द्वापरे पूर्वम् अभवद् अतीते सप्तमे मनौ । चतुर्युगे चतुर्थे तु सर्गे ऽस्मिन् वारणाकुले
पूर्वी द्वापरयुगात, सातव्या मन्वंतरात, आणि या चौथ्या युगात, या सृष्टीत, जेथे हत्तींची वर्दळ आहे,
जम्बुद्वीपे प्रशान्तस्य विन्ध्यस्यादूरसंस्थिते । मालवानां पुरे श्रीमाञ् शिखिध्वज इतीश्वरः
जंबुद्वीपावर, शांत विंध्य पर्वताजवळ, मालवांच्या नगरीत, श्रीमंत आणि कीर्तीमान शिखिध्वज नावाचा राजा राज्य करत होता.
धैर्यौदार्यदयायुक्तः क्षमाशमदमान्वितः । शूरश् शुभसमाचारो मानी गुणगणाकरः
तो धैर्यवान, उदार आणि दयाळू होता; त्याच्यात क्षमा, मनःसंयम आणि इंद्रिय-निग्रह होते. तो शूरवीर, सदाचाराचा, स्वाभिमानी आणि सर्व सद्गुणांचा खजिना होता.
आहर्ता सर्वयज्ञानां जेता सर्वधनुष्मताम् । कर्ता सकलकार्याणां भर्तापूर्ववपुर् भुवः
तो सर्व यज्ञांचा कर्ता, सर्व धनुर्धारींवर विजय मिळवणारा, प्रत्येक कार्य साधणारा आणि पृथ्वीवरील पहिला अधिपती होता.
पेशलस् स्निग्धमधुरो विदग्धः प्रीतनागरः । सुन्दरश् शीलसुभगः प्रतापी धर्मवत्सलः
तो मनमिळावू, मृदू आणि गोड बोलणारा होता; कुशल आणि सर्वांच्या आवडीचा, देखणा, उत्तम स्वभावाचा, तेजस्वी आणि धर्मावर प्रेम करणारा होता.
वेदिता विदितार्थानां दाता सकलसम्पदाम् । भोक्ता संसङ्गरहितस् सुश्रोता सकलश्रुतेः
तो सर्व अर्थ जाणणारा, सर्व संपत्ती देणारा, आसक्तिरहितपणे उपभोग घेणारा आणि सर्व शास्त्रांचे उत्तम ऐकणारा होता.
स भोगौघान् अनादृत्य स्त्रैणं तृणवद् उत्सृजन् । पितरि स्वर्गम् आपन्ने बाल एवोत्तमौजसा
त्याने सर्व भोगांकडे दुर्लक्ष केलं, स्त्रीसुख तृणासारखं टाकून दिलं. वडील स्वर्गात गेल्यावर, तो अजून लहान असतानाच त्याच्यात अपूर्व सामर्थ्य होतं.
कृत्वा षोडशवर्षात्मा कृत्वा दिग्विजयं वशी । नूनं सौराज्यसम्पत्त्या भूमण्डलम् अयोजयत्
सोळा वर्षांचा झाल्यावर, त्याने सर्व दिशांमध्ये विजय मिळवला आणि नक्कीच आपल्या सम्राज्याच्या वैभवाने संपूर्ण पृथ्वी एकत्र आणली.
अतिष्ठद् विगताशङ्कं पालयन् धर्मतः प्रजाः । धीमान् स मन्त्रिभिस् सार्धं यशसा शुक्लयन् दिशः
तो कोणतीही भीती न बाळगता, प्रजेला धर्माने सांभाळत राज्य करत होता. बुद्धिमान असलेल्या त्या राजाने मंत्र्यांसह सर्व दिशांना आपली कीर्ती पसरवली.
अथ गच्छत्सु वर्षेषु वसन्ते प्रोल्लसत्य् अलम् । पुष्पेषु जृम्भमाणेषु स्फुरत्सु शशिरश्मिषु
अशा रीतीने वर्षे जात असताना, वसंत ऋतू आला, फुलं भरपूर उमलली आणि चंद्रकिरणे चमकत होत्या—
मञ्जरीजालदोलासु विटपान्तःपुरान्तरे । रजःकर्पूरधवले चलद्दलकवाटके
फुलांच्या गच्च झुंबरांनी सजलेल्या, फांद्यांच्या आतल्या भागात, पानांची दारे हलकेच हलत होती. त्या पानांवर परागाच्या शुभ्र धुळीमुळे कर्पूरासारखी पांढरट छटा दिसत होती.
आमोदिनि लसत्पुष्पगुलुच्छकवितानके । गायत्सु गहनेषूच्चैर् मिथुनेष्व् अलिनां मिथः
सुगंधी आणि चमकदार फुलांनी सजलेल्या कुंजांमध्ये, दाट झाडीत मधमाशा एकमेकांशी मोठ्याने गुणगुणत होत्या.
आयाति मधुरे वायौ शशिशीकरशीतले । कदलीकन्दलीकच्छतलपल्लवलासिनि
चंद्राच्या शीतल किरणांनी गार झालेला, मधुर वारा येत होता. तो केळीच्या कोंबांमध्ये आणि ताज्या पानांमध्ये खेळत होता.
कान्तां प्रति बभूवास्य नवं चेतस् समुत्सुकम् । क्षीवं कुसुमसम्भारसौगन्धिमधुरासवैः
आपल्या प्रियेच्या आठवणीने त्याचे मन नव्याने उत्कंठित झाले. फुलांच्या गंधाने आणि मधुर रसाने त्याचे मन मोहित झाले होते.
मनोराज्यम् इदं चक्रे स वसन्तमदैधितः । उद्यानवनदोलासु लीलाकमलिनीषु च
वसंताच्या उमाळ्याने भारावून, त्याने हे आनंदाचं राज्य उभारलं — बागांच्या कुंजात, झुल्यांवर आणि खेळत्या कमळांच्या तलावांत.
कदा प्रणयिनीं मुग्धां बालाब्जमुकुलस्तनीम् । करिष्ये कामिनीम् अङ्के पर्यङ्के कुसुमाङ्किताम्
कधी माझी निरागस प्रेयसी, जीचं उर कमळाच्या कळ्यांसारखं आहे, ती माझ्या मांडीवर, फुलांनी सजवलेल्या पलंगावर, माझ्या प्रियेसारखी विराजमान होईल?
कदा कमलवल्लीनां दोलास्व् अलिर् इवालिनीम् । आलोलतां विनेष्यामि बालां भुजलतानुगाम्
कधी मी कमळवेलीतल्या मधमाशीप्रमाणे, माझ्या कोवळ्या प्रेयसीला, तिच्या हातांनी मला बिलगून, झुल्यावर झुलवत खेळवेन?
मृणालहारकुन्देन्दुवृन्दतल्पाभिलाषिणी । मत्कृते मदनातप्ता कदा स्याद् इन्दुसुन्दरी
कधी ती चंद्रासारखी सुंदर, माझ्यासाठी प्रेमाने तळमळणारी, कमळाच्या देठांनी, कुंद आणि चांदण्याच्या गट्यांनी सजवलेल्या शय्येची आस धरून राहील?
इति चिन्तापरो भूत्वा कुसुमावलनोन्मुखः । विजहार वनान्तेषु कुसुमोपवनेषु च
अशा प्रकारे विचारात मग्न होऊन, फुलांच्या हारांसाठी उत्सुक राहून, तो वनाच्या काठावर आणि फुलांनी भरलेल्या बागांमध्ये भटकत होता.
वेलोपवनदोलासु लीलाकमलिनीषु च । वल्लीवलयगेहेषु विविधोद्यानभूमिषु
समुद्रकिनाऱ्याच्या बागांमधील झुल्यांवर, खेळकर कमळांच्या तलावांमध्ये, वेलींनी वेढलेल्या मांडवांमध्ये आणि विविध आनंददायी उद्यानांमध्ये त्याला आनंद मिळत होता.
वनोपवनविन्यासवर्णनावलितासु च । शृङ्गाररसगर्भासु कथास्व् अरमतोन्मनाः
वन आणि बगिच्यांच्या सुंदर मांडणीच्या वर्णनांमध्ये, तसेच प्रेमभावनेने भरलेल्या गोष्टींमध्ये तो पूर्णपणे रममाण झाला होता.
हारिहासलसच्छ्वासविलोलालकवल्लरीः । कुमारीः पूजयाम् आस सुवर्णकलशस्तनीः
आनंदी हास्याने आणि हलक्या श्वासाने लहरणाऱ्या केसांच्या वेण्या असलेल्या, सोन्यासारख्या कुंभासारखी उरोज असलेल्या कुमारिकांची त्याने आदरपूर्वक पूजा केली.
एवम् अस्य विदुर् भव्या मन्त्रिणो नवनिश्चयम् । इङ्गिताकारवेदित्वम् एव मन्त्रिपदं परम्
अशा प्रकारे त्या शहाण्या मंत्र्यांनी त्याचा नवा हेतू ओळखला; कारण खऱ्या अर्थाने, हालचाली आणि चेहऱ्यावरील भाव समजणे हेच मंत्र्याचे मोठेपण आहे.
अथ तस्य विवाहाय मन्त्रिवर्गो विचारवान् । सुराष्ट्राधिपतिं कन्यां ययाचे यौवनान्विताम्
नंतर, विचारपूर्वक त्या मंत्रिमंडळाने सुराष्ट्राच्या राजाकडे त्याच्या विवाहासाठी तरुण कन्येची मागणी केली.
रूपयौवनसम्पन्नां भार्यात्वे विधिनोत्तमाम् । उपयेमे स ताम् आत्मसदृशीं प्रतिमाम् इव
रूप आणि तारुण्याने भरलेली, सर्व दृष्टीने उत्तम अशी ती कन्या त्याने पत्नी म्हणून स्वीकारली; ती जणू त्याच्याच प्रतिमेसारखी होती.
चूडालेति भुवि ख्याता नाम्ना नृपतिसुन्दरी । सा तं भर्तारम् आसाद्य रेजे फुल्लेव पद्मिनी
चूडालेती हे नाव पृथ्वीवर प्रसिद्ध असलेली, राजकन्या म्हणून ओळखली जाणारी ती; तिला असा पती मिळाल्यावर ती उमललेल्या कमळासारखी तेजस्वी दिसू लागली.
नीलनीरजनेत्रां तां चूडालां स शिखिध्वजः । स्नेहाद् विकासयाम् आस शोभयार्क इवाब्जिनीं
शिखिध्वजाने, काळ्या काजळासारख्या डोळ्यांची चूडाळा हिला आपुलकीने फुलवले, जशी सूर्य कमळाला फुलवतो.
अवर्धत तयोः प्रीतिर् अन्योऽन्यार्पितचेतसोः । हावभावविलासाद्यैस् सेकैर् नवलतेव सा
त्यांची प्रेमभावना वाढत गेली, कारण दोघांनीही आपली मने एकमेकांना दिली होती. हावभाव, मनोवृत्ती आणि खेळकर लाडिकपणाच्या सरींनी ते प्रेम नव्या वेलीसारखे फुलत गेले.
स मन्त्र्यर्पितसर्वार्थस् सुसुखी सुस्थितप्रजः । राजहंस इवाब्जिन्या रेमे दयितया तया
सर्व कामे मंत्र्यांकडे सोपवून, प्रजेला सुखात ठेवून, शिखिध्वज आपल्या प्रियतमेबरोबर राजहंस जसा कमळाजवळ रमतो तसा आनंदाने रमला.
अन्तःपुरेषु दोलासु चन्दनागुरुवीथिषु । मन्दारदामदोलासु कदलीकन्दलीषु च
अंतःपुरात, झुल्यावर, चंदन आणि अगरूच्या सुगंधी वाटांवर, मंदारफुलांनी सजवलेल्या झुल्यांवर आणि केळीच्या बागांमध्ये—