चिद्रूपं सूर्यलक्षाभं समस्ताभासभासनम् । अन्तस्स्थचित्प्रकाशं स्वम् अहन्तासारम् आश्रयेत्
स्वतःच्या 'मीपणाच्या' मूळ स्वरूपात, जे चैतन्याचे आहे, लाखो सूर्यांसारखे तेजस्वी आहे, सर्व काही प्रकाशित करणारे आहे आणि अंतःकरणात प्रकाशमान आहे, त्यातच आश्रय घ्यावा.
अपारपरमाकाशविपुलाभोगकन्धरम् । अनन्ताधस्पदाकाशकोशपादसरोरुहम्
त्याचा गळा अगदी विशाल असून, अनंत आणि परम आकाशात पसरलेला आहे; त्याची कमळासारखी पावले या अनंत अधःस्थानाच्या आकाशावर ठेवलेली आहेत.
अनन्तदिक्तटाभोगभुजमण्डलमण्डितम् । नानाविधमहालोकगृहीतपरमायुधम्
असंख्य, अनंत हातांच्या वलयाने सजलेले, विविध महान लोकांतून मिळवलेली श्रेष्ठ शस्त्रे धारण केलेले.
हृत्कोशकोणविश्रान्तब्रह्माण्डौघपरम्परम् । प्रकाशपरमाकाशपारगापारविग्रहम्
हृदयाच्या कोपऱ्यात विसावलेले, त्याचे रूप ब्रह्मांडांच्या मालिकेत पसरलेले, प्रकाश आणि परम आकाशाच्या टोकापर्यंत पोहोचणारे.
ब्रह्मेन्द्रहरिरुद्रेशप्रमुखाम् अमरादिकाम् । इमां भूतश्रियं तस्य रोमालीं परिचिन्तयेत्
ब्रह्मा, इंद्र, हरि, रुद्र आणि इतर श्रेष्ठ अमरांसाठी देखील, या सर्व सृष्टीची महिमा त्याच्या शरीराच्या केसाच्या एका तंतूसारखीच आहे, असे ध्यान करावे.
विविधारम्भकारिण्यस् त्रिजगद्यन्त्ररज्जवः । इच्छाद्याश् शक्तयस् सर्वाश् चिन्तनीयाश् शरीरगाः
इच्छा वगैरे सर्व शक्ती, ज्या या तिन्ही जगाच्या यंत्राच्या दोऱ्यांसारख्या कार्य करतात, त्या सर्व शरीरातच आहेत असे ध्यान करावे.
अनन्तैकपदाधारस् सत्तामात्रैकविग्रहः । विवर्तितजगज्जालः कालो ऽस्य द्वारपालकः
असीम एकत्वावर आधारलेली, केवळ अस्तित्वरूप असलेली ही सत्ता आहे. जगाचा हा विशाल पसारा तिच्या रूपांतरणातून निर्माण झाला आहे, आणि काळ तिच्या दाराशी पहारा देतो.
सशैलभुवनाभोगम् इदं ब्रह्माण्डमण्डलम् । देहकोणे ऽस्य कस्मिंश्चित् स्वाङ्गावयवतां गतम्
डोंगर-दऱ्या आणि सर्व लोकांसह हे ब्रह्मांड तिच्या देहाच्या एखाद्या कोपऱ्यात, जणू तिच्या स्वतःच्या एखाद्या अवयवासारखे आहे.
विचिन्तयेन् महादेवं सहस्रचरणेक्षणम् । सहस्रशिरसं शान्तं सहस्रभुजभूषणम्
आपण त्या महादेवाचे ध्यान करावे, ज्याचे हजारो पाय आणि डोळे आहेत, जो शांत आहे, ज्याच्या हजारो डोकी आहेत, आणि जो हजारो हातांनी सुशोभित आहे.
सर्वत्रेक्षणशक्त्याढ्यं सर्वतो घ्राणशक्तिगम् । सर्वत्र स्पर्शनमयं सर्वतो रसनान्वितम्
तो सर्वत्र पाहण्याची शक्ती असलेला, सर्वत्र घ्राणशक्तीने व्यापलेला, सर्वत्र स्पर्शरूप आणि सर्वत्र चव असलेला आहे.
सर्वत्र श्रवणाकीर्णं सर्वत्र मनसान्वितम् । सर्वतो मननातीतं सर्वत्र परमं शिवम्
सर्वत्र ते ऐकू येते, सर्वत्र मनानं जोडलेलं असतं; सर्वत्र ते विचाराच्या पलीकडे आहे, सर्वत्र तेच परम मंगल आहे.
सर्वदा सर्वकर्तारं सर्वसङ्कल्पितार्थदम् । सर्वभूतान्तरालस्थं सर्वं सर्वैकसाधनम्
ते नेहमीच सर्वकाही करणारे आहे; मनात येणाऱ्या सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे; सर्व जीवांच्या अंतर्यात वसते; तेच सर्व आहे, आणि सर्व साधण्यासाठी एकमेव उपाय आहे.
इति सञ्चिन्त्य देवेशम् अर्चयेद् विधिवत् ततः । विधानम् अर्चनस्येदं शृणु ब्रह्मविदां वर
अशा प्रकारे देवाधिदेवाचा विचार करून, त्याची विधिपूर्वक पूजा करावी; आता त्या पूजेची पद्धत ऐक, ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असलेल्या.
देवं स्वसंविदात्मानं नोपहारेण पूजयेत् । न दीपेन न धूपेन न पुष्पविभवार्पणैः
स्वतःच्या चैतन्यस्वरूप असलेल्या देवाची पूजा, कोणत्याही नैवेद्याने करू नये; ना दिवा, ना धूप, ना पुष्पांची समृद्ध अर्पण याने.
नान्नदानादिदानेन न चन्दनविलेपनैः । न च कुङ्कुमकर्पूरैर् भोगैश् चित्रैर् न चेतरैः
ना अन्नदान किंवा दुसऱ्या कोणत्याही दानाने, ना चंदन लावून, ना कुंकू किंवा कर्पूराने, ना वेगवेगळ्या सुखांनी, किंवा इतर कुठल्याही गोष्टींनी हे साधता येत नाही.
नित्यम् अक्लेशलभ्येन शीतलेनाविनाशिना । एकेनैवामृतेनैष बोधेन स्वेन पूज्यते
हे नेहमीच सहज मिळणाऱ्या, शीतल आणि नाश न होणाऱ्या अमृतासारख्या, स्वतःच्या ज्ञानानेच पूजलं जातं.
एतद् एव परं ध्यानं पूजैषैव परा स्मृता । यद् अनारतम् अन्तस्स्थशुद्धचिन्मात्रवेदनम्
हीच खरी ध्यानाची अवस्था आहे, हीच श्रेष्ठ पूजा मानली जाते—जेव्हा अंतःकरणात शुद्ध चैतन्याची अखंड जाणीव राहते.
पश्यञ् शृण्वन् स्पृशञ् जिघ्रन्न् अश्नन् गच्छन् स्वपञ् श्वसन् । प्रलपन् विसृजन् गृह्णञ् शुद्धसंविन्मयो भवेत्
पाहताना, ऐकताना, स्पर्श करताना, वास घेताना, खाताना, चालताना, झोपताना, श्वास घेताना, बोलताना, सोडताना, घेताना—माणूस शुद्ध चैतन्यरूप होतो.
ध्यानामृतेन सम्पूज्यस् स्वयम् आत्मायम् ईश्वरः । परमास्वादयुक्तेन मुक्तेन कुसुमेहितैः
ध्यानरूप अमृताने, मनःपूर्वक, स्वतः या आत्म्याचीच, जो सर्वांचा स्वामी आहे, पूजा करावी. ती पूजा अत्यंत आनंदाने, मुक्तीच्या भावनेने आणि आवडीनुसार फुलांच्या अर्पणाने करावी.
ध्यानोपहार एवात्मध्यानं ह्य् अस्य समीहितम् । ध्यानम् अर्घ्यं च पाद्यं च शुद्धसंवेदनात्मकम्
आत्म्यावरील ध्यान हेच खरे अर्पण आहे; या पूजेसाठी ध्यान करणे हेच मुख्य कृत्य आहे. ध्यान हेच पाद्य आणि अर्घ्य आहे, जे शुद्ध जाणिवेपासून निर्माण होते.
ध्यानसंवेदनं पुष्पं धूपं दीपं परं विदुः । विना तेनेतरेणायम् आत्मा लभ्यत एव नो
ध्यान आणि जागरूकता हेच सर्वश्रेष्ठ फुल, धूप आणि दीप आहेत असे जाणकार मानतात. याशिवाय, दुसऱ्या कोणत्याही मार्गाने हा आत्मा मिळत नाही.
ध्यानात् प्रसादम् आयातस् सर्वलोकसुखश्रियम् । अयम् आत्मा मुने भुङ्क्ते देहे भूपो गृहे यथा
ध्यानामुळे कृपा मिळते आणि त्यामुळे सर्व लोकांना सुखसंपत्ती प्राप्त होते. हे आत्मा, हे मुनी, शरीरात राजासारखा आपल्या घरात आनंद घेतो.
ध्यानेनानेन सुमुने निमेषांस् तु त्रयोदश । पूर्णो ऽपि पूजयत्व् ईशं गोप्रदानं लभेत वै
हे सुज्ञानी ऋषी, या ध्यानामुळे जरी कोणी केवळ तेरा क्षण प्रभूची पूजा केली, तरी त्याला गायीचे दान केल्याचे पुण्य नक्कीच मिळते.
पूजयित्वा निमेषाणां शतम् एकम् इति प्रभुम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलम् आप्नोति मानवः
जो कोणी प्रभूची शंभर क्षण पूजा करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
ध्यानबल्युपहारेण स्वयम् आत्मानम् आत्मना । घटिकां पूजयेद् यस् तु राजसूयं लभेत सः
जो कोणी ध्यानरूपी नैवेद्याने स्वतःच्याच आत्म्याचे स्वतःने एक घटिका (पाव तास) पूजन करतो, त्याला राजसूय यज्ञाचे फळ मिळते.
मध्याह्नपूजनाद् इत्थं राजसूयैकलक्षभाक् । दिवसं पूजयित्वैवं परे धाम्नि वसेन् नरः
मध्यान्ही अशी पूजा केल्याने राजसूय यज्ञाचे पूर्ण पुण्य मिळते; आणि दिवसभर अशीच पूजा केली, तर मनुष्य परमधामात वास करतो.
एषो ऽसौ परमो योग एषा सा परमा क्रिया । बाह्यसम्पूजनं प्रोक्तम् एतद् उत्तमम् आत्मनः
हा खरा सर्वोच्च योग आहे; हीच सर्वात श्रेष्ठ कृती आहे. बाह्य पूजन म्हणजेच हे, आणि हेच आत्म्यासाठी उत्तम आहे.
एतत् पवित्रम् अखिलाघविनाशहेतुं यस् त्व् आचरिष्यति नरः क्षणम् अप्य् अखिन्नः । तं वन्दयिष्यति सुरासुरलोकपूगः प्राप्तास्पदं जगति माम् इव लोकसारम्
जो मनुष्य क्षणभर जरी हा पवित्र आणि सर्व पापांचा नाश करणारा आचरण कंटाळा न करता करतो, त्याला देव आणि दैत्य सगळे सन्मान देतील, कारण तो या जगात माझ्यासारखा सर्वोच्च स्थान आणि सर्वांचा सार गाठलेला असतो.
पावनं पावनानां यद् यत् सर्वतमसां क्षयः । तद् इदानीं प्रवक्ष्ये ऽहम् अन्तःपूजनम् आत्मनः
आता मी सर्वात पवित्र, सर्व अंधकाराचा नाश करणारे, म्हणजेच आत्म्याचे अंतरंग पूजन काय ते सांगतो.
गच्छतस् तिष्ठतश् चैव जाग्रतस् स्वपतो ऽपि वा । सर्वाचारवतः पूजा नित्यध्यानात्मिका त्व् इयम्
चालताना, उभा असताना, जागा असताना किंवा झोपेत असतानासुद्धा, सर्व वर्तनांत ही पूजाच कायम ध्यानरूपाने ठेवायची आहे.