इदं हेयम् उपादेयम् इदं सद् इदम् अप्य् असत् । इति चिन्ताभ्रमश् शान्तो निपुणं परमो मुने
हे सोडावे, ते घ्यावे, हे खरे, ते खोटे — अशा सगळ्या विचारांची गोंधळलेली चलबिचल पूर्णपणे शांत झाली आहे, हे ज्ञानी ऋषी, अगदी सूक्ष्म रीतीने.
न स्वर्गम् अभिवाञ्छामि द्वेष्मि वा न च रौरवम् । आत्मन्य् एव हि तिष्ठामि मन्दराद्रिर् इवाभ्रमः
मी ना स्वर्गाची इच्छा करतो, ना नरकाचा द्वेष करतो; मी फक्त स्वतःमध्येच स्थिर आहे, जसा मंदार पर्वतावर मेघ स्थिर असतो.
कणशःकीर्णत्रिजगत्क्षीरसागरसन्ततिः । विश्रान्तश् चिरसम्भ्रान्तो निर्भ्रमो राममन्दरः
तीनही जगांत दूधाच्या समुद्राचे थेंब विखुरले गेले होते, पण आता तो समुद्र दीर्घ काळ हलवून थांबला आहे, आणि रामासाठी मंदार पर्वत जसा शांत असतो, तसा तो गोंधळमुक्त झाला आहे.
अवस्त्व् इदम् इदं वस्तु यस्येति कलनामलम् । हृदि तस्य कुसन्देहजालिका ज्वलिताधिकम्
ज्याच्या मनात नेहमीच 'हे खरे, हे खोटे, हे माझे' अशा मोजामापांची गर्दी असते, त्याच्या हृदयात शंकेची जाळी अधिकच प्रखरतेने पेटलेली असते.
इदम् इत्थं जगद् इति ज्ञातं येन मुनीश्वर । स यत्र याति कार्पण्यं जगतस् तन् न लभ्यते
हे मुनीश्वरा, ज्याने 'हे जग असेच आहे' हे खरेपणाने ओळखले आहे, तो जिथे कुठे गेला तरी जगाच्या दुःखाला त्याच्यापर्यंत पोहोचता येत नाही.
विचित्राकुलकल्लोलाज् जडावृत्तिविवर्तितात् । त्वत्प्रसादेन भगवंस् तीर्णास् स्मो भवसागरात्
भगवंत, तुझ्या कृपेने आम्ही या जगाच्या समुद्रातून पार गेलो आहोत, ज्यात गोंधळाच्या लाटा आणि जडतेच्या बदलांचे वावटळ होते.
सम्पदाम् अवधिर् ज्ञातो दृष्टस् सीमान्त आपदाम् । सर्वसारेष्व् अदीनास् स्मः पूर्णास् स्मः परमेश्वराः
आपण समृद्धीची मर्यादा ओळखली आहे आणि संकटांची सीमा पाहिली आहे. सर्व गोष्टींच्या गाभ्यात आपण कधीच कमी नाही, अपूर्ण नाही, तर पूर्ण आणि सर्वश्रेष्ठ आहोत.
पराम् अभेद्याम् अपरैर् दलिताशामतङ्गजाम् । संसारसमरे सम्यग् धीरताम् आगतं मनः
जगाच्या संघर्षात माझ्या मनाने अत्युच्च, कोणाच्याही आघाताने न ढळणारे धैर्य मिळवले आहे, जणू दुसऱ्यांच्या प्रहारांनी न हलणारा हत्तीच.
परिगलितविकल्पताम् उपेतं प्रगलितवाञ्छम् अदीनसारसत्त्वम् । त्रिजगति जयति प्रसिद्धरूपं प्रमुदितम् अन्तर् अनुत्तरं मनो मे
माझे मन सर्व शंका आणि इच्छा सोडून, अढळ स्वरूप धारण करून, तिन्ही जगांत प्रसिद्ध आणि विजयी झाले आहे, आणि अंतःकरणात श्रेष्ठ आनंदाने भरले आहे.
केवलेनेन्द्रियैस् सार्धं वर्तमानार्थवर्तिना । असङ्गमेन मनसा यत् करोषि न तत् कृतम्
जेव्हा तू फक्त इंद्रिये आणि बाह्य गोष्टींमध्ये गुंतलेले मन वापरून, पण कोणत्याही आसक्तीशिवाय काही करतोस, ते प्रत्यक्षात केलेले मानले जात नाही.
यथा प्राप्तिक्षणे वस्तु प्रथमं तुष्टये तथा । न प्राप्त्येकक्षणाद् ऊर्ध्वम् इति को नानुभूतवान्
जसं एखादं वस्तू मिळाल्यावर त्या क्षणीच समाधान मिळतं, तसंच त्या मिळण्याच्या एका क्षणानंतर कुणाला कायमचं समाधान मिळालं आहे का?
वाञ्छाकाले यथा वस्तु तुष्टये नान्यदा तथा । तस्मात् क्षणसुखे तुष्टिं बालो बध्नाति नेतरः
जसं इच्छा पूर्ण होताना समाधान मिळतं, तसं दुसऱ्या वेळी मिळत नाही. म्हणूनच क्षणिक सुखात फक्त लहान मूल गुंततं, शहाणा माणूस नाही.
वाञ्छाक्षणे तुष्टये यत् तत्र वाञ्छैव कारणम् । तुष्टिस् त्व् अतुष्टिपर्यन्ता तस्माद् वाञ्छां परित्यज
इच्छा असताना जे समाधान मिळतं, त्याचं मूळ कारण तीच इच्छा असते. पण हे समाधान असमाधान येईपर्यंतच टिकतं, म्हणून इच्छा सोडून दे.
यदि तत् पदम् आप्नोषि कदाचित् कालपर्ययात् । तद् अहम्भावनारूपे न मङ्क्तव्यं त्वया पुनः
कधी काळाच्या ओघात तुला ते अंतिम स्थान मिळालं, तरी पुन्हा 'मी'पणाच्या भावनेत त्याचा शोध घेऊ नकोस.
आत्मज्ञानाचलस्याग्रे राम विश्रान्तवान् असि । अहम्भावमहाश्वभ्रे न पुनः पातम् अर्हसि
राम, तू आत्मज्ञानाच्या पर्वताच्या शिखरावर विश्रांती घेतली आहेस; आता पुन्हा अहंकाराच्या खोल दरीत पडण्याची गरज नाही.
प्रसृतानन्तसद्दृष्टेर् ज्ञत्वमेरुशिरस्स्थितेः । पुनर् गर्भान्धकारान्तःपातालपतनं कुतः
तुझी दृष्टी अनंत सत्याकडे पोहोचली आहे आणि तुझे ज्ञान मेरूच्या शिखरावर ठाम आहे; मग पुन्हा गर्भाच्या अंधारात पडण्याचा प्रश्नच येत नाही.
दृश्यते ते स्वभावो ऽयं समतासत्यतामयः । मन्ये क्षीणविकल्पो ऽसि जातो ऽसि गतकालिकः
तुझा स्वभाव समता आणि सत्याने भरलेला दिसतो; मला वाटते की तुझे सर्व संदेह संपले आहेत, तू नव्याने जन्म घेतलास आणि जुने सर्व मागे गेले आहे.
स्वभावो ऽयं स्थिरो राम इत्य् आवेदयतीव मे । सोम्य पूर्णार्णवप्रख्या समता निर्मला तव
राम, तुझा हा स्वभाव आता स्थिर झाला आहे असे मला वाटते; तुझी शांत, पूर्ण समुद्रासारखी समता अगदी निर्मळ आहे.
आशा यातु निराशत्वम् अभावं यातु भावना । अमनस्त्वं मनो यातु तवासङ्गेन जीवतः
आशा निराशेत रूपांतरित होऊ दे, कल्पना नाहीशी होऊ दे, मन तटस्थपणामुळे निःमन होऊ दे — तुझ्या विरक्तपणामुळे, तू जगत असताना.
यां यां वस्तुदृशं यासि तस्यां तस्याम् अवस्थितम् । सत्तासामान्यरूपेण ब्रह्म बृंहितचिद्घनम्
तू जिथे जिथे कोणतीही वस्तू पाहतोस, त्या प्रत्येक ठिकाणी अस्तित्वाच्या समान रूपात, विशाल आणि चेतनेने भरलेले ब्रह्मच आहे हे जाण.
अज्ञातात्मा निबद्धो ऽसि विज्ञातात्मा न बध्यसे । राम त्वं स्वात्मनात्मानं बोधयस्व बलाद् अतः
स्वतःचं खरं स्वरूप ओळखलं नाही तर तू बांधला जातोस; ओळखलं तर तू मुक्त होतोस. म्हणून, राम, स्वतःच्या बळावर स्वतःला जागृत कर.
यत्र न स्वदते वस्तु स्वदते च यथागतम् । अवासनत्वं तद् विद्धि साम्यम् आकाशकोमलम्
जिथे काहीही चवीला लागत नाही आणि जे काही चाखलं जातं ते जसं आलं तसं निघून जातं, तिथेच खरी तटस्थता असते — ती आकाशासारखी मृदू समता आहे हे समज.
वासनारहितैर् अन्तर् इन्द्रियैर् आहरन् क्रियाः । न विक्रियाम् अवाप्नोषि खवत् क्षोभशतैर् अपि
जेव्हा तुझ्या अंतरंगातील इंद्रिये वासनाशून्य होतात आणि तू काहीही कृती करतोस, तेव्हा शंभर हलचालींमध्येही तुझ्या मनात काहीच खळबळ होत नाही, जशी आकाशाला काहीच फरक पडत नाही.
ज्ञाता ज्ञानं तथा ज्ञेयं त्रयम् एकतयात्मनि । शान्तात्मानुभवन् भव्य न भूयोभवभाग् असि
जेव्हा जाणणारा, ज्ञान आणि जाण्याचे जे आहे हे सर्व एकरूप आत्म्यात पाहिले जाते, आणि त्या शांत अनुभूतीत तू स्थिर राहतोस, तेव्हा, हे श्रेष्ठा, पुन्हा पुन्हा जन्म घेण्याचा तुझ्यावर काहीच परिणाम राहत नाही.
चित्तोन्मेषनिमेषाभ्यां संसारप्रलयोदयौ । वासनाप्राणसंरोधाद् अनुन्मेषं मनः कुरु
मनाच्या उघडण्याने आणि मिटण्याने संसाराचा उदय आणि लय होतो; वासना आणि प्राण यांचा प्रवाह थांबवून, मनाला उगवताच न ठेव.
प्राणोन्मेषनिमेषाभ्यां संसृतेः प्रलयोदयौ । तम् अभ्यासप्रयोगाभ्याम् उन्मेषरहितं कुरु
प्राणाच्या फुगण्याने आणि आकुंचनाने संसाराचा उदय आणि लय होतो; सराव आणि प्रयत्न यांच्या मदतीने प्राणाला फुगण्यापासून मुक्त कर.
मौर्ख्योन्मेषनिमेषाभ्यां कर्मणां प्रलयोदयौ । तद् विलीनं कुरु बलाद् गुरुशास्त्रार्थसङ्गमैः
मूर्खपणाच्या येण्या-जाण्यामुळे कर्मे निर्माण होतात आणि नाहीशी होतात. गुरूंच्या आणि शास्त्राच्या अर्थाशी एकरूप होऊन, त्या अज्ञानाला जबरदस्तीने नाहीसे कर.
यथा वातरजस्सङ्गस्पन्दात् स्तम्भाभ्रवेदनम् । तथा चिता चेत्यतया स्पन्दाद् इदम् उपस्थितम्
जसा वारा, धूळ आणि स्पर्श यांच्या हालचालीमुळे खांब, ढग वगैरे गोष्टींची जाणीव होते, तसंच चैतन्याच्या कंपनामुळे हे जग आपल्यासमोर येतं.
दृश्यदर्शनसम्बन्धस्पन्दजेयं जगद्गतिः । स्फुरत्य् आलोककुड्यादिसङ्गजा वर्णधीर् इव
दृश्य आणि दर्शक यांच्या संबंधातील कंपनामुळे हे जग चालतं, आणि ते जिंकावं लागतं. जसं भिंतीला किंवा अशा कुठल्या तरी वस्तूला स्पर्श केल्यावर रंगाची जाणीव होते, तसं.
दृश्यदर्शनसम्बन्धस्पन्दाभावे न जायते । वेदना भवदाभासा चित्रपुंसाम् इवाशये
दृश्य आणि दर्शक यांच्या संबंधात कंपन नसेल, तर कोणतीही जाणीव निर्माण होत नाही—जसं स्वप्न बघणाऱ्याच्या मनात हे जग दिसत नाही.