कस्मिंश्चित् प्राक्तने कल्पे भिक्षुर् एवं पुराभवत् । अद्य त्व् इह द्वितीयो ऽस्ति तृतीयो नोपलभ्यते
काही पूर्वीच्या युगात असा भिक्षुक पूर्वी होता; पण आता इथे दुसरा आहे, तिसरा मात्र कुठेच सापडत नाही.
मया तु पुनर् अन्विष्टश् चेतसा चतुरात्मना । तादृग् भिक्षुस् तृतीयो ऽन्यो जगत्पद्मोदरालिना
पण मी माझ्या चारी बाजूंनी मन लावून शोध घेतला, तेव्हा जगाच्या कमळाच्या गर्भात तसाच आणखी एक, तिसरा भिक्षुक सापडला.
अस्मात् सर्गात् तु नो लब्धस् तृतीयस् तादृगाशयः । अथान्ये लीलया सर्गा मया सम्प्रेक्षितास् ततः
या सृष्टीत तसाच तिसरा मनोवृत्तीचा कोणी सापडला नाही; मग मी गंमत म्हणून इतर सृष्टीही पाहिल्या.
यावत् कस्मिंश्चिद् आकाशकोशशायिनि सर्गके । तृतीयो विद्यते भिक्षुर् ब्राह्मणश् चेदृशक्रमः
शेवटी, एका सृष्टीत, आकाशाच्या पोकळीत विसावलेल्या अवस्थेत, तिसरा भिक्षुक, ब्राह्मण, अशाच क्रमाने सापडला.
एवं तेनैव तेनैव सन्निवेशेन भूरिशः । भविष्यन्त्य् अभवन् सन्ति पदार्थास् सर्गसन्ततौ
अशा प्रकारे, ह्याच रचनेन, अनंत गोष्टी निर्माण झाल्या, नाहीशा झाल्या आणि अजूनही सृष्टीच्या प्रवाहात अस्तित्वात आहेत.
अस्यां सभायाम् अपि ये मुनयो ब्राह्मणा नृपाः । भाव्यम् एवंसमाचारैस् तैर् अन्यैर् अप्य् अनेकशः
या सभेतसुद्धा, ऋषी, ब्राह्मण, राजे आणि इतरही अनेकजण, जसं ठरलं आहे तसंच, पुन्हा पुन्हा तसंच वागतील.
नारदेनामुना भाव्यं पुनर् अन्येन चानघ । एवम् एवात्रिणा भाव्यं पुनर् अन्येन चाधुना
हे पापरहित, या नारदासोबत जसं घडायचं आहे, तसंच पुन्हा दुसऱ्यासोबतही होईल; आणि अत्रीसोबत जसं घडलं, तसंच आत्ता दुसऱ्यासोबतही घडणार आहे.
एवं कलत्रकर्मभ्यां युक्तेनानेन भूरिशः । एवंजन्मादिना भाव्यं व्यासेन च शुकेन च
पत्नी आणि कर्म यांच्या संयोगाने, आणि अशा जन्मांच्या सुरुवातीने, व्यास आणि शुक यांच्या बाबतीतही हे अनेक वेळा घडणार आहे.
जनकेन पुनर् भाव्यं क्रतुना पुलहेन च । अगस्त्येन पुलस्त्येन भृगुणाङ्गिरसापि च
पुन्हा जनक, क्रतू, पुलह, अगस्त्य, पुलस्त्य, भृगु आणि अङ्गिरा यांच्याबरोबरच असेच घडणार आहे.
एत एव तथान्ये च एवंरूपक्रियास्पदम् । चिराच् चिराद् भविष्यन्ति मायेयं वितता यतः
हेच आणि असेच इतरही, अशा स्वरूपाच्या वर्तनाचे केंद्र पुन्हा पुन्हा दीर्घ काळाने होतील, कारण ही माया सर्वत्र पसरलेली आहे.
सदृशाचारजन्मानस् त एवान्ये च भूरिशः । भूयो भूयो विवर्तन्ते सर्गेष्व् अप्स्व् इव वीचयः
ज्यांचे आचार आणि जन्म सारखे आहेत, तसेच इतरही अनेक, सृष्टीच्या फेरफारात पुन्हा पुन्हा उदयाला येतात, जसे पाण्यात लाटा उठतात.
अत्यन्तसदृशाः केचित् केचिद् अर्धसमक्रमाः । केचिद् ईषत्समाः केचिन् न कदाचित् पुनस् तथा
काही अगदी तंतोतंत सारखे असतात, काही अर्धवट जुळणारे, काही थोडेसेच मिळतेजुळते, तर काही कधीच पुन्हा तसे होत नाहीत.
एवम् एषातिवितता माया मनसि मोहिनी । क्षणो नेहास्ति नो कल्पः प्रतिपत्तिर् हि जृम्भते
अशी ही अफाट मायाजाल मनात मोह निर्माण करतं; इथे ना क्षण आहे ना युग, फक्त खरी जाणीवच प्रकट होते.
क्वैकविंशत्यहोरात्रा अनन्ताः क्व कुयोनयः । क्व तासाम् उपलम्भो ऽलम् अहो भीमा मनोगतिः
इथे एकवीस दिवस-रात्र कुठे आहेत, अनंतपण कुठे आहे, चुकीचे मार्ग कुठे आहेत? त्यांचं मिळणं कुठे आहे? अहो, मनाची वाट किती भयंकर आहे!
प्रतिभामात्रम् एवेदम् इत्थं विकसितं सितम् । नानाकलहकल्लोलचलं प्रातर् इवाम्बुजम्
हे सर्व फक्त चेतनेच्या एका झलकासारखं आहे, असंच ते उजळून उमलतं, पण वेगवेगळ्या वादांच्या लाटांनी हलतं, जणू सकाळच्या वेळी उमलणारं कमळ.
जातं संवेदनाद् एव शुद्धाद् इदम् अशुद्धवत् । संसारजालम् अखिलं वह्निर् वह्निकणाद् इव
हे सगळं संसाराचं जाळं शुद्ध जाणिवेतूनच जन्मतं, जरी ते अशुद्ध वाटलं तरी; जसं अग्नीच्या ठिणगीपासून मोठा अग्नी पेटतो.
प्रत्येकम् एवम् उदितः प्रतिभासषण्डष् षण्डान्तरेष्व् अपि च तत्र विचित्रषण्डाः । सर्वे स्वयं ननु च ते च मिथो न मिथ्या सर्वात्मनि स्फुरति कारणकारणे ऽस्मिन्
प्रत्येक ठिकाणी अशा प्रकारे अनेक रूपे प्रकट होतात; आणि त्या प्रत्येक रूपातही अनेक विचित्र प्रकार दिसतात. ही सर्व रूपे स्वतःमध्येच अस्तित्वात आहेत, आणि जरी ती एकमेकांशी संबंधीत वाटतात, तरी ती खोटी नाहीत, कारण या सर्वांच्या आत्म्यात, कारण आणि परिणाम दोन्ही एकत्रितपणे प्रकट होतात.
मुनिनायक तं भिक्षुं गत्वा सम्बोधयन्त्व् अमी । नरा मत्प्रहिताश् शीघ्रं चीनबुद्धकुटीगतम्
मुनींच्या प्रमुखा, मी पाठवलेले हे लोक लवकरच जाऊन त्या भिक्षूला, जो चीनमधील बुद्धमंदिरात आहे, जागृत करतील.
राजंस् तस्य महाभिक्षोस् स देहः प्राणवर्जितः । क्लेदं वैवर्ण्यम् आयातो नासौ जीवितभाजनम्
राजा, त्या महान भिक्षूचे शरीर आता प्राणरहित झाले आहे; ते ओलसर आणि रंगहीन झाले असून, आता ते जीवनाचे पात्र राहिले नाही.
तस्य भिक्षोश् च जीवो ऽसौ भूत्वा पद्मजसारसः । जीवन्मुक्तस् स्थितो भूयो नासौ संसृतिभाजनम्
त्या भिक्षूचा जीव आता कमळातून जन्मलेल्या सारासारखा झाला आहे; तो मुक्त अवस्थेत स्थिर आहे आणि आता जन्ममरणाच्या फेरात राहिलेला नाही.
तद्गृहे मासपर्यन्ते बलान् निष्कासितार्गडाः । अन्तर् आलोकयिष्यन्ति भिक्षुम् अक्षुण्णमानसम्
त्या घरात, एक महिना, रक्षकांनी जबरदस्तीने बाहेर काढले तरी, ते आतून त्या भिक्षूकाकडे पाहतील ज्याचे मन अजिबात डळमळलेले नाही.
अन्येनैव स देहेन भिक्षुर् मुक्तो व्यवस्थितः । कथं प्रबोध्यते नष्टं तद्विहारे शरीरकम्
तो मुक्त भिक्षूक दुसऱ्या देहात तिथेच आहे; मग त्या वास्तूत पडून राहिलेल्या जुन्या देहाला कोण जागं करू शकतं?
एषा गुणमयी माया दुर्बोधेन दुरत्यया । नित्यं सत्यावबोधेन सुखेनैवातिवाह्यते
ही गुणांनी बनलेली माया समजायला कठीण आणि ओलांडायला अवघड आहे; पण जे नेहमी सत्याची जाणीव ठेवतात त्यांना ती सहज पार करता येते.
असत्यैव कृतारम्भा हेम्नः कटकता यथा । प्रतिभासविपर्यासमात्रकारणकोदया
मायेची सगळी कामं खोट्या आधारावर उभी असतात, जशी सोन्याच्या वस्तूवर केलेली पॉलिश; ती फक्त भासाच्या गोंधळातूनच निर्माण होते.
परमात्मन एवेयम् इत्थं मायेति मीयते । तरङ्गतेव पयसि प्रेक्षामात्रविनाशिनी
हीच परब्रह्माची माया आहे; जशी पाण्यातील लाट पाहताक्षणी नाहीशी होते, तशीच ही देखील फक्त जाणिवेनेच नाहीशी होते.
ज्ञो ऽपि दृश्यमयाद् दीर्घस्वप्नात् स्वप्नान्तरं व्रजन् । एवं नान्यत्वम् आयाति विवेकात् सर्वगात्मदृक्
जरी जाणणारा, दृश्यांनी बनलेल्या दीर्घ स्वप्नातून दुसऱ्या स्वप्नात जात असला, तरी विवेकामुळे सर्वत्र आत्माच पाहणारा वेगळेपणाला जात नाही.
यो यो ऽस्य प्रतिभासस् स्याद् आत्मैव स स बोधतः । स एवोदेति संसारकरञ्जवनगुल्मदृक्
त्याच्यासमोर जे जे दिसते, ते सर्व आत्माच आहे हे जाणावं; जसे मृगजळात गवताचा गुच्छ दिसतो, तसंच हे जग देखील त्याच आत्म्याचं रूप आहे.
प्रत्येकं भूतम् उदितं पृथक् संसारमण्डलम् । भिक्षोस् स्वप्नान्तरम् इव पराद् वीचिर् इवाम्भसः
प्रत्येक निर्माण होणारे जीव म्हणजे वेगळं विश्वचक्र आहे; जसं भिक्षुकासाठी दुसरं स्वप्न किंवा पाण्यातील दुसरी लाट.
प्रसृतः पद्मजाद् एव जगत्स्वप्नो ऽयम् आदितः । तथैवाथ स्वचित्तोत्करूढस् सर्वजनं प्रति
हे जग म्हणजे कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवापासूनच सुरू झालेला एक स्वप्न आहे; आणि नंतर ते प्रत्येकाच्या स्वतःच्या मनात ठामपणे रुजलेले असते.
आपितामहम् आभाति सर्गस् स्वप्नविलासवत् । प्रत्येकम् उदितस् तेन ब्रह्माण्डानीह कोटिशः
सृष्टी प्रत्येकाला ब्रह्मदेवाकडून निर्माण झाल्यासारखी, स्वप्नातील खेळासारखी वाटते; म्हणून येथे असंख्य ब्रह्मांडं प्रत्येकाच्या दृष्टीने वेगवेगळी उगवलेली आहेत.