मञ्जरीजालदोलासु विटपान्तःपुरान्तरे । रजःकर्पूरधवले चलद्दलकवाटके
फुलांच्या गच्च झुंबरांनी सजलेल्या, फांद्यांच्या आतल्या भागात, पानांची दारे हलकेच हलत होती. त्या पानांवर परागाच्या शुभ्र धुळीमुळे कर्पूरासारखी पांढरट छटा दिसत होती.
आमोदिनि लसत्पुष्पगुलुच्छकवितानके । गायत्सु गहनेषूच्चैर् मिथुनेष्व् अलिनां मिथः
सुगंधी आणि चमकदार फुलांनी सजलेल्या कुंजांमध्ये, दाट झाडीत मधमाशा एकमेकांशी मोठ्याने गुणगुणत होत्या.
आयाति मधुरे वायौ शशिशीकरशीतले । कदलीकन्दलीकच्छतलपल्लवलासिनि
चंद्राच्या शीतल किरणांनी गार झालेला, मधुर वारा येत होता. तो केळीच्या कोंबांमध्ये आणि ताज्या पानांमध्ये खेळत होता.
कान्तां प्रति बभूवास्य नवं चेतस् समुत्सुकम् । क्षीवं कुसुमसम्भारसौगन्धिमधुरासवैः
आपल्या प्रियेच्या आठवणीने त्याचे मन नव्याने उत्कंठित झाले. फुलांच्या गंधाने आणि मधुर रसाने त्याचे मन मोहित झाले होते.
मनोराज्यम् इदं चक्रे स वसन्तमदैधितः । उद्यानवनदोलासु लीलाकमलिनीषु च
वसंताच्या उमाळ्याने भारावून, त्याने हे आनंदाचं राज्य उभारलं — बागांच्या कुंजात, झुल्यांवर आणि खेळत्या कमळांच्या तलावांत.
कदा प्रणयिनीं मुग्धां बालाब्जमुकुलस्तनीम् । करिष्ये कामिनीम् अङ्के पर्यङ्के कुसुमाङ्किताम्
कधी माझी निरागस प्रेयसी, जीचं उर कमळाच्या कळ्यांसारखं आहे, ती माझ्या मांडीवर, फुलांनी सजवलेल्या पलंगावर, माझ्या प्रियेसारखी विराजमान होईल?
कदा कमलवल्लीनां दोलास्व् अलिर् इवालिनीम् । आलोलतां विनेष्यामि बालां भुजलतानुगाम्
कधी मी कमळवेलीतल्या मधमाशीप्रमाणे, माझ्या कोवळ्या प्रेयसीला, तिच्या हातांनी मला बिलगून, झुल्यावर झुलवत खेळवेन?
मृणालहारकुन्देन्दुवृन्दतल्पाभिलाषिणी । मत्कृते मदनातप्ता कदा स्याद् इन्दुसुन्दरी
कधी ती चंद्रासारखी सुंदर, माझ्यासाठी प्रेमाने तळमळणारी, कमळाच्या देठांनी, कुंद आणि चांदण्याच्या गट्यांनी सजवलेल्या शय्येची आस धरून राहील?
इति चिन्तापरो भूत्वा कुसुमावलनोन्मुखः । विजहार वनान्तेषु कुसुमोपवनेषु च
अशा प्रकारे विचारात मग्न होऊन, फुलांच्या हारांसाठी उत्सुक राहून, तो वनाच्या काठावर आणि फुलांनी भरलेल्या बागांमध्ये भटकत होता.
वेलोपवनदोलासु लीलाकमलिनीषु च । वल्लीवलयगेहेषु विविधोद्यानभूमिषु
समुद्रकिनाऱ्याच्या बागांमधील झुल्यांवर, खेळकर कमळांच्या तलावांमध्ये, वेलींनी वेढलेल्या मांडवांमध्ये आणि विविध आनंददायी उद्यानांमध्ये त्याला आनंद मिळत होता.
वनोपवनविन्यासवर्णनावलितासु च । शृङ्गाररसगर्भासु कथास्व् अरमतोन्मनाः
वन आणि बगिच्यांच्या सुंदर मांडणीच्या वर्णनांमध्ये, तसेच प्रेमभावनेने भरलेल्या गोष्टींमध्ये तो पूर्णपणे रममाण झाला होता.
हारिहासलसच्छ्वासविलोलालकवल्लरीः । कुमारीः पूजयाम् आस सुवर्णकलशस्तनीः
आनंदी हास्याने आणि हलक्या श्वासाने लहरणाऱ्या केसांच्या वेण्या असलेल्या, सोन्यासारख्या कुंभासारखी उरोज असलेल्या कुमारिकांची त्याने आदरपूर्वक पूजा केली.
एवम् अस्य विदुर् भव्या मन्त्रिणो नवनिश्चयम् । इङ्गिताकारवेदित्वम् एव मन्त्रिपदं परम्
अशा प्रकारे त्या शहाण्या मंत्र्यांनी त्याचा नवा हेतू ओळखला; कारण खऱ्या अर्थाने, हालचाली आणि चेहऱ्यावरील भाव समजणे हेच मंत्र्याचे मोठेपण आहे.
अथ तस्य विवाहाय मन्त्रिवर्गो विचारवान् । सुराष्ट्राधिपतिं कन्यां ययाचे यौवनान्विताम्
नंतर, विचारपूर्वक त्या मंत्रिमंडळाने सुराष्ट्राच्या राजाकडे त्याच्या विवाहासाठी तरुण कन्येची मागणी केली.
रूपयौवनसम्पन्नां भार्यात्वे विधिनोत्तमाम् । उपयेमे स ताम् आत्मसदृशीं प्रतिमाम् इव
रूप आणि तारुण्याने भरलेली, सर्व दृष्टीने उत्तम अशी ती कन्या त्याने पत्नी म्हणून स्वीकारली; ती जणू त्याच्याच प्रतिमेसारखी होती.
चूडालेति भुवि ख्याता नाम्ना नृपतिसुन्दरी । सा तं भर्तारम् आसाद्य रेजे फुल्लेव पद्मिनी
चूडालेती हे नाव पृथ्वीवर प्रसिद्ध असलेली, राजकन्या म्हणून ओळखली जाणारी ती; तिला असा पती मिळाल्यावर ती उमललेल्या कमळासारखी तेजस्वी दिसू लागली.
नीलनीरजनेत्रां तां चूडालां स शिखिध्वजः । स्नेहाद् विकासयाम् आस शोभयार्क इवाब्जिनीं
शिखिध्वजाने, काळ्या काजळासारख्या डोळ्यांची चूडाळा हिला आपुलकीने फुलवले, जशी सूर्य कमळाला फुलवतो.
अवर्धत तयोः प्रीतिर् अन्योऽन्यार्पितचेतसोः । हावभावविलासाद्यैस् सेकैर् नवलतेव सा
त्यांची प्रेमभावना वाढत गेली, कारण दोघांनीही आपली मने एकमेकांना दिली होती. हावभाव, मनोवृत्ती आणि खेळकर लाडिकपणाच्या सरींनी ते प्रेम नव्या वेलीसारखे फुलत गेले.
स मन्त्र्यर्पितसर्वार्थस् सुसुखी सुस्थितप्रजः । राजहंस इवाब्जिन्या रेमे दयितया तया
सर्व कामे मंत्र्यांकडे सोपवून, प्रजेला सुखात ठेवून, शिखिध्वज आपल्या प्रियतमेबरोबर राजहंस जसा कमळाजवळ रमतो तसा आनंदाने रमला.
अन्तःपुरेषु दोलासु चन्दनागुरुवीथिषु । मन्दारदामदोलासु कदलीकन्दलीषु च
अंतःपुरात, झुल्यावर, चंदन आणि अगरूच्या सुगंधी वाटांवर, मंदारफुलांनी सजवलेल्या झुल्यांवर आणि केळीच्या बागांमध्ये—
पुरान्तेषु वनान्तेषु दिगन्तेषु सरस्सु च । जङ्गलेषु दिनान्तेषु जम्बूजम्बीरशालिषु
नगराच्या टोकावर, दाट जंगलात, क्षितिजावर, तळ्याच्या काठी, माळरानावर, दिवस संपता, जांभूळ, लिंबू आणि तांदळाच्या बागांमध्ये—
बभूवाह्लादकं सर्वं तयोर् अन्योऽन्यचेष्टितम् । सद्वर्षणाध्वराचारैर् द्युभूम्योर् इव कान्तयोः
त्यांच्या दोघांच्या प्रत्येक कृतीत, एकमेकांसोबतच्या वागण्यात, सर्व काही आनंददायक झाले, जणू आकाश आणि पृथ्वी पावसाच्या आणि यज्ञाच्या शुभ कार्यात आनंद मानत आहेत.
नित्यम् एवावियुक्तत्वात् प्रियत्वाच् चेष्टितस्य च । मिथः कलाकलापस्य कोविदौ तौ बभूवतुः
ते नेहमीच एकमेकांपासून वेगळे झाले नाहीत आणि एकमेकांच्या संगतीत त्यांना अपार प्रेम वाटत होते; एकमेकांशी गप्पा मारण्यात आणि खेळकर बोलण्यात ते दोघेही कुशल झाले.
स्वरूपम् एकम् एवैतौ दधतुर् मिश्रतां गतौ । अन्योऽन्यं हृदयस्थत्वाद् इव सङ्क्रान्तम् अक्षतम्
त्यांची एकरूपता इतकी झाली की, जणू ते दोघे मिळून एकच झाले होते; एकमेकांच्या अंतःकरणात पूर्णपणे आणि अखंडपणे एकरूप झाले होते.
सर्वशास्त्रादिवैदग्ध्यं चित्राद्य् अपि मुखात् प्रभोः । बाला भाण्डाद् इवागृह्णाद् आसीत् सर्वार्थपण्डिता
तिने आपल्या पतीच्या तोंडून सर्व शास्त्रांचे आणि कलांचे, अगदी चित्रकलेचेही ज्ञान सहज मिळवले, जसे एखादे मूल भांड्यातून वस्तू काढते; त्यामुळे ती सर्व विषयांत पारंगत झाली.
नृत्तं वाद्यादि गेयादि चूडालावदनाद् असौ । अशिक्षत बभूवाथ कलानाम् अतिकोविदः
चूडाळाच्या तोंडून त्याने नृत्य, वाद्य आणि गायन शिकले; आणि लवकरच सर्व कलांमध्ये तो अत्यंत कुशल झाला.
आमावास्याव् इवेन्द्वर्काव् अन्योऽन्यं विलसत्कलौ । मिथो हृदयसंस्थौ तौ द्वाव् अप्य् ऐक्यम् इवास्थितौ
अमावस्येच्या रात्री एकत्र चमकणाऱ्या चंद्रसूर्यासारखे, ते दोघे एकमेकांच्या हृदयात वसलेले, अगदी एकरूपच वाटत होते.
तौ संस्थिताव् एकरसाव् अनन्यदयिताव् उभौ । पुष्पामोदाव् इवाभिन्नौ भूतलस्थौ शिवाव् इव
ते दोघेही एकाच भावनेत, एकमेकांशिवाय दुसऱ्या कोणावरही प्रेम न करणारे, पृथ्वीवर उमटणाऱ्या फुलांच्या सुगंधासारखे एकरूप आणि शुभ अशा जोडप्यासारखे होते.
वैदग्ध्यसुन्दरमती सर्वशास्त्रार्थकोविदौ । क्रीडयेव भुवं प्राप्तौ कमलाकमलाधवौ
सुंदर बुद्धी आणि उत्तम समज असलेले, सर्व शास्त्रांचे अर्थ जाणणारे, कमळ आणि त्याचा स्वामी जणू केवळ खेळण्यासाठी पृथ्वीवर आले आहेत असे वाटत होते.
स्नेहात् प्रसन्नमधुरौ समविज्ञानवेदिनौ । अनुवृत्तिपराव् आस्तां लोकवृत्तान्ततद्विदौ
आपुलकीमुळे ते दोघेही प्रसन्न, मधुर आणि एकसारखेच समजूतदार होते. एकमेकांची सेवा करण्यात रमलेले आणि जगातील व्यवहाराचे जाणकार होते.