तादृशानां सहस्राणि शैलानां यत्र सन्त्य् अथ । तादृशो ऽस्त्य् अतिविस्तीर्णो देशो विपुलकोटरः
इथे अशा हजारो पर्वत आहेत आणि तिथेच एक अत्यंत विस्तीर्ण, मोठ्या गुहांनी भरलेला प्रदेश आहे.
तादृशानां सहस्राणि देशानां यत्र सन्त्य् अथ । तादृग् अस्ति बृहद् द्वीपं महाह्रदनदीवृतम्
इथे अशा हजारो प्रदेश आहेत आणि तिथेच एक मोठा बेट आहे, जो मोठ्या सरोवरांनी आणि नद्यांनी वेढलेला आहे.
तादृशानां सहस्राणि द्वीपानां यत्र सन्त्य् अथ । तादृग् अस्ति महीपीठं विचित्ररचनान्वितम्
जिथे अशा हजारो द्वीपांचे अस्तित्व आहे, तिथे एक अद्भुत रचनेने सजलेली भूमी आहे.
तादृशीनां सहस्राणि पृथ्वीनां यत्र सन्त्य् अथ । तादृग् अस्ति जगत् स्फारं महाभुवनपञ्जरम्
जिथे अशा हजारो पृथ्वी आहेत, तिथे एक विशाल जग आहे, जणू काही एक मोठे विश्वमंडळच.
तादृशानां सहस्राणि जगतां यत्र सन्त्य् अथ । तादृग् अस्ति महच् चाण्डं चण्डाडम्बरपीठवत्
जिथे अशा हजारो जगं आहेत, तिथे एक मोठं अंड आहे, जणू काही गोंधळाने भरलेलं मोठं आसनच.
तादृशानां सहस्राणि यत्राण्डाणां तरङ्गकः । तादृशो ऽविरतस्पन्दो विपुलो ऽस्त्य् अथ सागरः
जिथे अशा हजारो अंडांची लाटा उसळतात, तिथे एक अखंडपणे हलणारा, विशाल असा सागर आहे.
तादृक्सागरलक्ष्याणि तरङ्गो यत्र पेलवः । तादृशस् स्वविलासात्मा निर्मलो ऽस्ति महार्णवः
एक विशाल, निर्मळ समुद्र आहे, ज्याचा स्वभावच स्वतःच्या लहरींमध्ये आनंद मानणारा आहे. त्या समुद्रातील एक हलकी लाटसुद्धा हजारो अशा समुद्रांची चिन्हे स्वतःमध्ये घेऊन जाते.
तादृंश्य् अब्धिसहस्राणि यस्योदरजलान्य् अथ । तादृशो ऽस्ति पुमान् कश्चिद् अत्युच्चैर् भरिताकृतिः
असा एक महान पुरुष आहे, जो अत्यंत उंच आणि तेजस्वी आहे, ज्याच्या पोटातील पाण्यात हजारो असे समुद्र सामावलेले आहेत.
तादृशानां नृणां लक्षैर् यस्य मालोरसि स्थिता । प्रधानं सर्वसत्तानां तादृशो ऽस्त्य् अपरः पुमान्
असा आणखी एक पुरुष आहे, जो सर्व सृष्टीतील प्रमुख आहे, ज्याच्या गळ्यातील हारावर अशा असंख्य पुरुष विसावले आहेत.
तादृशानां सहस्राणि पुरुषाणां महात्मनाम् । स्फुरन्ति मण्डले यस्य स्वतनूरुहजालवत्
अशा महान आत्म्यांचे हजारो पुरुष आहेत, ज्यांचे मंडळ त्यांच्या स्वतःच्या अंगावरील केसांच्या जाळ्यासारखे चमकत असतात.
तादृशो ऽस्ति महादित्यस् स तपत्य् आसु दृष्टिषु । या एताः कलनास् सर्वास् ता एतास् तस्य दीप्तयः
अशा प्रकारचा एक महान सूर्य आहे, जो या सर्व जाणिवांमध्ये तेजाने तळपत आहे. या सर्व भेदभाव म्हणजे त्याच्या किरणांचाच प्रकाश आहे.
अस्यादित्यस्य रश्मीनां ब्रह्माण्डं त्रसरेणुवत् । एष चित्सूर्य इत्य् उक्तस् सर्वम् एतत् तपत्य् असौ
या सूर्याच्या किरणांमध्ये हे संपूर्ण ब्रह्मांड एखाद्या धुळीच्या कणासारखे आहे. ह्याला 'चैतन्याचा सूर्य' असे म्हणतात आणि तो सर्व जगाला प्रकाश देतो.
विज्ञानात्मैष परमो भास्करो भाविभासनः । इमे ये भुवनाभोगास् तस्यैव त्रसरेणवः
हा सर्वोच्च सूर्य म्हणजे शुद्ध ज्ञानस्वरूप आहे, जो सर्व काही उजळून टाकतो. हे सर्व जग म्हणजे त्याच्या दृष्टीने केवळ धुळीचे कण आहेत.
विज्ञानपरमार्कस्य भासा भान्ति भवन्ति च । इमा जगदहर्लक्ष्म्यस् त्व् अहर्लक्ष्म्यो रवेर् इव
ज्ञानरूपी सूर्याच्या प्रकाशामुळे या जगातील सर्व समृद्धी उजळते आणि निर्माण होते, जसे दिवसाच्या सौंदर्याला सूर्यच उजाळा देतो.
विज्ञानमात्रकचितात्मनि जन्तुजाते त्रैलोक्यमण्डपगणे च विकासभाजि । निर्मज्जनोद्भवनसम्भ्रमभावलेखास् सन्तीव नेह हि मनाग् अपि शान्तम् आस्स्व
फक्त ज्ञानरूप असलेल्या आत्म्यात, सर्व जीवांच्या समूहात आणि या त्रैलोक्याच्या विस्तारात, जणू काही अस्वस्थता, बुडणे, उगम आणि गोंधळ यांचे काही अंश दिसतात. पण प्रत्यक्षात इथे क्षणभरही शांतता नाही; तू निश्चिंत रहा.
कालसत्ता नभस्सत्ता स्पन्दसत्ता च चिन्मयी । शुद्धचेतनसत्ताथ सर्वम् इत्यादि पावनम्
काळाचे अस्तित्व, आकाशाचे अस्तित्व, स्पंदनाचे अस्तित्व—हे सर्वच चैतन्यस्वरूप आहे. शुद्ध चेतनेचे अस्तित्वसुद्धा तसेच; म्हणून सर्व काही पवित्र आहे.
परमात्ममहावायौ रजस् स्फुरति चञ्चलम् । कुसुमान्तर् इवामोदस् तदतद्रूपकं स्वतः
परमात्म्याच्या महान वाऱ्यात, रजोगुण सतत हालचाल करतो, जशी फुलाच्या आत सुगंध फिरतो. त्याचे स्वरूप वेगळे असले तरी ते स्वतःतूनच उत्पन्न होते.
जगदाख्ये महास्वप्ने स्वप्नात् स्वप्नान्तरं व्रजेत् । रूपं त्यजति नो शान्तं ब्रह्म शान्तत्वबृंहितम्
जग या महान स्वप्नात, एक स्वप्न दुसऱ्या स्वप्नात नेते; रूपे सोडली जातात, पण शांततेने भरलेले ब्रह्म कधीच सोडले जात नाही.
सङ्कल्पपरिबृंहेयम् अनन्तस्फुरणा स्वतः । यथा यथाभिबृंहाभिर् बृंहत्य् आबृंहिता तथा
कल्पनेचा हा विस्तार म्हणजे अनंत, आपोआप उमटणारा तेज आहे. जशी जशी ही कल्पना वाढवली जाते, तशी तशी ती विस्तारत जाते आणि मोठी होते.
सङ्कल्पश् च पराद् अस्मान् मनाग् अपि न भिद्यते । चिन्मयत्वात् ततः किञ्चिन् न बृंहास्ति न बृंहणम्
कल्पना आपल्यापासून किंचितही वेगळी नाही, कारण तीच चैतन्यस्वरूप आहे. म्हणून प्रत्यक्षात ना विस्तार आहे, ना काही विस्तार करणारे आहे.
रम्भास्तम्भो यथा पत्त्रमात्रम् एवान्तरान्तरा । अन्तर् अन्तस् तथेदं हि विश्वं ब्रह्म विवर्त्य् अथ
जशी केळ्याच्या खोडामध्ये आत आत फक्त पातळ पत्रेच असतात, तसाच हा सर्व विश्व म्हणजे ब्रह्म, जो स्वतःमध्येच एकामागून एक स्तर उलगडत जातो.
सब्रह्मात्मादिभिश् शब्दैर् यद् एतैर् अभिधीयते । शून्यम् अव्यपदेश्यं तन् न नकिञ्चिन् न किञ्चन
'ब्रह्म', 'आत्मा' वगैरे शब्दांनी ज्याचे वर्णन केले जाते, ते खरे तर शून्य आहे, वर्णन करता येणार नाही असे आहे; ते काहीच नाही आणि काहीतरीही नाही.
या या विभाव्यते सत्ता सा सानुभवनिर्मिता । रम्भास्तम्भवद् एवातश् चिन्मात्रम् अमलं ततम्
ज्या ज्या गोष्टींचा आपण अस्तित्व म्हणून विचार करतो, त्या सगळ्या अनुभवातूनच घडलेल्या असतात. म्हणूनच, केळ्याच्या खोडासारखे, अखंड शुद्ध चैतन्यच सर्वत्र व्यापलेले आहे.
सूक्ष्मत्वाद् अप्य् अलभ्यत्वात् परमात्मा परो ऽणुकः । अनन्तत्वाद् असाव् एव प्रोक्तो मेर्वादिधूलिमान्
परमात्मा इतका सूक्ष्म आणि सहज न सापडणारा आहे की त्याला अत्यंत लहान कण म्हणतात; पण तो अनंत असल्यामुळे त्याच्यात मेरू पर्वत आणि पृथ्वीवरील धुळीसुद्धा सामावलेली आहे असंही सांगितलं जातं.
अणोर् अप्य् अत्यनन्तस्य पुरो ऽस्य जगदाद्य् अपि । परमाणुवद् आभाति प्रमितत्वाद् अरूपवत्
या अनंत सूक्ष्मतेच्या सान्निध्यात, विश्वाचा उगमसुद्धा अगदी लहान कणासारखा वाटतो, कारण तो मर्यादित आणि निराकार आहे.
परो ऽणुर् एषो ऽलभ्यत्वात् पूरकत्वान् महागिरिः । सर्वावयवरूपो ऽपि निरस्तावयवः पुमान्
हा परम सूक्ष्म कण सहज न सापडणारा असला तरी, पूर्णत्वामुळे तो मोठा पर्वतही आहे; तो सर्व घटकांचा रूप असला तरी, प्रत्यक्षात सर्व घटकांपासून मुक्त असलेला पुरुष आहे.
अस्य विज्ञप्तिमात्रस्य मज्जामात्रं जगत्त्रयी । विज्ञानमात्रमध्यं हि साधो विद्धि जगत्त्रयम्
या केवळ चैतन्याची ओळख आहे, त्यातच हे तिन्ही जग बुडालेले आहे. हे तिन्ही जग फक्त शुद्ध चैतन्यातच आहे, हे ओ सज्जन, तू जाण.
विज्ञानमात्रम् अकलाकलितं जगन्ति शान्तं स्वभावसुकुमारम् अनन्तरूपम् । वेतालबालक पदं तद् अलङ्घनीयम् एवंस्मयस् समनुभावय शान्तम् आस्स्व
ही सर्व जगं फक्त चैतन्यच आहेत, त्यांना काळाचा स्पर्शही नाही, त्यांचा स्वभाव शांत आहे, ती अगदी सूक्ष्म आणि निराकार आहेत. हेच वेताळ-बाळाचं अवस्थास्थान आहे, जे कोणाच्याही पलीकडे आहे. म्हणून, ही शांतता अनुभव आणि स्थिर रहा.
इति राजमुखाच् छ्रुत्वा वेतालश् शान्तिम् आययौ । भावितात्मतया तत्र विचारोदितया धिया
राजाच्या तोंडून हे ऐकून वेताळाला मनःशांती मिळाली; त्याचं मन विचाराने आणि आत्मचिंतनाने भरून गेलं.
उपशान्तवपुर् भूत्वा गत्वैकान्तम् अनिन्दितः । बभूवाविचलध्यानी विस्मृत्य विषमां क्षुधम्
शांत आणि स्थिर रूप धारण करून, एकांतात जाऊन, दोषरहितपणे, तो अचल ध्यानात मग्न झाला आणि त्याला ती कडू भूकही विसरली.