भक्ष्यभोज्यान्नपानेन नानाविभवशालिना । शयनासनयानेन यथाप्तेनार्चयेच् चितिम्
खाण्यापिण्याच्या विविध सुखांनी, विश्रांती, बसणे आणि जे मिळेल त्याने, मनाचा सन्मान करावा.
कान्तान्नपानसम्भोगसंरम्भादिविलासिना । सुखेन सर्वरूपेण सम्बुध्यात्मानम् अर्चयेत्
आनंददायक जेवण, पाणी, संग, खेळ यांसारख्या सुखांनी, आणि सर्व प्रकारच्या आनंदात, जागृत आत्म्याची पूजा करावी.
आधिव्याधिपरीतेन मोहसंरम्भशालिना । सर्वोपद्रवदुःखेन प्राप्तेनात्मानम् अर्चयेत्
रोग, दुःख, गोंधळ, अस्वस्थता आणि सर्व प्रकारच्या त्रासांनी ग्रस्त असतानाही, आपण आपल्या आत्म्याचा सन्मान करावा.
सीमान्तैस् सम्पदां चैव चेष्टानां जगतस् स्थितेः । मृतजीवितसत्त्वैश् च प्राप्तैर् आत्मानम् अर्चयेत्
संपत्तीची मर्यादा, कृतींची सीमा, जगाच्या अस्तित्वाची अट, तसेच मृत, जिवंत किंवा चेतन प्राण्यांच्या सान्निध्यात जे काही मिळते, त्यातूनही आपण आत्म्याचा सन्मान करावा.
दारिद्र्येणाथ राज्येन वा प्रवाहागतात्मना । विचित्रचेष्टापुष्पेण बुद्ध्वात्मानं समर्चयेत्
दारिद्र्य असो वा राज्य, जीवनाच्या प्रवाहात वाहत असताना, विविध कृतींच्या फुलांनी सजून, आत्म्याला ओळखून त्याची उपासना करावी.
नानाकलहकल्लोलवलनोल्लासशालिना । रागद्वेषविलासेन सोम्यम् आत्मानम् अर्चयेत्
नाना भांडणांच्या लाटा, राग-द्वेषाच्या खेळामधूनही, शांत आत्म्याची उपासना करावी.
सतां हृदयहारिण्या रूढया शशिशीतया । मैत्र्या माधुर्यधर्मिण्या हृत्स्थम् आत्मानम् अर्चयेत्
सज्जनांच्या मनाला भुरळ घालणारी, चंद्राच्या शीतलतेसारखी गोड मैत्री मनात दृढ करावी आणि त्या मैत्रीच्या माधुर्याने हृदयात वास करणाऱ्या आत्म्याची उपासना करावी.
भोगानाम् अविरुद्धानां निषिद्धानां च सर्वदा । त्यागेन वाथ रागेण स्वात्मानं बुद्धम् अर्चयेत्
अनुमती असो वा मनाई असो, सर्व प्रकारच्या भोगांचा त्याग करून किंवा त्यांच्याशी आसक्ती ठेवून, जागृत आत्म्याची उपासना करावी.
ईहितानीहितौघेन युक्तायुक्तमयात्मना । त्यक्तेनार्तेन वार्थ्येन प्राप्तेनात्मानम् अर्चयेत्
जाणीवपूर्वक किंवा नकळत, योग्य किंवा अयोग्य कृतींनी, त्यागलेल्या, कष्टाने मिळवलेल्या किंवा सहज मिळालेल्या गोष्टींनी, आत्म्याची उपासना करावी.
नष्टं नष्टम् उपेक्षेत प्राप्तं प्राप्तम् उपाहरेत् । निर्विकारतयैतद् धि परमार्चनम् आत्मनः
जे हरवले ते सोडून द्यावे, जे मिळाले ते स्वीकारावे; अशी स्थितप्रज्ञता म्हणजेच आत्म्याची सर्वात श्रेष्ठ उपासना होय.
सर्वदैव समग्रासु चेष्टानिष्टासु दृष्टिषु । परमं साम्यम् आदाय नित्यात्मार्चाव्रतं चरेत्
सदैव सर्व चांगल्या-वाईट परिस्थितींमध्ये मनात गाढ समता ठेवून, नेहमी आत्म्याची उपासना करण्याचा व्रत पाळावे.
सर्वं विन्देत सुशुभं सर्वं विन्द्याच् च वाशुभम् । सर्वम् आत्ममयं कुर्यान् नित्यात्मार्चापरो नरः
कोणतेही शुभ किंवा अशुभ मिळो, जो नेहमी आत्म्याची उपासना करतो त्याने सर्व काही आत्म्याने व्यापलेले आहे असेच पाहावे.
आपातरमणीयं यद् यच् चापातसुदुस्सहम् । तत् सर्वं सुसमं बुद्ध्वा नित्यात्मार्चाव्रतं चरेत्
जे काही पहिल्यांदा मनाला आनंददायक वाटते किंवा सहन करायला कठीण वाटते, ते सर्व समतेने समजून, नेहमी आत्म्याची उपासना करण्याचा व्रत पाळावे.
अयं सो ऽहम् अयं नाहं विभागम् इति सन्त्यजेत् । सर्वं ब्रह्मेति निश्चित्य नित्यात्मार्चाव्रतं चरेत्
'हे मी आहे, हे मी नाही' असा भेदभाव सोडावा आणि सर्व काही ब्रह्म आहे असे ठाम समजून, नेहमी आत्म्याची उपासना करण्याचा व्रत पाळावे.
सर्वदा सर्वरूपेण सर्वाकारविकारिणा । सर्वासर्वप्रकारेण प्राप्तेनात्मानम् अर्चयेत्
सर्वकाळ, सर्व रूपांनी, सर्व प्रकारच्या बदलांनी आणि सर्व प्रकारे, जसा आत्मा मिळतो तसा त्याची उपासना करावी.
न वाञ्छता न त्यजता ज्ञेन प्राप्तास् स्वभावतः । सरितस् सागरेणेव भोक्तव्या भोगभूमयः
जो न काही इच्छा करतो, न काही टाकून देतो, पण जाणतो, त्याच्यासाठी उपभोग आपोआप मिळतात, जसे नद्या समुद्रात मिळतात.
उद्वेगो नानुगन्तव्यस् तुच्छातुच्छासु दृष्टिषु । व्योम्ना चित्रपदार्थेषु पतितोत्पतितेष्व् इव
काहीच अर्थ नसलेल्या किंवा क्षुल्लक गोष्टींमध्ये अस्वस्थता धरू नये, जशी आकाश विविध वस्तू येतात-जातात तरीही तटस्थ राहते.
देशकालक्रियायोगाद् यद् उदेति शुभाशुभम् । अविकारं गृहीतेन तेनैवात्मानम् अर्चयेत्
देश, काळ किंवा कृतीमुळे जे काही शुभ किंवा अशुभ घडते, ते शांतपणे स्वीकारून, बदल न करता, त्यानेच आत्म्याची उपासना करावी.
आत्मार्चनविधाने ऽस्मिन् प्रोक्ता द्रव्यश्रियस् तु याः । एकेनैव शमेनैता रसेन परिभाविताः
या आत्मपूजेच्या पद्धतीत सांगितलेली जी संपत्ती किंवा वस्तू आहेत, त्या सगळ्या एकाच शांततेच्या रसाने व्यापलेल्या असतात.
नाम्ब्ला न कट्व्यो नो तिक्ता न कषायाश् च काश्चन । चित्रैर् अपि रसैर् दिग्धा मधुरा एव ताश् चितः
त्यात काहीही नुसते खारट, तिखट, कडू किंवा तुरट नाही; वेगवेगळ्या चवीत मिसळले असले तरी त्या सर्व चित्ताला गोडच वाटतात.
समतामधुरा रम्या रसशक्तिर् मुनीन्द्र या । तया यद् भावितं चेत्यम् अमृतं तत् क्षणाद् भवेत्
हे ऋषीश्रेष्ठा, समत्वाने गोड आणि आनंददायक असणारी जी चवीची शक्ती आहे, ती ज्या कशात भरली जाते, ते क्षणात अमृतासारखे होते.
समतामृतपूरेण यद् यन् नाम विभाव्यते । तत् तद् आयाति माधुर्यं परम् इन्दोर् इव च्युतम्
समत्वरूपी अमृताच्या पूर्णतेत ज्या कशाचा विचार केला जातो, ते सर्व अत्युच्च गोडीला पोहोचते, जणू काही ते चंद्रातून ओघळले आहे.
समम् आकाशवद् भूत्वा यद् अहृल्लेखम् आसनम् । अविकारम् अनायासं तद् देवार्चनम् उच्यते
जेव्हा मन मोकळं, आकाशासारखं समतेनं भरलेलं असतं, जिथे अंतःकरणाच्या छाया नसतात, बदल न होता सहजपणे जे स्थिती टिकून राहते, तीच खरी देवाची पूजा आहे.
पूर्णेन्दुनेव पूर्णेन भाव्यं शमसमत्विषा । स्वच्छेन चिद्घनैकेन ज्ञेनाप्य् उपलरूपिणा
पूर्ण चंद्र जसा तेजस्वी आणि शांत असतो, तशीच मनाची समता आणि शांती ठेवून, निर्मळ आणि केवळ ज्ञानाने भरलेलं मन, जरी कधी कधी ते जड वस्तूप्रमाणे वाटलं तरी, अशी पूर्ण भावना ठेवावी.
अन्तर् आकाशविशदो बहिः प्रकृतकार्यकृत् । रञ्जनामिहिकामुक्तस् सम्पूर्णो ज्ञ उपासकः
आतून मन आकाशासारखं स्वच्छ असावं, बाहेरून नेहमीच्या कामांत गुंतलेलं असावं, आसक्तीच्या धुक्यापासून मुक्त असावं—असा पूर्ण ज्ञानीच खरा उपासक आहे.
स्वप्ने ऽप्य् अदृश्यहृल्लेखम् अज्ञानाभ्रपरिक्षये । शान्ताहन्तादिमिहिकं ज्ञशरद्व्योम राजते
स्वप्नातही, जेव्हा अंतःकरणाच्या छाया दिसत नाहीत आणि अज्ञानाचं मळभ नाहीसं झालं असतं, तेव्हा अहंकार व अस्वस्थतेच्या धुक्यापासून मुक्त झालेला ज्ञानी शरद ऋतूच्या आकाशासारखा तेजस्वी दिसतो.
सामान्यम् अस्तमितमानसमातृमेयं सद्यःप्रसूतशिशुवेदनवद्वितानम् । सम्यक्प्रशान्तमतिचेतनचित्तजीवं जीवञ् ज्ञ उत्तमपदस्थित एव तिष्ठ
मन, मोजमाप आणि विषय एकसारखे शांत झालेले, नवजात बाळाच्या अनुभूतीसारखी निर्मळ जाणीव असलेला, मन, चित्त आणि प्राण पूर्णपणे शांत असलेला ज्ञानी, सर्वोच्च अवस्थेतच स्थिर राहा.
देशकालकलनक्रमोदितैस् सर्ववस्तुसुखदुःखविभ्रमैः । नित्यम् अर्चितशरीरनायकस् तिष्ठ शान्तसकलेहया धिया
देश, काळ आणि त्यातील बदलांमुळे निर्माण होणाऱ्या सुखदुःखाच्या भ्रमांनी न ढळता, नेहमी शरीराच्या स्वामीची भक्ती करीत, पूर्ण शांत मनाने राहा.
यथाकामं यथारम्भं न करोषि करोषि यत् । चिन्मात्रस्य शिवस्यान्तस् तद् देवार्चनम् आत्मनः
तू इच्छेनुसार जे काही करतोस किंवा करत नाहीस, तेच शुद्ध चैतन्यस्वरूप आणि मंगलस्वरूप आत्म्याची अंतर्गत पूजा आहे.
तेनैवाह्लादम् आयाति याति प्रकटतां तथा । तथास्थितेन रूपेण स्वेनैव स्वयम् ईश्वरः
त्यामुळेच आनंद निर्माण होतो आणि सर्व काही प्रकट होते; अशा प्रकारे स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपात स्थिर राहिलास की, स्वतःच परमेश्वर होतोस.