मनोबुद्धीन्द्रियाद्यर्थरूपैस् सैवं विजृम्भते । तरङ्गकणकल्लोलवलनैर् अम्ब्व् इवात्मनि
तीच मन, बुद्धी, इंद्रिये आणि विषय यांच्या रूपानं विस्तारते, जसं पाणी स्वतःमध्ये लाटा, थेंब, आणि उसळी यांच्या रूपात दिसतं.
जगद्भूतपदार्थानां सत्ता स्फुरति सान्तरे । यद् इदं तत् परं रूपं तस्याः खलु महाचितेः
जगातल्या सर्व घटकांची आणि वस्तूंची अस्तित्वाची चमक तिच्यातच आहे; हे जे काही आहे, तेच त्या महान चैतन्याचं खरं स्वरूप आहे.
शुद्धसंविन्महासिंही सेयं समसमोदिता । अनन्ययैवान्ययेव जगज्जृम्भिकया स्थिता
ही शुद्ध चैतन्याची सिंहिणी, स्वतःच्याच सामर्थ्याने, साऱ्या जगात सारखीच प्रकट होते आणि स्थिर राहते.
सत्ता तद्व्यतिरेकेण नान्या सम्भवतीह हि । विचित्रहेमभाण्डानां ननु हेमेतरा यथा
त्या चैतन्याशिवाय इथे दुसरे काही अस्तित्वच शक्य नाही, जसे विविध सोन्याच्या दागिन्यांमध्ये सोन्याशिवाय दुसरे काही नसते.
सा यथोदेति तद्रूपम् आत्मानं चेतति स्वयम् । स्वचित्त्वेन द्रवत्वेन तरङ्गादित्वम् अम्ब्व् इव
ती जशी प्रकट होते, तशीच ती स्वतःला जाणते—स्वतःच्या मनाने, तिच्या प्रवाहीपणामुळे, जणू पाण्यातील लाटेसारखी होते.
महाचितो जगच् चित्त्वाद् उदेतीवानुदय्य् अपि । तदात्मैव यथावर्तो रूपवाञ् जलधौ द्रवात्
महान चित्तापासून हे जग जणू चैतन्यातून निर्माण होते, पण खरंतर ते निर्माण होत नाही; ते त्याच स्वरूपाचे असते, जसे समुद्रातील वावटळ पाण्यातूनच आकार घेते.
एवं चिन्मात्रम् एवाहम् अनहम्भावम् आततम् । न तस्य जन्ममरणे न च स्तस् सदसद्गती
माझं खरं स्वरूप म्हणजे शुद्ध चैतन्यच आहे, ज्यात 'मी'पणाचा लवलेशही नाही. त्या चैतन्यात जन्म किंवा मृत्यू नाहीत, तसंच अस्तित्व किंवा अनस्तित्व यांच्यातही ते अडकत नाही.
न नाशस् सम्भवत्य् अस्य चिन्मात्रनभसः क्वचित् । अच्छेद्यो ऽयम् अदाह्यो ऽयं चिदात्मा नित्यनिर्मलः
या शुद्ध चैतन्याच्या आकाशाला कधीच नाश येत नाही. हे चैतन्यस्वरूप न तुटणारं आहे, न जळणारं आहे, ते कायमस्वरूपी आणि नेहमीच निर्मळ आहे.
अहो नु चिरकालेन शान्तास्मि परिनिर्वृता । निर्वासितमतिर् मुक्तम् आसे निर्मन्दराब्धिवत्
अरे, कितीतरी काळानंतर मला खरी शांतता मिळाली आहे, मी पूर्णपणे निवळले आहे. सर्व विचार शांत झालेत, मी मुक्तपणे, स्थिर समुद्रासारखी विश्रांती घेत आहे.
असदाभासम् अत्यच्छम् अनन्तम् अजम् अच्युतम् । आत्माकाशम् अनायासम् अवलम्ब्य रमे चिरम्
या खोटं वाटणाऱ्या, पारदर्शक, अनंत, अजन्मा आणि अचल अशा आत्म्याच्या आकाशावर सहजपणे विसंबून मी दीर्घकाळ आनंदात रमतो.
अनन्तम् इदम् आकाशं भूतौघश् चाचलादिकः । सुरासुरयुतं विश्वम् एतन्मयम् अकृत्रिमम्
हे अनंत आकाश, पर्वतांसारख्या सर्व भूतांचे समूह, देव-दानवांनी भरलेले हे विश्व—हे सर्व त्या एकाच, नैसर्गिक आणि अखंड तत्त्वापासूनच बनले आहे.
पुस्तकर्ममयी सेना सर्वा मृण्मात्रकं यथा । द्रष्टृदृश्यदृशां सत्ता चिन्मात्रैकमयी तथा
मातीच्या बाहुल्यांची सेना जशी मातीच असते, तशीच पाहणारा, पाहिले जाणारे आणि पाहणे—यांची सुद्धा अस्तित्व फक्त शुद्ध चैतन्याचं आहे.
इदम् ऐक्यम् इदं द्वित्वम् अहं नाहम् इतीति च । क इह भ्रमसम्मोहः कथं कस्य कुतः क्व वा
हे एकत्व, हे द्वैत, 'मी आहे' किंवा 'मी नाही' असे विचार—इथे नेमका कोण भ्रमित आहे, कसा, कुणामुळे, कुठून आणि कशासाठी?
तद् अनन्तम् अनायासम् उपशान्तास्मि खं स्थिता । निर्वामि परिनिर्वाणा सत्यम् आसे गतज्वरम्
मी त्या अनंत, सहज आणि शांत आकाशात स्थिर आहे; मी पूर्णपणे निवळून, खरी विश्रांती घेत, सर्व दुःखांपासून मुक्त झालो आहे.
अचेतनं चेतनं वा यो यो नामाभिचेतति । सत्तामात्रात्म तद्रूपं स्वं महाचिति संस्थितम्
जड असो वा चेतन असो, कोणतेही नाव दिले तरी त्या सर्वांची खरी ओळख म्हणजे अस्तित्वच आहे. ते आपल्याच स्वरूपात, त्या महान चैतन्यात स्थिर आहे.
तेनेह नाहम् नान्यश् च न भावाभावसम्भवः । शान्तं सर्वं निरालम्बं केवलं संस्थितं परम्
त्या एकाच अस्तित्वामुळे इथे ना 'मी' आहे, ना दुसरा कोणी आहे, ना अस्तित्वाचा किंवा अनस्तित्वाचा उदय होतो. सर्व काही शांत, आधाररहित आणि केवळ त्या परमात्म्यातच स्थिर आहे.
इत्थं विचारणपरा परमावबोधाद् बुद्ध्वा यथास्थितम् इदं परमात्मतत्त्वम् । संशान्तरागभयमोहमनोविलासा शान्ता बभूव शरदम्बरलेखिकेव
अशा प्रकारे विचार आणि परमज्ञान यात मग्न होऊन, तिने हे परमात्मतत्त्व जसे आहे तसे ओळखले. तिच्या मनातील आसक्ती, भीती, मोह आणि अस्थिरता पूर्णपणे शांत झाली; ती शरद ऋतूच्या आकाशातील रेषेसारखी नितांत शांत झाली.
दिनानुदिनम् एषाथ स्वात्मारामतया तया । नित्यम् अन्तर्मुखतया बभूव प्रकृतिस्थितिः
दररोज, आपल्या आत्म्यातील आनंदामुळे आणि नेहमी अंतर्मुख राहिल्यामुळे, ती आपल्या स्वाभाविक अवस्थेतच स्थिर राहिली.
नीरागा नीरुजासङ्गा निर्द्वन्द्वा निस्समीहिता । न जहाति न चादत्ते प्रकृताचारचारिणी
ती आसक्तिरहित, दुःखरहित, कुठल्याही गोष्टीला चिकटून न राहणारी, द्वैताच्या पलीकडची आणि कसलीही धडपड न करणारी आहे. ती काही सोडत नाही, काही धरत नाही, फक्त आपल्या स्वभावानुसार वागत राहते.
परितीर्णा भवाम्भोधिं शान्तसन्देहजालिका । परमात्ममहालाभपरिपूर्णतरान्तरा
ती भवसागर पार करून गेली, तिच्या मनातील शंका पूर्णपणे शांत झाल्या, आणि तिच्या अंतरात्म्यात सर्वोच्च आत्मसंपादनाचा परिपूर्ण आनंद भरून राहिला.
विश्रान्ता सुचिरश्रान्ता घनलब्धपदात्मनि । सर्वोपमातीततया जगामाव्यपदेश्यताम्
दीर्घ काळाच्या श्रमांनंतर तिला खरी विश्रांती मिळाली, ती गाढ आत्मसाक्षात्काराच्या स्थितीत स्थिर झाली, सर्व उपमा-तुलना ओलांडून अवर्णनीय अवस्थेला पोहोचली.
इति सा महिषी तस्य चूडाला वरवर्णिनी । स्वल्पेनैव हि कालेन ययौ विदितवेद्यताम्
अशी ती सुंदर तेजस्वी चूडाळा राणी, अगदी थोड्याच काळात सर्व जाणण्याजोग्या गोष्टींचं ज्ञान मिळविण्याच्या अवस्थेला पोहोचली.
यथायम् आगतः कश्चिज् जागतस् स्पन्दविभ्रमः । यथा च लीयते सर्वं तत् तज् ज्ञातवती बभौ
जशी जागृतीची लहर कुठून तरी येते आणि सगळं कसं विरून जातं, हे तिने ओळखलं आणि त्या जाणिवेने ती तेजाळून उठली.
अदृष्टसकलभ्रान्तौ पदे विश्रान्तिम् एत्य सा । रराज शरदच्छाभ्रमालेव गतसम्भ्रमा
संपूर्ण भ्रम नाहीसे झालेल्या अवस्थेत विश्रांती मिळवून, ती कुठलाही गोंधळ न उरता, शरद ऋतूच्या स्वच्छ ढगासारखी उजळून दिसली.
अनाकुलसमालोके आशश्वासात्मनात्मनि । जरद्गुर् इव शैलाग्रं सतृणं प्राप्य संस्थिता
मन शांत आणि दृष्टी स्थिर ठेवून, स्वतःच्याच आत्म्यात निश्चिंत राहून, ती गवताळ शिखरावर उभ्या असलेल्या जुन्या डोंगरासारखी दृढपणे उभी राहिली.
स्वविवेकघनाभ्यासवशाद् आत्मोदयेन सा । शुशुभे शोभना पुष्पलतेवाभिनवोद्गता
स्वतःच्या विवेकाचा आणि साधनेचा जोर, तसेच आत्म्याचा उदय यामुळे, ती अगदी नव्याने उमललेल्या फुलांच्या वेलीप्रमाणे सुंदरपणे झळकली.
अथ ताम् अनवद्याङ्गीं कदाचित् स शिखिध्वजः । अपूर्वशोभाम् आलोक्य स्मयमान उवाच ह
कधीतरी शिखिध्वजाने तिच्या निर्दोष रूपाकडे आणि अद्वितीय सौंदर्याकडे पाहून, हलक्याशा हास्याने तिला असे म्हटले.
भूयो यौवनयुक्तेव मण्डितेव पुनः पुनः । अधिकं राजसे तन्वि जगद्राज्यवती यथा
तू वारंवार जणू तारुण्याने उजळलेली, सुंदर अलंकारांनी सजलेली आणि जणू साऱ्या जगाची सत्ता तुझ्याकडे आहे असे भासतेस, हे सुकुमारिणी.
प्रपीतामृतसारेव लब्धालभ्यपदेव च । आनन्दापूरपूर्णेव राजसे ऽतितरां प्रिये
तू जणू अमृताचा सार प्यायली आहेस, अशक्य ते साध्य केले आहेस, आणि पूर्ण आनंदाने भरलेली आहेस, प्रिये.
उपशान्तं च कान्तं च दधाना सुन्दरं वपुः । अभिभूयेन्दुम् आयासि श्रियं काम् अपि कामिनि
शांत आणि मनोहारी देह धारण करून, तू इतकी तेजस्वी दिसतेस की चंद्रालाही मागे टाकतेस, आणि तुझ्या सौंदर्याला कुठलीही तुलना नाही, हे सुंदर स्त्री.