ध्यानसंवेदनं पुष्पं धूपं दीपं परं विदुः । विना तेनेतरेणायम् आत्मा लभ्यत एव नो
ध्यान आणि जागरूकता हेच सर्वश्रेष्ठ फुल, धूप आणि दीप आहेत असे जाणकार मानतात. याशिवाय, दुसऱ्या कोणत्याही मार्गाने हा आत्मा मिळत नाही.
ध्यानात् प्रसादम् आयातस् सर्वलोकसुखश्रियम् । अयम् आत्मा मुने भुङ्क्ते देहे भूपो गृहे यथा
ध्यानामुळे कृपा मिळते आणि त्यामुळे सर्व लोकांना सुखसंपत्ती प्राप्त होते. हे आत्मा, हे मुनी, शरीरात राजासारखा आपल्या घरात आनंद घेतो.
ध्यानेनानेन सुमुने निमेषांस् तु त्रयोदश । पूर्णो ऽपि पूजयत्व् ईशं गोप्रदानं लभेत वै
हे सुज्ञानी ऋषी, या ध्यानामुळे जरी कोणी केवळ तेरा क्षण प्रभूची पूजा केली, तरी त्याला गायीचे दान केल्याचे पुण्य नक्कीच मिळते.
पूजयित्वा निमेषाणां शतम् एकम् इति प्रभुम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलम् आप्नोति मानवः
जो कोणी प्रभूची शंभर क्षण पूजा करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
ध्यानबल्युपहारेण स्वयम् आत्मानम् आत्मना । घटिकां पूजयेद् यस् तु राजसूयं लभेत सः
जो कोणी ध्यानरूपी नैवेद्याने स्वतःच्याच आत्म्याचे स्वतःने एक घटिका (पाव तास) पूजन करतो, त्याला राजसूय यज्ञाचे फळ मिळते.
मध्याह्नपूजनाद् इत्थं राजसूयैकलक्षभाक् । दिवसं पूजयित्वैवं परे धाम्नि वसेन् नरः
मध्यान्ही अशी पूजा केल्याने राजसूय यज्ञाचे पूर्ण पुण्य मिळते; आणि दिवसभर अशीच पूजा केली, तर मनुष्य परमधामात वास करतो.
एषो ऽसौ परमो योग एषा सा परमा क्रिया । बाह्यसम्पूजनं प्रोक्तम् एतद् उत्तमम् आत्मनः
हा खरा सर्वोच्च योग आहे; हीच सर्वात श्रेष्ठ कृती आहे. बाह्य पूजन म्हणजेच हे, आणि हेच आत्म्यासाठी उत्तम आहे.
एतत् पवित्रम् अखिलाघविनाशहेतुं यस् त्व् आचरिष्यति नरः क्षणम् अप्य् अखिन्नः । तं वन्दयिष्यति सुरासुरलोकपूगः प्राप्तास्पदं जगति माम् इव लोकसारम्
जो मनुष्य क्षणभर जरी हा पवित्र आणि सर्व पापांचा नाश करणारा आचरण कंटाळा न करता करतो, त्याला देव आणि दैत्य सगळे सन्मान देतील, कारण तो या जगात माझ्यासारखा सर्वोच्च स्थान आणि सर्वांचा सार गाठलेला असतो.
पावनं पावनानां यद् यत् सर्वतमसां क्षयः । तद् इदानीं प्रवक्ष्ये ऽहम् अन्तःपूजनम् आत्मनः
आता मी सर्वात पवित्र, सर्व अंधकाराचा नाश करणारे, म्हणजेच आत्म्याचे अंतरंग पूजन काय ते सांगतो.
गच्छतस् तिष्ठतश् चैव जाग्रतस् स्वपतो ऽपि वा । सर्वाचारवतः पूजा नित्यध्यानात्मिका त्व् इयम्
चालताना, उभा असताना, जागा असताना किंवा झोपेत असतानासुद्धा, सर्व वर्तनांत ही पूजाच कायम ध्यानरूपाने ठेवायची आहे.
नित्यम् एव शरीरस्थम् इदं ध्यायेत् परं शिवम् । सर्वप्रत्ययकर्तारं स्वयम् आत्मानम् आत्मना
नेहमी आपल्या शरीरात परम मंगल स्वरूप, सर्व अनुभव घडवणारा, स्वतःच स्वतःला जाणणारा आत्मा आहे, असे ध्यान करावे.
शयानम् उत्थितं चैव व्रजन्तम् अथ वा स्थितम् । स्पृशन्तम् अभितस् स्पर्शांस् त्यजन्तम् अथ वाभितः
माणूस झोपलेला असो, उठलेला असो, चालत असो किंवा थांबलेला असो, सर्व बाजूंनी स्पर्श करत असो किंवा त्यांना सोडत असो, त्याने नेहमी जागरूक राहावे.
भुञ्जानं सन्त्यजन्तं च भोगान् आभोगपीवरान् । बाह्यार्थगणकर्तारं सर्वकार्यस्वरूपदम्
कोणी सुख उपभोगत असो किंवा त्याग करत असो, बाह्य वस्तूंमध्ये गुंतलेला असो किंवा सर्व कृतींचा आधार असो, त्याने सर्वांचा कर्ता आत्माच आहे हे ओळखावे.
देहलिङ्गेश्वरान्तस्स्थं त्यक्तलिङ्गान्तरादिकः । यथाप्राप्तार्थसंवित्त्या बोधलिङ्गं प्रपूजयेत्
शरीरातील अंतर्यामी ईश्वरात स्थिर राहून, इतर सर्व अंतर्गत चिन्हे सोडून, जशी गोष्ट मिळते तशी जागरूकतेने ज्ञानरूप चिन्हाची पूजा करावी.
प्रवाहापतितार्थस् तु सम्बोधस्नानशुद्धिमान् । नित्यावबोधार्हणया बोधलिङ्गं प्रपूजयेत्
ज्याचं मन बाह्य गोष्टींच्या प्रवाहात वाहून गेलं आहे, पण ज्याने जागृतीच्या स्नानाने आपली शुद्धी केली आहे, त्याने नेहमी जागरूकतेनेच त्या चैतन्याच्या चिन्हाची पूजा करावी.
आदित्यभावनाभोगभाविताम्बरभास्करम् । शशाङ्कभावनाभोगभावितेन्दुं सदोदितम्
त्याने सूर्यध्यानाच्या सरावातून आकाशात उजळणारा सूर्य आणि चंद्रध्यानाच्या सरावातून नेहमीच प्रकट झालेला चंद्र, यांचा नेहमीच मनन करावं.
प्रतिभातपदार्थौघनित्यावगतसंविदम् । द्वारैर् वहन्तं शारीरैर् मुखे प्राणस्वरूपिणम्
मनात उमटणाऱ्या असंख्य वस्तूंचं नेहमीच जाण असणाऱ्या त्या चैतन्याचं ध्यान करावं, जे इंद्रियांच्या दारातून शरीरात श्वासाच्या रूपानं प्राण मुखातून वाहून नेतं.
रसीकृतरसं प्राणस्वान्तोदात्ततुरङ्गमम् । प्राणापानरथारूढं गूढम् अन्तर्गुहाशयम्
ज्याला रसाची खरी गोडी मिळते, जो हृदयात धावणारा तेजस्वी घोडा आहे, जो श्वास-उच्छ्वासाच्या रथावर आरूढ आहे आणि जो आतल्या गुहेत लपलेला आहे, अशा प्राणाचं ध्यान करावं.
ज्ञातारं ज्ञेयदृष्टीनां कर्तारं सर्वकर्मणाम् । भोक्तारं सर्वभोज्यानां स्मर्तारं सर्वसंविदाम्
तो सर्व ज्ञानाच्या वस्तूंचा जाणणारा, सर्व कर्मांचा करणारा, सर्व उपभोगांचा अनुभवणारा आणि सर्व जाणिवांचा स्मरण करणारा या स्वरूपाचा ध्यान करावा.
सम्यक्संविदिताङ्गौघं भवभावनभावितम् । आभासभासनं भूरि सर्वगं चिन्तयेच् छिवम्
ज्याचे सर्व अंग जागृतीच्या समूहाने ओळखले गेले आहेत, जो अस्तित्वाच्या चिंतनातून घडला आहे, जो सर्व भासांचे प्रकाशक आहे, असा सर्वत्र व्यापून असलेला आणि विपुल असलेला शिव याचे चिंतन करावे.
निष्कलं सकलं चैव देहस्थं व्योमचारिणम् । अरञ्जितं रञ्जितं च नित्यम् अङ्गाङ्गसंविदा
जो एकाच वेळी अविभाज्य आणि विभाज्य आहे, देहात वास करणारा, आकाशात संचार करणारा, रंगरहित आणि रंगीत, आणि प्रत्येक जाणिवेत नेहमीच असणारा — अशा शिवाचे ध्यान करावे.
मनोमननशक्तिस्थं प्राणापानान्तरोदितम् । हृत्कण्ठतालुमध्यस्थं भ्रूनासापुटपीठगम्
जो मन आणि विचारशक्तीत वास करतो, श्वासोच्छ्वासाच्या मध्ये प्रकटतो, हृदय, घसा आणि तालू यांच्या मध्यभागी असतो, तसेच भुवया आणि नाक यांच्या मधल्या जागेपर्यंत पोहोचतो, त्याचे ध्यान करावे.
षट्त्रिंशत्पदकोटिस्थम् उन्मनान्तदशातिगम् । कुर्वन्तम् अन्तश् शब्दादींश् चोदयन्तं मनःखगम्
छत्तीस तत्त्वांच्या शिखरावर वास करणारे, मनाच्या दहा अवस्थांपलीकडे गेलेले, आतून शब्द वगैरे इंद्रिये जागृत करणारे आणि मनरूपी पक्ष्याला चालना देणारे असे ते आहे.
विकल्पिन्य् अविकल्पे च त्रिविधे वाक्पथे स्थितम् । तिले तैलम् इवाङ्गेषु सर्वेष्व् एवान्तर् आश्रितम्
कल्पनायुक्त, कल्पनाशून्य आणि मिश्र अशा तिन्ही वाणीच्या मार्गांत ते वास करते; जसे तीळामध्ये तेल सर्वत्र असते तसेच ते सर्व अंगांमध्ये आतून भरलेले आहे.
कलाकलङ्करहितं कलितं कलनागणैः । एकदेशे स्वहृत्पद्मे सर्वदेहे च संस्थितम्
काळ किंवा कलांचे डाग नसलेले, तरीही असंख्य रूपांत प्रकट झालेले, आपल्या हृदयकमळात एका ठिकाणी आणि सर्व देहातही व्यापून राहिलेले आहे.
चिन्मात्रम् अमलाभासं कलाकलनकल्पनम् । प्रत्यक्षदृश्यं सर्वत्र स्वानुभूतिमयात्मकम्
ते शुद्ध चैतन्य आहे, ज्यामध्ये कोणताही कलंक नाही; सर्व विचार, कल्पना आणि गणनेचे मूळ आहे; ते सर्वत्र प्रत्यक्ष जाणवते आणि त्याचा स्वरूप स्वतःच्या अनुभूतीने भरलेला आहे.
प्रत्यक्चेतनम् आत्मीयम् आत्मत्वेन पुरस्स्थितम् । पदार्थताम् उपेत्याशु क्षणाद् द्वित्वम् इवागतम्
माझ्या आतल्या जाणीवेला, म्हणजेच माझ्या स्वतःच्या आत्म्याला, मी समोर उभं आहे असं वाटतं; पण जेव्हा ती लगेचच वस्तू म्हणून दिसायला लागते, तेव्हा क्षणातच जणू काही दोन वेगळ्या गोष्टी झाल्यासारखं भासू लागतं.
सहस्तपादावयवस् सकेशनखदन्तकः । स्वदेहो ऽहं चिदाभासो देवो ऽयम् इति भावयेत्
हात, पाय, इतर अवयव, केस, नखं आणि दात असलेल्या या माझ्या देहाबद्दल मी असं विचार करावं की, 'हा देह, जो चैतन्याचा प्रतिबिंब आहे, तोच मी आहे; हा देव म्हणजे मीच आहे.'
विचित्राश् शक्तयो बह्व्यो नानाचारा मनोदृशाम् । उपासते मां मानस्यः पत्न्यो वरम् इवोत्तमम्
मनाने जाणवणाऱ्या अनेक आणि विविध शक्ती, वेगवेगळ्या वर्तनाने व रूपांनी, जशा पत्नी श्रेष्ठ पतीची पूजा करतात तशा, त्या मला — या मनाच्या अधिपतीला — पूजतात.
मनो मे द्वारपालो ऽयम् निवेदितजगत्त्रयः । चिन्तेयं मे प्रतीहारी पुरस्स्था शुद्धरूपिणी
माझं मन हेच माझं द्वारपाल आहे, ज्याने तिन्ही जग अर्पण केलं आहे; आणि माझ्या समोर उभं असलेलं हे प्रतिबिंब, शुद्ध स्वरूपात, माझं दुसरं द्वारपाल आहे असं मी समजावं.