; तिची उन्नत वक्षस्थाने जणू उमलण्याच्या प्रतीक्षेत असलेल्या कमळाच्या कळ्यांसारखी होती.
कृतसन्ध्यासमाचारस् सह चूडालयेष्टया । सुष्वाप शयने भूपो मैनाक इव सागरे
संध्याकाळची पूजा करून, राजा आपल्या प्रिय राणीबरोबर पलंगावर झोपला, जणू काही सागरातला मैनाक पर्वतच.
अथार्धरात्रसमये देशे निश्शब्दतां गते । घननिद्राशिलाकोशनिलीने सकले जने
मग अर्ध्या रात्रीच्या वेळी, सगळीकडे शांतता पसरली आणि सर्व लोक गाढ झोपेत बुडाले.
स तस्यां सम्प्रसुप्तायां शयने कोमलांशुके । भृशं निद्राविमूढायां भ्रमर्याम् इव पङ्कजे
ती मऊ वस्त्रात गुंडाळून, पलंगावर गाढ झोपली होती, जणू कमळात गुंतलेली मधमाशीच.
तत्याज दयितां सुप्ताम् अङ्काद् राजा शिखिध्वजः । स्वैरं स्वैरं मुखं राहो रविचन्द्रप्रभाम् इव
राजा शिखिध्वजाने आपल्या झोपलेल्या प्रेयसीला हळूच कुशीतून दूर सोडले, जसे राहू सूर्यचंद्राच्या तेजस्वी मुखांना शांतपणे सोडतो.
उत्तस्थौ शयनाल् लीनवधूकाद् धवलांशुकात् । सलक्ष्मीकाद् विलोलोर्मेर् हरिः क्षीरार्णवाद् इव
तो आपल्या प्रियेचा आणि पांढऱ्या वस्त्राचा त्याग करून, जणू लक्ष्मी आणि लाटांना मागे सोडून क्षीरसागरातून वर येणाऱ्या विष्णूप्रमाणे, शय्येवरून उठला.
निर्जगामाङ्गनं मत्तसुप्तभृत्यजनं गृहात् । वनं सुप्तमृगव्यूहं केसरी कन्दराद् इव
घरातील स्त्रिया आणि नोकर दारूच्या नशेत किंवा झोपेत असताना, तो सिंह जसा गुहेतून बाहेर पडून झोपलेल्या हरिणांच्या कळपाकडे जाण्यासाठी वनात जातो, तसा घरातून निघून गेला.
खड्गमात्रसहायो ऽसौ पटद्वयपरावृतः । अर्धसुप्तद्वारपालं द्वारदेशम् अवाप च
फक्त तलवार सोबत घेऊन, दोन वस्त्रांनी गुंडाळलेला तो, अर्धवट झोपेत असलेल्या द्वारपालाजवळ पोहोचला.
वीरक्रमार्थं यामीति तत्रैव द्वारपव्रजम् । योजयित्वा जगामासौ पुरान् निर्गत्य पूर्णधीः
शौर्यसाधनेसाठी 'रात्रीची पहारा पाहायला जातो' असे सांगून, द्वारपालाशी बोलणी करून, तो ठाम मनाने शहराबाहेर पडला.
राज्यलक्ष्म्यै नमस् तुभ्यम् इत्य् उक्त्वा मण्डलाद् गतः । विवेशोग्राम् अरण्यानीम् एको नद इवार्णवम्
"राज्यलक्ष्मी, तुला नमस्कार," असे म्हणून तो नगराच्या वर्तुळातून बाहेर पडला आणि एकटाच जंगली अरण्यात गेला, जसा एखादी नदी समुद्रात मिळते.
घनान्धकारगुल्माढ्या क्षुद्रभूतौघकर्कशा । सारण्यानीनिशा सा च समं तेनातिवाहिता
त्या रात्री तो घनदाट अंधार आणि लहान प्राण्यांनी भरलेल्या कठीण अरण्यात गेला.
प्रातश् शून्यम् अरण्यानीखं तीर्त्वा विततं दिनम् । समम् अर्केण कस्याञ्चिद् विशश्राम वनावनौ
सकाळी, रिकाम्या अरण्याचा विस्तार पार करून, त्याने दिवसभर सूर्याबरोबर एका वनातील सावलीत विश्रांती घेतली.
भानाव् अदृश्यतां याते तत्र स्नानादिपूर्वकम् । किञ्चित् फलादिकं भुक्त्वा तां निनाय तमस्वतीम्
सूर्य मावळल्यावर, स्नान व इतर विधी करून, त्याने थोडे फळ वगैरे खाऊन तिथेच त्या अंधारात रात्र घालवली.
पुनः प्रातः पुराण्य् उच्चैर् मण्डलानि गिरीन् नदीः । बलाद् उल्लङ्घयाम् आस राम द्वादशशर्वरीः
पुन्हा पहाटे, बारा रात्रींनी, त्याने जोर लावून जुने पर्वत, शिखरे आणि नद्या ओलांडल्या, हे राम.
ततो मन्दरशैलस्य तटस्थं जनदुर्गमम् । प्राप काननम् अत्यन्तदूरस्थजनतापुरम्
नंतर तो मंदार पर्वताच्या उतारावर असलेल्या, लोकांना कठीण जाऊन पोचता येईल अशा, वस्तीपासून खूप दूर असलेल्या एका जंगलात पोहोचला.