विश्रान्ता सुचिरश्रान्ता घनलब्धपदात्मनि । सर्वोपमातीततया जगामाव्यपदेश्यताम्
दीर्घ काळाच्या श्रमांनंतर तिला खरी विश्रांती मिळाली, ती गाढ आत्मसाक्षात्काराच्या स्थितीत स्थिर झाली, सर्व उपमा-तुलना ओलांडून अवर्णनीय अवस्थेला पोहोचली.
इति सा महिषी तस्य चूडाला वरवर्णिनी । स्वल्पेनैव हि कालेन ययौ विदितवेद्यताम्
अशी ती सुंदर तेजस्वी चूडाळा राणी, अगदी थोड्याच काळात सर्व जाणण्याजोग्या गोष्टींचं ज्ञान मिळविण्याच्या अवस्थेला पोहोचली.
यथायम् आगतः कश्चिज् जागतस् स्पन्दविभ्रमः । यथा च लीयते सर्वं तत् तज् ज्ञातवती बभौ
जशी जागृतीची लहर कुठून तरी येते आणि सगळं कसं विरून जातं, हे तिने ओळखलं आणि त्या जाणिवेने ती तेजाळून उठली.
अदृष्टसकलभ्रान्तौ पदे विश्रान्तिम् एत्य सा । रराज शरदच्छाभ्रमालेव गतसम्भ्रमा
संपूर्ण भ्रम नाहीसे झालेल्या अवस्थेत विश्रांती मिळवून, ती कुठलाही गोंधळ न उरता, शरद ऋतूच्या स्वच्छ ढगासारखी उजळून दिसली.
अनाकुलसमालोके आशश्वासात्मनात्मनि । जरद्गुर् इव शैलाग्रं सतृणं प्राप्य संस्थिता
मन शांत आणि दृष्टी स्थिर ठेवून, स्वतःच्याच आत्म्यात निश्चिंत राहून, ती गवताळ शिखरावर उभ्या असलेल्या जुन्या डोंगरासारखी दृढपणे उभी राहिली.
स्वविवेकघनाभ्यासवशाद् आत्मोदयेन सा । शुशुभे शोभना पुष्पलतेवाभिनवोद्गता
स्वतःच्या विवेकाचा आणि साधनेचा जोर, तसेच आत्म्याचा उदय यामुळे, ती अगदी नव्याने उमललेल्या फुलांच्या वेलीप्रमाणे सुंदरपणे झळकली.
अथ ताम् अनवद्याङ्गीं कदाचित् स शिखिध्वजः । अपूर्वशोभाम् आलोक्य स्मयमान उवाच ह
कधीतरी शिखिध्वजाने तिच्या निर्दोष रूपाकडे आणि अद्वितीय सौंदर्याकडे पाहून, हलक्याशा हास्याने तिला असे म्हटले.
भूयो यौवनयुक्तेव मण्डितेव पुनः पुनः । अधिकं राजसे तन्वि जगद्राज्यवती यथा
तू वारंवार जणू तारुण्याने उजळलेली, सुंदर अलंकारांनी सजलेली आणि जणू साऱ्या जगाची सत्ता तुझ्याकडे आहे असे भासतेस, हे सुकुमारिणी.
प्रपीतामृतसारेव लब्धालभ्यपदेव च । आनन्दापूरपूर्णेव राजसे ऽतितरां प्रिये
तू जणू अमृताचा सार प्यायली आहेस, अशक्य ते साध्य केले आहेस, आणि पूर्ण आनंदाने भरलेली आहेस, प्रिये.
उपशान्तं च कान्तं च दधाना सुन्दरं वपुः । अभिभूयेन्दुम् आयासि श्रियं काम् अपि कामिनि
शांत आणि मनोहारी देह धारण करून, तू इतकी तेजस्वी दिसतेस की चंद्रालाही मागे टाकतेस, आणि तुझ्या सौंदर्याला कुठलीही तुलना नाही, हे सुंदर स्त्री.
अभोगकृपणं शान्तम् ऊर्जितं समतां गतम् । गम्भीरं च प्रसन्नं च चेतः पश्यामि ते प्रिये
प्रियेला, तुझे मन मला दिसते आहे — सुखाच्या आसक्तीपासून मुक्त, शांत, दृढ, समतेत स्थिर, खोल आणि प्रसन्न.
तृणीकृतत्रिभुवनं पीताखिलजगत्त्रयम् । अनन्तोद्भासुरं सौम्यं मनः पश्यामि ते प्रिये
प्रियेला, तुझे मन मला असे दिसते — जणू तीनही लोक त्याला तृणासारखे वाटतात, साऱ्या जगाचा अनुभव घेतलेले, अनंत, तेजस्वी आणि सौम्य.
न केनचिन् महाभागे विभवानन्दवस्तुना । चेतस् तव तुलाम् एति मेरुक्षीराब्धिसुन्दरम्
महोदये, तुझे मन मेरू, समुद्र आणि चंद्रासारखे सुंदर आहे; कोणत्याही संपत्तीने किंवा आनंदाने त्याची सर येऊ शकत नाही.
तैर् एव बालकदलीमृणालाङ्कुरकोमलैः । अङ्गैस् स्थितिम् अनुज्झद्भिर् वृद्धिं यातेव लक्ष्यसे
कच्च्या केळीच्या देठासारख्या, कमळाच्या कांडासारख्या आणि कोवळ्या अंकुरासारख्या मऊ अंगांनी, आणि ती शोभा न गमावता, तू जणू दिवसेंदिवस अधिक तेजस्वी होत आहेस असे भासते.
तथा तेनैव तेनैव सन्निवेशेन संस्थिता । अन्यताम् उपयातासि लतेवर्तुविपर्यये
जशी वेल ऋतू बदलल्यावर वेगळ्या रूपात दिसते, तशीच तू त्या पूर्वीच्या स्थितीत असूनही, आता दुसऱ्या रूपात प्रकट झाली आहेस.
किं त्वया पीतम् अमृतं प्राप्तं साम्राज्यम् एव वा । अमृत्यवे वा सम्प्राप्तः प्रयोगो योगयुक्तिभिः
तू अमृत प्यायली आहेस का? किंवा मोठं राज्य मिळवलं आहेस का? की योगाच्या उपायांनी मृत्यूवर विजय मिळवला आहेस?
राज्याच् चिन्तामणेर् वापि त्रैलोक्याद् वा त्वयाधिकम् । अप्राप्यं किम् अनुप्राप्तं नीलोत्पलविलोचने
निळ्या कमळासारख्या डोळ्यांची सुंदरी, राज्यापेक्षा, चिंतामणीपेक्षा किंवा तिन्ही लोकांपेक्षा जास्त असं काही अप्राप्य तुला मिळालं आहे का?
नकिञ्चित् किञ्चिदाकारम् इदं त्यक्त्वाहम् आगता । नकिञ्चित्किञ्चिदाकारं तेनास्मि श्रीमती स्थिता
मी या काहीच नसलेल्या पण काहीसारखं भासणाऱ्या अवस्थेला सोडून आले आहे; आणि त्याच्यामुळे मी, भाग्यवती, त्या काहीच नसलेल्या पण काहीसारख्या भासणाऱ्या अवस्थेत स्थिर आहे.
यत् किञ्चिद् यन् नकिञ्चिच् च तज् जानामि यथास्थितम् । यथोदयं यथानाशं तेनास्मि श्रीमती स्थिता
जे काही आहे आणि जे काही नाही, ते मी जसे आहे तसेच ओळखते. ते कसे निर्माण होते आणि कसे नाहीसे होते हेही मला माहीत आहे. या जाणिवेमुळे मी खऱ्या अर्थाने समृद्ध राहते.
भोगैर् अभुक्तैस् तुष्यामि भुक्तैर् इव सुदूरगैः । न हृष्यामि न कुप्यामि तेनास्मि श्रीमती स्थिता
जे सुख मी अनुभवले नाही, त्यातही मी तितकीच समाधानी आहे, जसे दूर गेलेल्या उपभोगातही असते. मला ना फार आनंद होतो, ना राग येतो; म्हणून मी खऱ्या अर्थाने समृद्ध राहते.
एकैवाकाशसङ्काशे केवले हृदये रमे । न रमे राजलीलासु तेनास्मि श्रीमती स्थिता
स्वच्छ आणि एकाकी आकाशासारख्या माझ्या अंतःकरणातच मला खरा आनंद मिळतो. राजाच्या खेळांमध्ये मला काहीच आकर्षण वाटत नाही; म्हणून मी खऱ्या अर्थाने समृद्ध राहते.
आत्मन्य् एव हि तिष्ठामि न वनोद्यानसद्मसु । न भोगौघेषु शय्यासु तेनास्मि श्रीमती स्थिता
मी फक्त स्वतःच्या आत्म्यातच स्थिर आहे; मला वन, बाग, राजवाडे, सुखसोयी किंवा मऊ शय्या यांत काहीच आकर्षण नाही. म्हणून मी खऱ्या अर्थाने समृद्ध राहते.
जगतां प्रभुर् एवास्मि नकिञ्चिन्मात्ररूपिणी । इत्य् आत्मन्य् एव तिष्ठामि तेनाहं श्रीमती स्थिता
मी या सगळ्या जगाचा स्वामी आहे, पण माझं खरं स्वरूप काहीच नसल्यासारखं आहे. म्हणून मी स्वतःमध्येच स्थिर आहे आणि यामुळेच मी खऱ्या अर्थाने धन्य आहे.
अन्यैवाहम् इयं नाहम् अन्या चेयं च वाप्य् अहम् । सर्वम् अस्मि नकिञ्चिद् वा तेनाहं श्रीमती स्थिता
मी या सगळ्यापेक्षा वेगळी आहे, आणि हे माझं नाही; पण हेही मीच असू शकते, किंवा मी सर्व काही आहे, किंवा काहीच नाही. म्हणून मी खऱ्या अर्थाने धन्य आहे.
यत् पश्यामि न पश्यामि तत् पश्याम्य् अन्यद् एव यत् । इति सम्यक् प्रपश्यामि तेनाहं श्रीमती स्थिता
जे मी पाहते, ते खरं पाहत नाही; मी जे जाणते, ते काही वेगळंच आहे. म्हणून मी सगळं नीट पाहते आणि यामुळेच मी खऱ्या अर्थाने धन्य आहे.
न सुखं प्रार्थये नार्थं नानर्थं चेतरां स्थितिम् । यथाप्रप्तेन तुष्यामि तेनाहं श्रीमती स्थिता
मला सुखाची, संपत्तीची, दुःखाची किंवा दुसऱ्या कुठल्याही स्थितीची इच्छा नाही. जे काही मिळतं, त्यात मी समाधानी आहे, आणि म्हणून मी खऱ्या अर्थाने धन्य आहे.
तनुविद्वेषरागाभिस् तज्ज्ञाभिश् शास्त्रदृष्टिषु । रमे सह वयस्याभिस् तेनास्मि श्रीमती स्थिता
ज्यांच्या मनात देहाबद्दल आसक्ती किंवा द्वेष नाही, ज्यांना हे ज्ञान आहे आणि जे शास्त्रानुसार पाहतात, अशा माझ्या मित्रांसोबत मला आनंद मिळतो; आणि यामुळेच मी खऱ्या अर्थाने धन्य आहे.
पश्यामि यन् नयनरश्मिभिर् इन्द्रियैर् वा चित्तेन चेह हि तद् अङ्ग न किञ्चिद् एव । पश्यामि तद्विरहितं तु नकिञ्चिदाभं पश्यामि सम्यग् इति नाथ चिरोदयास्मि
हे नाथा, मी डोळ्यांनी, इंद्रियांनी किंवा मनाने इथे जे काही पाहतो, ते खरे तर काहीच नाही; मी जे पाहतो ते त्या सर्वांपासून वेगळे, काहीच नसल्यासारखे दिसते; म्हणून मी योग्य रीतीने पाहतो आणि बऱ्याच काळापासून मला प्रकाश मिळाला आहे.
एवम् आत्मनि विश्रान्तां वदन्तीं तां वराननाम् । असम्बद्धप्रलापासि बालासीति वदञ् शनैः
ती सुंदर मुखवाली स्वतःमध्ये स्थिर राहून असे बोलत असताना, त्याने हळूच सांगितले, "तू मुलीसारखी विस्कळीत बोलतेस."
भोगलम्पटया बुद्ध्या मुग्धाम् आशङ्क्य तां प्रियाम् । अबुद्ध्वा तद्गिराम् अर्थं विहस्योवाच भूपतिः
आपली प्रिया भोगाची लालसा असलेल्या आणि भोळी आहे असे समजून, तिच्या बोलण्याचा अर्थ न समजता, राजाने हसून असे सांगितले.