अनन्तम् इदम् आकाशं भूतौघश् चाचलादिकः । सुरासुरयुतं विश्वम् एतन्मयम् अकृत्रिमम्
हे अनंत आकाश, पर्वतांसारख्या सर्व भूतांचे समूह, देव-दानवांनी भरलेले हे विश्व—हे सर्व त्या एकाच, नैसर्गिक आणि अखंड तत्त्वापासूनच बनले आहे.
पुस्तकर्ममयी सेना सर्वा मृण्मात्रकं यथा । द्रष्टृदृश्यदृशां सत्ता चिन्मात्रैकमयी तथा
मातीच्या बाहुल्यांची सेना जशी मातीच असते, तशीच पाहणारा, पाहिले जाणारे आणि पाहणे—यांची सुद्धा अस्तित्व फक्त शुद्ध चैतन्याचं आहे.
इदम् ऐक्यम् इदं द्वित्वम् अहं नाहम् इतीति च । क इह भ्रमसम्मोहः कथं कस्य कुतः क्व वा
हे एकत्व, हे द्वैत, 'मी आहे' किंवा 'मी नाही' असे विचार—इथे नेमका कोण भ्रमित आहे, कसा, कुणामुळे, कुठून आणि कशासाठी?
तद् अनन्तम् अनायासम् उपशान्तास्मि खं स्थिता । निर्वामि परिनिर्वाणा सत्यम् आसे गतज्वरम्
मी त्या अनंत, सहज आणि शांत आकाशात स्थिर आहे; मी पूर्णपणे निवळून, खरी विश्रांती घेत, सर्व दुःखांपासून मुक्त झालो आहे.
अचेतनं चेतनं वा यो यो नामाभिचेतति । सत्तामात्रात्म तद्रूपं स्वं महाचिति संस्थितम्
जड असो वा चेतन असो, कोणतेही नाव दिले तरी त्या सर्वांची खरी ओळख म्हणजे अस्तित्वच आहे. ते आपल्याच स्वरूपात, त्या महान चैतन्यात स्थिर आहे.
तेनेह नाहम् नान्यश् च न भावाभावसम्भवः । शान्तं सर्वं निरालम्बं केवलं संस्थितं परम्
त्या एकाच अस्तित्वामुळे इथे ना 'मी' आहे, ना दुसरा कोणी आहे, ना अस्तित्वाचा किंवा अनस्तित्वाचा उदय होतो. सर्व काही शांत, आधाररहित आणि केवळ त्या परमात्म्यातच स्थिर आहे.
इत्थं विचारणपरा परमावबोधाद् बुद्ध्वा यथास्थितम् इदं परमात्मतत्त्वम् । संशान्तरागभयमोहमनोविलासा शान्ता बभूव शरदम्बरलेखिकेव
अशा प्रकारे विचार आणि परमज्ञान यात मग्न होऊन, तिने हे परमात्मतत्त्व जसे आहे तसे ओळखले. तिच्या मनातील आसक्ती, भीती, मोह आणि अस्थिरता पूर्णपणे शांत झाली; ती शरद ऋतूच्या आकाशातील रेषेसारखी नितांत शांत झाली.
दिनानुदिनम् एषाथ स्वात्मारामतया तया । नित्यम् अन्तर्मुखतया बभूव प्रकृतिस्थितिः
दररोज, आपल्या आत्म्यातील आनंदामुळे आणि नेहमी अंतर्मुख राहिल्यामुळे, ती आपल्या स्वाभाविक अवस्थेतच स्थिर राहिली.
नीरागा नीरुजासङ्गा निर्द्वन्द्वा निस्समीहिता । न जहाति न चादत्ते प्रकृताचारचारिणी
ती आसक्तिरहित, दुःखरहित, कुठल्याही गोष्टीला चिकटून न राहणारी, द्वैताच्या पलीकडची आणि कसलीही धडपड न करणारी आहे. ती काही सोडत नाही, काही धरत नाही, फक्त आपल्या स्वभावानुसार वागत राहते.
परितीर्णा भवाम्भोधिं शान्तसन्देहजालिका । परमात्ममहालाभपरिपूर्णतरान्तरा
ती भवसागर पार करून गेली, तिच्या मनातील शंका पूर्णपणे शांत झाल्या, आणि तिच्या अंतरात्म्यात सर्वोच्च आत्मसंपादनाचा परिपूर्ण आनंद भरून राहिला.
विश्रान्ता सुचिरश्रान्ता घनलब्धपदात्मनि । सर्वोपमातीततया जगामाव्यपदेश्यताम्
दीर्घ काळाच्या श्रमांनंतर तिला खरी विश्रांती मिळाली, ती गाढ आत्मसाक्षात्काराच्या स्थितीत स्थिर झाली, सर्व उपमा-तुलना ओलांडून अवर्णनीय अवस्थेला पोहोचली.
इति सा महिषी तस्य चूडाला वरवर्णिनी । स्वल्पेनैव हि कालेन ययौ विदितवेद्यताम्
अशी ती सुंदर तेजस्वी चूडाळा राणी, अगदी थोड्याच काळात सर्व जाणण्याजोग्या गोष्टींचं ज्ञान मिळविण्याच्या अवस्थेला पोहोचली.
यथायम् आगतः कश्चिज् जागतस् स्पन्दविभ्रमः । यथा च लीयते सर्वं तत् तज् ज्ञातवती बभौ
जशी जागृतीची लहर कुठून तरी येते आणि सगळं कसं विरून जातं, हे तिने ओळखलं आणि त्या जाणिवेने ती तेजाळून उठली.
अदृष्टसकलभ्रान्तौ पदे विश्रान्तिम् एत्य सा । रराज शरदच्छाभ्रमालेव गतसम्भ्रमा
संपूर्ण भ्रम नाहीसे झालेल्या अवस्थेत विश्रांती मिळवून, ती कुठलाही गोंधळ न उरता, शरद ऋतूच्या स्वच्छ ढगासारखी उजळून दिसली.
अनाकुलसमालोके आशश्वासात्मनात्मनि । जरद्गुर् इव शैलाग्रं सतृणं प्राप्य संस्थिता
मन शांत आणि दृष्टी स्थिर ठेवून, स्वतःच्याच आत्म्यात निश्चिंत राहून, ती गवताळ शिखरावर उभ्या असलेल्या जुन्या डोंगरासारखी दृढपणे उभी राहिली.
स्वविवेकघनाभ्यासवशाद् आत्मोदयेन सा । शुशुभे शोभना पुष्पलतेवाभिनवोद्गता
स्वतःच्या विवेकाचा आणि साधनेचा जोर, तसेच आत्म्याचा उदय यामुळे, ती अगदी नव्याने उमललेल्या फुलांच्या वेलीप्रमाणे सुंदरपणे झळकली.
अथ ताम् अनवद्याङ्गीं कदाचित् स शिखिध्वजः । अपूर्वशोभाम् आलोक्य स्मयमान उवाच ह
कधीतरी शिखिध्वजाने तिच्या निर्दोष रूपाकडे आणि अद्वितीय सौंदर्याकडे पाहून, हलक्याशा हास्याने तिला असे म्हटले.
भूयो यौवनयुक्तेव मण्डितेव पुनः पुनः । अधिकं राजसे तन्वि जगद्राज्यवती यथा
तू वारंवार जणू तारुण्याने उजळलेली, सुंदर अलंकारांनी सजलेली आणि जणू साऱ्या जगाची सत्ता तुझ्याकडे आहे असे भासतेस, हे सुकुमारिणी.
प्रपीतामृतसारेव लब्धालभ्यपदेव च । आनन्दापूरपूर्णेव राजसे ऽतितरां प्रिये
तू जणू अमृताचा सार प्यायली आहेस, अशक्य ते साध्य केले आहेस, आणि पूर्ण आनंदाने भरलेली आहेस, प्रिये.
उपशान्तं च कान्तं च दधाना सुन्दरं वपुः । अभिभूयेन्दुम् आयासि श्रियं काम् अपि कामिनि
शांत आणि मनोहारी देह धारण करून, तू इतकी तेजस्वी दिसतेस की चंद्रालाही मागे टाकतेस, आणि तुझ्या सौंदर्याला कुठलीही तुलना नाही, हे सुंदर स्त्री.
अभोगकृपणं शान्तम् ऊर्जितं समतां गतम् । गम्भीरं च प्रसन्नं च चेतः पश्यामि ते प्रिये
प्रियेला, तुझे मन मला दिसते आहे — सुखाच्या आसक्तीपासून मुक्त, शांत, दृढ, समतेत स्थिर, खोल आणि प्रसन्न.
तृणीकृतत्रिभुवनं पीताखिलजगत्त्रयम् । अनन्तोद्भासुरं सौम्यं मनः पश्यामि ते प्रिये
प्रियेला, तुझे मन मला असे दिसते — जणू तीनही लोक त्याला तृणासारखे वाटतात, साऱ्या जगाचा अनुभव घेतलेले, अनंत, तेजस्वी आणि सौम्य.
न केनचिन् महाभागे विभवानन्दवस्तुना । चेतस् तव तुलाम् एति मेरुक्षीराब्धिसुन्दरम्
महोदये, तुझे मन मेरू, समुद्र आणि चंद्रासारखे सुंदर आहे; कोणत्याही संपत्तीने किंवा आनंदाने त्याची सर येऊ शकत नाही.
तैर् एव बालकदलीमृणालाङ्कुरकोमलैः । अङ्गैस् स्थितिम् अनुज्झद्भिर् वृद्धिं यातेव लक्ष्यसे
कच्च्या केळीच्या देठासारख्या, कमळाच्या कांडासारख्या आणि कोवळ्या अंकुरासारख्या मऊ अंगांनी, आणि ती शोभा न गमावता, तू जणू दिवसेंदिवस अधिक तेजस्वी होत आहेस असे भासते.
तथा तेनैव तेनैव सन्निवेशेन संस्थिता । अन्यताम् उपयातासि लतेवर्तुविपर्यये
जशी वेल ऋतू बदलल्यावर वेगळ्या रूपात दिसते, तशीच तू त्या पूर्वीच्या स्थितीत असूनही, आता दुसऱ्या रूपात प्रकट झाली आहेस.
किं त्वया पीतम् अमृतं प्राप्तं साम्राज्यम् एव वा । अमृत्यवे वा सम्प्राप्तः प्रयोगो योगयुक्तिभिः
तू अमृत प्यायली आहेस का? किंवा मोठं राज्य मिळवलं आहेस का? की योगाच्या उपायांनी मृत्यूवर विजय मिळवला आहेस?
राज्याच् चिन्तामणेर् वापि त्रैलोक्याद् वा त्वयाधिकम् । अप्राप्यं किम् अनुप्राप्तं नीलोत्पलविलोचने
निळ्या कमळासारख्या डोळ्यांची सुंदरी, राज्यापेक्षा, चिंतामणीपेक्षा किंवा तिन्ही लोकांपेक्षा जास्त असं काही अप्राप्य तुला मिळालं आहे का?
नकिञ्चित् किञ्चिदाकारम् इदं त्यक्त्वाहम् आगता । नकिञ्चित्किञ्चिदाकारं तेनास्मि श्रीमती स्थिता
मी या काहीच नसलेल्या पण काहीसारखं भासणाऱ्या अवस्थेला सोडून आले आहे; आणि त्याच्यामुळे मी, भाग्यवती, त्या काहीच नसलेल्या पण काहीसारख्या भासणाऱ्या अवस्थेत स्थिर आहे.
यत् किञ्चिद् यन् नकिञ्चिच् च तज् जानामि यथास्थितम् । यथोदयं यथानाशं तेनास्मि श्रीमती स्थिता
जे काही आहे आणि जे काही नाही, ते मी जसे आहे तसेच ओळखते. ते कसे निर्माण होते आणि कसे नाहीसे होते हेही मला माहीत आहे. या जाणिवेमुळे मी खऱ्या अर्थाने समृद्ध राहते.
भोगैर् अभुक्तैस् तुष्यामि भुक्तैर् इव सुदूरगैः । न हृष्यामि न कुप्यामि तेनास्मि श्रीमती स्थिता
जे सुख मी अनुभवले नाही, त्यातही मी तितकीच समाधानी आहे, जसे दूर गेलेल्या उपभोगातही असते. मला ना फार आनंद होतो, ना राग येतो; म्हणून मी खऱ्या अर्थाने समृद्ध राहते.