सर्वत्र श्रवणाकीर्णं सर्वत्र मनसान्वितम् । सर्वतो मननातीतं सर्वत्र परमं शिवम्
सर्वत्र ते ऐकू येते, सर्वत्र मनानं जोडलेलं असतं; सर्वत्र ते विचाराच्या पलीकडे आहे, सर्वत्र तेच परम मंगल आहे.
सर्वदा सर्वकर्तारं सर्वसङ्कल्पितार्थदम् । सर्वभूतान्तरालस्थं सर्वं सर्वैकसाधनम्
ते नेहमीच सर्वकाही करणारे आहे; मनात येणाऱ्या सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे; सर्व जीवांच्या अंतर्यात वसते; तेच सर्व आहे, आणि सर्व साधण्यासाठी एकमेव उपाय आहे.
इति सञ्चिन्त्य देवेशम् अर्चयेद् विधिवत् ततः । विधानम् अर्चनस्येदं शृणु ब्रह्मविदां वर
अशा प्रकारे देवाधिदेवाचा विचार करून, त्याची विधिपूर्वक पूजा करावी; आता त्या पूजेची पद्धत ऐक, ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असलेल्या.
देवं स्वसंविदात्मानं नोपहारेण पूजयेत् । न दीपेन न धूपेन न पुष्पविभवार्पणैः
स्वतःच्या चैतन्यस्वरूप असलेल्या देवाची पूजा, कोणत्याही नैवेद्याने करू नये; ना दिवा, ना धूप, ना पुष्पांची समृद्ध अर्पण याने.
नान्नदानादिदानेन न चन्दनविलेपनैः । न च कुङ्कुमकर्पूरैर् भोगैश् चित्रैर् न चेतरैः
ना अन्नदान किंवा दुसऱ्या कोणत्याही दानाने, ना चंदन लावून, ना कुंकू किंवा कर्पूराने, ना वेगवेगळ्या सुखांनी, किंवा इतर कुठल्याही गोष्टींनी हे साधता येत नाही.
नित्यम् अक्लेशलभ्येन शीतलेनाविनाशिना । एकेनैवामृतेनैष बोधेन स्वेन पूज्यते
हे नेहमीच सहज मिळणाऱ्या, शीतल आणि नाश न होणाऱ्या अमृतासारख्या, स्वतःच्या ज्ञानानेच पूजलं जातं.
एतद् एव परं ध्यानं पूजैषैव परा स्मृता । यद् अनारतम् अन्तस्स्थशुद्धचिन्मात्रवेदनम्
हीच खरी ध्यानाची अवस्था आहे, हीच श्रेष्ठ पूजा मानली जाते—जेव्हा अंतःकरणात शुद्ध चैतन्याची अखंड जाणीव राहते.
पश्यञ् शृण्वन् स्पृशञ् जिघ्रन्न् अश्नन् गच्छन् स्वपञ् श्वसन् । प्रलपन् विसृजन् गृह्णञ् शुद्धसंविन्मयो भवेत्
पाहताना, ऐकताना, स्पर्श करताना, वास घेताना, खाताना, चालताना, झोपताना, श्वास घेताना, बोलताना, सोडताना, घेताना—माणूस शुद्ध चैतन्यरूप होतो.
ध्यानामृतेन सम्पूज्यस् स्वयम् आत्मायम् ईश्वरः । परमास्वादयुक्तेन मुक्तेन कुसुमेहितैः
ध्यानरूप अमृताने, मनःपूर्वक, स्वतः या आत्म्याचीच, जो सर्वांचा स्वामी आहे, पूजा करावी. ती पूजा अत्यंत आनंदाने, मुक्तीच्या भावनेने आणि आवडीनुसार फुलांच्या अर्पणाने करावी.
ध्यानोपहार एवात्मध्यानं ह्य् अस्य समीहितम् । ध्यानम् अर्घ्यं च पाद्यं च शुद्धसंवेदनात्मकम्
आत्म्यावरील ध्यान हेच खरे अर्पण आहे; या पूजेसाठी ध्यान करणे हेच मुख्य कृत्य आहे. ध्यान हेच पाद्य आणि अर्घ्य आहे, जे शुद्ध जाणिवेपासून निर्माण होते.
ध्यानसंवेदनं पुष्पं धूपं दीपं परं विदुः । विना तेनेतरेणायम् आत्मा लभ्यत एव नो
ध्यान आणि जागरूकता हेच सर्वश्रेष्ठ फुल, धूप आणि दीप आहेत असे जाणकार मानतात. याशिवाय, दुसऱ्या कोणत्याही मार्गाने हा आत्मा मिळत नाही.
ध्यानात् प्रसादम् आयातस् सर्वलोकसुखश्रियम् । अयम् आत्मा मुने भुङ्क्ते देहे भूपो गृहे यथा
ध्यानामुळे कृपा मिळते आणि त्यामुळे सर्व लोकांना सुखसंपत्ती प्राप्त होते. हे आत्मा, हे मुनी, शरीरात राजासारखा आपल्या घरात आनंद घेतो.
ध्यानेनानेन सुमुने निमेषांस् तु त्रयोदश । पूर्णो ऽपि पूजयत्व् ईशं गोप्रदानं लभेत वै
हे सुज्ञानी ऋषी, या ध्यानामुळे जरी कोणी केवळ तेरा क्षण प्रभूची पूजा केली, तरी त्याला गायीचे दान केल्याचे पुण्य नक्कीच मिळते.
पूजयित्वा निमेषाणां शतम् एकम् इति प्रभुम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलम् आप्नोति मानवः
जो कोणी प्रभूची शंभर क्षण पूजा करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
ध्यानबल्युपहारेण स्वयम् आत्मानम् आत्मना । घटिकां पूजयेद् यस् तु राजसूयं लभेत सः
जो कोणी ध्यानरूपी नैवेद्याने स्वतःच्याच आत्म्याचे स्वतःने एक घटिका (पाव तास) पूजन करतो, त्याला राजसूय यज्ञाचे फळ मिळते.
मध्याह्नपूजनाद् इत्थं राजसूयैकलक्षभाक् । दिवसं पूजयित्वैवं परे धाम्नि वसेन् नरः
मध्यान्ही अशी पूजा केल्याने राजसूय यज्ञाचे पूर्ण पुण्य मिळते; आणि दिवसभर अशीच पूजा केली, तर मनुष्य परमधामात वास करतो.
एषो ऽसौ परमो योग एषा सा परमा क्रिया । बाह्यसम्पूजनं प्रोक्तम् एतद् उत्तमम् आत्मनः
हा खरा सर्वोच्च योग आहे; हीच सर्वात श्रेष्ठ कृती आहे. बाह्य पूजन म्हणजेच हे, आणि हेच आत्म्यासाठी उत्तम आहे.
एतत् पवित्रम् अखिलाघविनाशहेतुं यस् त्व् आचरिष्यति नरः क्षणम् अप्य् अखिन्नः । तं वन्दयिष्यति सुरासुरलोकपूगः प्राप्तास्पदं जगति माम् इव लोकसारम्
जो मनुष्य क्षणभर जरी हा पवित्र आणि सर्व पापांचा नाश करणारा आचरण कंटाळा न करता करतो, त्याला देव आणि दैत्य सगळे सन्मान देतील, कारण तो या जगात माझ्यासारखा सर्वोच्च स्थान आणि सर्वांचा सार गाठलेला असतो.
पावनं पावनानां यद् यत् सर्वतमसां क्षयः । तद् इदानीं प्रवक्ष्ये ऽहम् अन्तःपूजनम् आत्मनः
आता मी सर्वात पवित्र, सर्व अंधकाराचा नाश करणारे, म्हणजेच आत्म्याचे अंतरंग पूजन काय ते सांगतो.
गच्छतस् तिष्ठतश् चैव जाग्रतस् स्वपतो ऽपि वा । सर्वाचारवतः पूजा नित्यध्यानात्मिका त्व् इयम्
चालताना, उभा असताना, जागा असताना किंवा झोपेत असतानासुद्धा, सर्व वर्तनांत ही पूजाच कायम ध्यानरूपाने ठेवायची आहे.
नित्यम् एव शरीरस्थम् इदं ध्यायेत् परं शिवम् । सर्वप्रत्ययकर्तारं स्वयम् आत्मानम् आत्मना
नेहमी आपल्या शरीरात परम मंगल स्वरूप, सर्व अनुभव घडवणारा, स्वतःच स्वतःला जाणणारा आत्मा आहे, असे ध्यान करावे.
शयानम् उत्थितं चैव व्रजन्तम् अथ वा स्थितम् । स्पृशन्तम् अभितस् स्पर्शांस् त्यजन्तम् अथ वाभितः
माणूस झोपलेला असो, उठलेला असो, चालत असो किंवा थांबलेला असो, सर्व बाजूंनी स्पर्श करत असो किंवा त्यांना सोडत असो, त्याने नेहमी जागरूक राहावे.
भुञ्जानं सन्त्यजन्तं च भोगान् आभोगपीवरान् । बाह्यार्थगणकर्तारं सर्वकार्यस्वरूपदम्
कोणी सुख उपभोगत असो किंवा त्याग करत असो, बाह्य वस्तूंमध्ये गुंतलेला असो किंवा सर्व कृतींचा आधार असो, त्याने सर्वांचा कर्ता आत्माच आहे हे ओळखावे.
देहलिङ्गेश्वरान्तस्स्थं त्यक्तलिङ्गान्तरादिकः । यथाप्राप्तार्थसंवित्त्या बोधलिङ्गं प्रपूजयेत्
शरीरातील अंतर्यामी ईश्वरात स्थिर राहून, इतर सर्व अंतर्गत चिन्हे सोडून, जशी गोष्ट मिळते तशी जागरूकतेने ज्ञानरूप चिन्हाची पूजा करावी.
प्रवाहापतितार्थस् तु सम्बोधस्नानशुद्धिमान् । नित्यावबोधार्हणया बोधलिङ्गं प्रपूजयेत्
ज्याचं मन बाह्य गोष्टींच्या प्रवाहात वाहून गेलं आहे, पण ज्याने जागृतीच्या स्नानाने आपली शुद्धी केली आहे, त्याने नेहमी जागरूकतेनेच त्या चैतन्याच्या चिन्हाची पूजा करावी.
आदित्यभावनाभोगभाविताम्बरभास्करम् । शशाङ्कभावनाभोगभावितेन्दुं सदोदितम्
त्याने सूर्यध्यानाच्या सरावातून आकाशात उजळणारा सूर्य आणि चंद्रध्यानाच्या सरावातून नेहमीच प्रकट झालेला चंद्र, यांचा नेहमीच मनन करावं.
प्रतिभातपदार्थौघनित्यावगतसंविदम् । द्वारैर् वहन्तं शारीरैर् मुखे प्राणस्वरूपिणम्
मनात उमटणाऱ्या असंख्य वस्तूंचं नेहमीच जाण असणाऱ्या त्या चैतन्याचं ध्यान करावं, जे इंद्रियांच्या दारातून शरीरात श्वासाच्या रूपानं प्राण मुखातून वाहून नेतं.
रसीकृतरसं प्राणस्वान्तोदात्ततुरङ्गमम् । प्राणापानरथारूढं गूढम् अन्तर्गुहाशयम्
ज्याला रसाची खरी गोडी मिळते, जो हृदयात धावणारा तेजस्वी घोडा आहे, जो श्वास-उच्छ्वासाच्या रथावर आरूढ आहे आणि जो आतल्या गुहेत लपलेला आहे, अशा प्राणाचं ध्यान करावं.
ज्ञातारं ज्ञेयदृष्टीनां कर्तारं सर्वकर्मणाम् । भोक्तारं सर्वभोज्यानां स्मर्तारं सर्वसंविदाम्
तो सर्व ज्ञानाच्या वस्तूंचा जाणणारा, सर्व कर्मांचा करणारा, सर्व उपभोगांचा अनुभवणारा आणि सर्व जाणिवांचा स्मरण करणारा या स्वरूपाचा ध्यान करावा.
सम्यक्संविदिताङ्गौघं भवभावनभावितम् । आभासभासनं भूरि सर्वगं चिन्तयेच् छिवम्
ज्याचे सर्व अंग जागृतीच्या समूहाने ओळखले गेले आहेत, जो अस्तित्वाच्या चिंतनातून घडला आहे, जो सर्व भासांचे प्रकाशक आहे, असा सर्वत्र व्यापून असलेला आणि विपुल असलेला शिव याचे चिंतन करावे.