अनुभवकलनाद् ऋते ऽस्य माता भवति न सर्वविकल्पनेषु सत्सु । फलदुरुविभवा प्रमाणमाला स्थितिम् उपयाति न वारिणीव वह्निः
थेट अनुभवाशिवाय, या गोष्टीचा उगम कोणत्याही कल्पनांमध्ये सापडत नाही; जसं पाणी आणि अग्नी एकत्र राहत नाहीत, तसंच अनेक प्रमाणं किंवा मोठ्या फळांनीही याचं अस्तित्व सिद्ध होत नाही.
यथापृष्टं मुने प्रोक्तं त्वयि कल्याणम् अस्तु ते । देशं प्रयामो ऽभिमतम् आगच्छोत्तिष्ठ पार्वति
मुनिवर, तू विचारलं तसं मी सांगितलं. तुझं कल्याण होवो. चला, आपण ज्या ठिकाणी जायचं ठरवलं आहे तिथे जाऊ या. पार्वती, उठ.
इत्य् उक्त्वा नीलकण्ठो ऽसौ त्यक्तपुष्पाञ्जलौ मयि । ततार परिवारेण समम् अम्बरकोटरम्
असं म्हणून नीलकंठाने माझ्यासमोर पुष्पांजली ठेवून, आपल्या परिवारासह आकाशात विहार केला.
तस्मिन् गते त्रिभुवनाधिपताव् उमेशे स्थित्वा क्षणं तदनु संस्मृतिपूर्वम् एव । अङ्गीकृतं नवपवित्रतया मयात्मदर्भासनं श्रमवतेव महाश्रुतं तत्
तीनही लोकांचे स्वामी, उमा यांचे पती, ते निघून गेल्यावर मी थोडा वेळ तिथेच थांबलो. मग त्यांची आठवण काढून, मी नव्याने शुद्ध केलेल्या कुशांच्या आसनावर, जणू मोठ्या अभ्यासानंतर विश्रांती घ्यावी तसं, बसलो.
एतद् उक्तं परेशेन स्वयम् एव च वेद्म्य् अहम् । राम त्वम् अपि जानीषे यथेदं समवस्थितम्
हे परमेश्वराने स्वतः सांगितले आहे आणि मलाही ते माहीत आहे; राम, तुलाही हे कसे आहे ते नीट समजते.
यत्रालीकम् अलीकेन किलालीकं विलोक्यते । तस्यां संसारमायायां किं सत्यं किम् असन्मयम्
जिथे असत्य असत्यालाच खरे समजते, त्या संसाराच्या मायेच्या गुंत्यात काय खरे आणि काय खोटे हे कसे ठरवावे?
यथा येन विकल्पेन यद्विकल्पेन कल्प्यते । तथा तेनात्मकल्पेन न सताप्य् अनुभूयते
जशी जी कल्पना मनात येते, तशी ती मनाशी जुळवून घेतली जाते; पण ती प्रत्यक्ष अनुभवता येत नाही.
यथा द्रवत्वं पयसि यथा स्पन्दो नभस्वति । यथा नभसि शून्यत्वं तथा सर्गत्वम् आत्मनि
पाण्यात जशी ओल असते, वाऱ्यात जशी हालचाल असते, आकाशात जशी रिकामी जागा असते, तशीच सृष्टी घडवण्याची शक्ती आत्म्यात असते.
ततः प्रभृति तेनैव क्रमेणार्चनम् आत्मनः । अद्य यावद् गतव्यग्रः कुर्वन्न् अहम् अवस्थितः
त्या वेळेपासून मी त्या क्रमानेच स्वतःचे पूजन करत आहे आणि आजपर्यंत मी एकाग्रतेने, कोणत्याही व्याकुळतेशिवाय, हे करत राहिलो आहे.
अनेनार्चाविधानेन मयेमा राम वासनाः । अखिन्नेनातिवाह्यन्ते व्यवहारपरा अपि
या पूजेच्या पद्धतीने, राम, व्यवहाराशी जोडलेल्या माझ्या सगळ्या वासनाही सहजपणे, थकवा न येता, मला ओलांडता आल्या.
यथाप्राप्तैः क्रियाचारकुसुमैर् आत्मनो ऽर्चनम् । व्युच्छिन्नम् अप्य् उच्छिन्नं मे न कदाचिद् अहर्निशम्
ज्या ज्या कृती आणि वर्तनाची फुले मिळतात, त्याने मी आत्म्याचे पूजन करतो; ते मध्येच थांबले तरी, माझ्यासाठी ते कधीच पूर्णपणे तुटत नाही—रात्रंदिवस चालूच असते.
ग्राह्यग्राहकसम्बन्धे सामान्ये सर्वदेहिनाम् । योगिनस् सावधानत्वं यत् तद् अर्चनम् आत्मनः
सर्व देहधारकांमध्ये विषय आणि जाणणारा यांचा जो सर्वसाधारण संबंध आहे, त्यात योग्याची जागरूकता—हेच आत्म्याचे पूजन होय.
दृष्ट्यानया रघुपते सङ्गमुक्तेन चेतसा । संसारे विपुलारण्ये विहरास्मिन् न खिद्यसे
रघुपती, या दृष्टीने आणि आसक्तीपासून मोकळ्या मनाने तू या मोठ्या संसाररूपी अरण्यात मुक्तपणे वावरतोस आणि कधीही थकत नाहीस.
दुःखे महति सम्प्राप्ते धनबन्धुवियोगजे । एतां दृष्टिम् अवष्टभ्य विचारं कुरु सुव्रत
धन किंवा मित्रांचा वियोग होऊन मोठं दुःख आलं, तर हे सुजन, ही दृष्टी घट्ट धर आणि विचार कर.
सुखदुःखे न कर्तव्ये धनबन्धूदयक्षयैः । एवम्प्राया एव सर्वा नित्यं संसारदृष्टयः
सुखदुःख, धन किंवा मित्रांचा लाभ-हानी यामुळे मनाला हलवू नकोस; कारण संसारातील सगळ्या गोष्टींची दृष्टी नेहमी अशीच असते.
जानासीव गतीश् चित्रा विषयाणां प्रमाथिनीः । यथा यान्ति यथायान्ति यथा परिभवन्ति च
विषयांच्या नाना वाटा कशा असतात, ते कसे येतात, कसे जातात आणि कसे त्रास देतात, हे नीट ओळखावं.
एवम् एव प्रवर्तन्ते प्रेमाणि च धनानि च । एवम् एवावहीयन्ते निमित्तैर् अविचारितैः
अशीच माया आणि संपत्ती येतात आणि जातात; अनपेक्षित कारणांनी त्या कमी होतात.
न तास् तव न तासां त्वं निर्मलस् त्वं जगत्क्रियाः । इदम् इत्थं जगत् किञ्चित् किं मुधा परितप्यसे
त्या तुझ्या नाहीत, आणि तू त्यांचा नाहीस; तू निर्मळ आहेस, या जगातील केवळ क्रिया आहेत. हे जग असंच आहे—मग व्यर्थ दुःख का करतोस?
त्वम् एवासि जगद्रूपं चिन्मात्रं वितताकृतिः । निजावयवकावृत्तौ कः क्रमो हर्षशोकयोः
हे जग म्हणजे तूच आहेस, केवळ चैतन्य आणि अनेक रूपांनी व्यापलेला; सगळं तुझंच आहे, तर आनंद किंवा दुःख यांना जागा कुठे?
चिदेकतानताम् एत्य सौषुप्तीम् आगतस् स्थितिम् । अद्यप्रभृति राम त्वं तुर्यावस्थात्मको भव
शुद्ध चैतन्याची अखंड अवस्था मिळवून, जशी गाढ झोप असते, तशी स्थिती प्राप्त कर; आजपासून, राम, तू त्या चौथ्या अवस्थेचा स्वरूप हो.
समस् समसमाभासो भास्वद्वपुर् उदारधीः । तिष्ठात्माचारतो नित्यं परिपूर्ण इवार्णवः
तो शांत, समतेने भरलेला, तेजस्वी देहाचा, उदार बुद्धीचा, नेहमी आत्म्याशी एकरूप वागणारा, आणि समुद्रासारखा सदैव परिपूर्ण असा उभा आहे.
एतत् त्वं श्रुतवान् सर्वं स्थितस् त्वं परिपूर्णधीः । यदीच्छसीतरत् प्रष्टुं तत् पृच्छ रघुनन्दन
हे सर्व तू ऐकलेस, आणि तुझा मन पूर्णपणे समाधानी आहे; अजून काही विचारायचे असल्यास, रघुनंदना, विचार.
ब्रह्मणो ऽनन्तरूपस्य कुतो मलम् इति त्वया । यत् पृष्टं प्रथमे कल्पे तद् अद्य परिचोदय
ब्रह्माच्या अनंत रूपांत अपवित्रता कुठून येते, असा जो प्रश्न तू या कल्पाच्या सुरुवातीला विचारला होतास, तो आता पुन्हा विचार.
इदानीं संशयो ब्रह्मन् विनिवृत्तो विशेषतः । ज्ञातं ज्ञातव्यम् अखिलं जाता तृप्तिर् अकृत्रिमा
ब्रह्मन्, आता सर्व शंका विशेषतः दूर झाल्या आहेत; जे जाणायचे होते ते सर्व कळले, आणि नैसर्गिक समाधान प्राप्त झाले आहे.
नात्मनो ऽस्ति मलं द्वित्वं न चैक्यं न च कल्पना । तदा ममाभूद् अज्ञानं प्रशान्तम् अधुना तु तत्
स्वतः काहीही अशुद्धी नाही, द्वैत नाही, एकत्व नाही, किंवा कल्पना नाही. पूर्वी माझ्या मनात अज्ञान होतं, पण आता ते पूर्णपणे शांत झालं आहे.
कलङ्क आत्मनो ऽस्तीति ममाज्ञानवशेन या । आसीद् भ्रान्तिर् इदानीं सा निवृत्ता त्वत्प्रसादतः
स्वतःमध्ये अशुद्धी आहे असा माझा गैरसमज अज्ञानामुळे झाला होता, पण तुझ्या कृपेने तो भ्रम आता नाहीसा झाला आहे.
न जायते न म्रियते न चैवात्मा कलङ्कितः । सर्वं च ब्रह्ममयम् इत्य् उदितः खलु चास्म्य् अहम्
स्वतःचा जन्म होत नाही, मृत्यूही होत नाही, आणि कधीही कलंक लागत नाही. मी स्पष्टपणे सांगितलं आहे की सर्व काही ब्रह्मरूपच आहे.
प्रश्नेभ्यस् संशयेभ्यश् च वाञ्छितेभ्यश् च सर्वतः । शुद्धं मे निर्गतं चेतस् त्वष्टा यन्त्रभ्रमाद् इव
सर्व प्रश्न, शंका आणि इच्छा यांपासून माझं मन पूर्णपणे निर्मळ झालं आहे, जणू काही सुताराचा चाक फिरणं थांबलं तसं.
सर्वसारोपदेशेषु प्रायः प्रोक्तेषु साधुभिः । निराकाङ्क्षस् स्थितो ऽस्म्य् अन्तस् सुमेरुः कनकेष्व् इव
सर्व महत्त्वाच्या शिकवणीत, जी साधूजनांनी बहुतेक वेळा सांगितली आहे, मी आतून काहीही अपेक्षा न ठेवता स्थिर आहे, जसा सुमेरू पर्वत सोन्याच्या राशींमध्ये स्थिर असतो.
न तद् अस्त्य् अस्ति यत्राशा न तद् अस्ति यद् ईप्सितम् । न तद् अस्ति यद् आदेयं हेयं मध्यं च वा मम
माझ्यासाठी कुठेही आशा उरलेली नाही, काहीही हवेसे वाटत नाही, काही घ्यावे, टाकावे किंवा मधले मानावे असे काहीच नाही.