सन्दृष्टादृष्टसन्ध्याभ्रविलोलकरपल्लवम् । अनारतरणल्लोललोकालङ्कारकोमलम्
पहाटे आणि संध्याकाळी दिसणारे आणि अदृश्य राहणारे ढगांचे कोवळे कोंब सतत हलणारे असतात, आणि ते या जगाला नेहमीच नाजूकपणे सजवतात.
भूरिभूतलपातालनभस्तलपदक्रमम् । मग्नोन्मग्नघनानीकताराघर्मकणोत्करम्
त्याचा विस्तार पृथ्वी, पाताळ आणि आकाश या सर्व ठिकाणी पावलोपावली पसरलेला आहे; त्यात वर-खाली फिरणारे दाट ढगांचे समूह आणि ताऱ्यांच्या उष्णतेच्या सरी भरलेल्या आहेत.
चन्द्रार्कमण्डलस्पन्दस्मितस्फुटनभोमुखम् । कम्पितानेकब्रह्माण्डकवाटकवितानकम्
चंद्र आणि सूर्य यांच्या कक्षेच्या लयीत पृथ्वीचे मुख हसत फुलते; असंख्य ब्रह्मांडांची दारे उघडताना आणि बंद होताना आकाशाचा गोलार्ध हलतो.
लुठल्लोकान्तरव्यूहध्वनन्मुक्ताङ्कपल्लवम् । सुखदुःखदशादोषभावाभावरसान्तरम्
जगातील विविध विभागांचे कोवळे कोंब इकडे तिकडे फिरत राहतात; त्यात सुख-दुःखाच्या अवस्थांमधून अस्तित्व आणि अनस्तित्वाचा रस मिसळलेला असतो.
अस्मिन् विकारवलिते नियतेर् विलासे संसारनाम्नि चिरनाटकनाट्यसारे । साक्षी सदोदितवपुः परमेश्वरो ऽयम् एकस् स्थितो न च तया न च तेन भिन्नः
या नेहमी बदलणाऱ्या नियतीच्या खेळात, या संसार नावाच्या मोठ्या नाटकात, हा परब्रह्म नेहमी साक्षी म्हणून उभा आहे. त्याचे रूप नेहमी प्रकट असते; तो या सर्वांपासून वेगळा नाही, आणि हे सर्वही त्याच्यापासून वेगळे नाही.
एष देवस् स परमः पूज्य एष सदा सताम् । चिन्मात्रम् अनुभूतात्मा सर्वगस् सर्वसंश्रयः
हा देवच परम आहे, सत्पुरुषांसाठी नेहमी पूज्य आहे; तो शुद्ध चैतन्य, अंतरात्मा, सर्वत्र व्यापलेला आणि सर्वांचा आधार आहे.
घटे पटे वटे कुड्ये शकटे वानरे स्थितः । शिवो हरो हरिर् ब्रह्मा शक्रो वैश्रवणो यमः
मडके असो, कापड असो, वडाचे झाड असो, भिंत असो, गाडी असो किंवा माकड असो—तेथेच शिव, हर, हरी, ब्रह्मा, इंद्र, कुबेर आणि यम आहेत.
बहिर् अन्तश् च सर्वात्मा सदा स्वात्मा सुबुद्धिभिः । द्विविधेन क्रमेणैष भगवान् परिपूज्यते
जो बाहेर आणि आत सर्वांचा आत्मा आहे, तो सुज्ञ लोकांसाठी नेहमी स्वतःचाच आत्मा असतो; हा भगवान दोन प्रकारे, योग्य क्रमाने पूजावा.
बहिस् तावन् महाबुद्धे क्रमेण परिपूज्यते । येन तं शृणु तत्त्वज्ञ श्रोष्यस्य् अन्तःक्रमं ततः । पूजाक्रमेषु सर्वेषु नेह दार्भं पवित्रकम्
बाहेरून प्रथम त्या परमात्म्याची योग्य पद्धतीने पूजा करावी लागते, हे तत्त्व जाणणाऱ्या, आतून कशी पूजा करावी हे मी सांगतो, ऐक. या सर्व पूजांच्या प्रकारांत येथे कुशा किंवा शुद्धीकरणासाठी कोणत्याही वस्तूची गरज नाही.
पूजनं ध्यानम् एवात्र ध्यानम् एवात्र पूजनम् । तस्मात् त्रिभुवनाधारे नित्यं ध्यानेन पूजयेत्
इथे पूजा म्हणजे ध्यानच आहे आणि ध्यान म्हणजेच पूजा आहे; म्हणून या त्रिभुवनाच्या आधाराला नेहमी ध्यानानेच पूजावे.
चिद्रूपं सूर्यलक्षाभं समस्ताभासभासनम् । अन्तस्स्थचित्प्रकाशं स्वम् अहन्तासारम् आश्रयेत्
स्वतःच्या 'मीपणाच्या' मूळ स्वरूपात, जे चैतन्याचे आहे, लाखो सूर्यांसारखे तेजस्वी आहे, सर्व काही प्रकाशित करणारे आहे आणि अंतःकरणात प्रकाशमान आहे, त्यातच आश्रय घ्यावा.
अपारपरमाकाशविपुलाभोगकन्धरम् । अनन्ताधस्पदाकाशकोशपादसरोरुहम्
त्याचा गळा अगदी विशाल असून, अनंत आणि परम आकाशात पसरलेला आहे; त्याची कमळासारखी पावले या अनंत अधःस्थानाच्या आकाशावर ठेवलेली आहेत.
अनन्तदिक्तटाभोगभुजमण्डलमण्डितम् । नानाविधमहालोकगृहीतपरमायुधम्
असंख्य, अनंत हातांच्या वलयाने सजलेले, विविध महान लोकांतून मिळवलेली श्रेष्ठ शस्त्रे धारण केलेले.
हृत्कोशकोणविश्रान्तब्रह्माण्डौघपरम्परम् । प्रकाशपरमाकाशपारगापारविग्रहम्
हृदयाच्या कोपऱ्यात विसावलेले, त्याचे रूप ब्रह्मांडांच्या मालिकेत पसरलेले, प्रकाश आणि परम आकाशाच्या टोकापर्यंत पोहोचणारे.
ब्रह्मेन्द्रहरिरुद्रेशप्रमुखाम् अमरादिकाम् । इमां भूतश्रियं तस्य रोमालीं परिचिन्तयेत्
ब्रह्मा, इंद्र, हरि, रुद्र आणि इतर श्रेष्ठ अमरांसाठी देखील, या सर्व सृष्टीची महिमा त्याच्या शरीराच्या केसाच्या एका तंतूसारखीच आहे, असे ध्यान करावे.
विविधारम्भकारिण्यस् त्रिजगद्यन्त्ररज्जवः । इच्छाद्याश् शक्तयस् सर्वाश् चिन्तनीयाश् शरीरगाः
इच्छा वगैरे सर्व शक्ती, ज्या या तिन्ही जगाच्या यंत्राच्या दोऱ्यांसारख्या कार्य करतात, त्या सर्व शरीरातच आहेत असे ध्यान करावे.
अनन्तैकपदाधारस् सत्तामात्रैकविग्रहः । विवर्तितजगज्जालः कालो ऽस्य द्वारपालकः
असीम एकत्वावर आधारलेली, केवळ अस्तित्वरूप असलेली ही सत्ता आहे. जगाचा हा विशाल पसारा तिच्या रूपांतरणातून निर्माण झाला आहे, आणि काळ तिच्या दाराशी पहारा देतो.
सशैलभुवनाभोगम् इदं ब्रह्माण्डमण्डलम् । देहकोणे ऽस्य कस्मिंश्चित् स्वाङ्गावयवतां गतम्
डोंगर-दऱ्या आणि सर्व लोकांसह हे ब्रह्मांड तिच्या देहाच्या एखाद्या कोपऱ्यात, जणू तिच्या स्वतःच्या एखाद्या अवयवासारखे आहे.
विचिन्तयेन् महादेवं सहस्रचरणेक्षणम् । सहस्रशिरसं शान्तं सहस्रभुजभूषणम्
आपण त्या महादेवाचे ध्यान करावे, ज्याचे हजारो पाय आणि डोळे आहेत, जो शांत आहे, ज्याच्या हजारो डोकी आहेत, आणि जो हजारो हातांनी सुशोभित आहे.
सर्वत्रेक्षणशक्त्याढ्यं सर्वतो घ्राणशक्तिगम् । सर्वत्र स्पर्शनमयं सर्वतो रसनान्वितम्
तो सर्वत्र पाहण्याची शक्ती असलेला, सर्वत्र घ्राणशक्तीने व्यापलेला, सर्वत्र स्पर्शरूप आणि सर्वत्र चव असलेला आहे.
सर्वत्र श्रवणाकीर्णं सर्वत्र मनसान्वितम् । सर्वतो मननातीतं सर्वत्र परमं शिवम्
सर्वत्र ते ऐकू येते, सर्वत्र मनानं जोडलेलं असतं; सर्वत्र ते विचाराच्या पलीकडे आहे, सर्वत्र तेच परम मंगल आहे.
सर्वदा सर्वकर्तारं सर्वसङ्कल्पितार्थदम् । सर्वभूतान्तरालस्थं सर्वं सर्वैकसाधनम्
ते नेहमीच सर्वकाही करणारे आहे; मनात येणाऱ्या सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे; सर्व जीवांच्या अंतर्यात वसते; तेच सर्व आहे, आणि सर्व साधण्यासाठी एकमेव उपाय आहे.
इति सञ्चिन्त्य देवेशम् अर्चयेद् विधिवत् ततः । विधानम् अर्चनस्येदं शृणु ब्रह्मविदां वर
अशा प्रकारे देवाधिदेवाचा विचार करून, त्याची विधिपूर्वक पूजा करावी; आता त्या पूजेची पद्धत ऐक, ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असलेल्या.
देवं स्वसंविदात्मानं नोपहारेण पूजयेत् । न दीपेन न धूपेन न पुष्पविभवार्पणैः
स्वतःच्या चैतन्यस्वरूप असलेल्या देवाची पूजा, कोणत्याही नैवेद्याने करू नये; ना दिवा, ना धूप, ना पुष्पांची समृद्ध अर्पण याने.
नान्नदानादिदानेन न चन्दनविलेपनैः । न च कुङ्कुमकर्पूरैर् भोगैश् चित्रैर् न चेतरैः
ना अन्नदान किंवा दुसऱ्या कोणत्याही दानाने, ना चंदन लावून, ना कुंकू किंवा कर्पूराने, ना वेगवेगळ्या सुखांनी, किंवा इतर कुठल्याही गोष्टींनी हे साधता येत नाही.
नित्यम् अक्लेशलभ्येन शीतलेनाविनाशिना । एकेनैवामृतेनैष बोधेन स्वेन पूज्यते
हे नेहमीच सहज मिळणाऱ्या, शीतल आणि नाश न होणाऱ्या अमृतासारख्या, स्वतःच्या ज्ञानानेच पूजलं जातं.
एतद् एव परं ध्यानं पूजैषैव परा स्मृता । यद् अनारतम् अन्तस्स्थशुद्धचिन्मात्रवेदनम्
हीच खरी ध्यानाची अवस्था आहे, हीच श्रेष्ठ पूजा मानली जाते—जेव्हा अंतःकरणात शुद्ध चैतन्याची अखंड जाणीव राहते.
पश्यञ् शृण्वन् स्पृशञ् जिघ्रन्न् अश्नन् गच्छन् स्वपञ् श्वसन् । प्रलपन् विसृजन् गृह्णञ् शुद्धसंविन्मयो भवेत्
पाहताना, ऐकताना, स्पर्श करताना, वास घेताना, खाताना, चालताना, झोपताना, श्वास घेताना, बोलताना, सोडताना, घेताना—माणूस शुद्ध चैतन्यरूप होतो.
ध्यानामृतेन सम्पूज्यस् स्वयम् आत्मायम् ईश्वरः । परमास्वादयुक्तेन मुक्तेन कुसुमेहितैः
ध्यानरूप अमृताने, मनःपूर्वक, स्वतः या आत्म्याचीच, जो सर्वांचा स्वामी आहे, पूजा करावी. ती पूजा अत्यंत आनंदाने, मुक्तीच्या भावनेने आणि आवडीनुसार फुलांच्या अर्पणाने करावी.
ध्यानोपहार एवात्मध्यानं ह्य् अस्य समीहितम् । ध्यानम् अर्घ्यं च पाद्यं च शुद्धसंवेदनात्मकम्
आत्म्यावरील ध्यान हेच खरे अर्पण आहे; या पूजेसाठी ध्यान करणे हेच मुख्य कृत्य आहे. ध्यान हेच पाद्य आणि अर्घ्य आहे, जे शुद्ध जाणिवेपासून निर्माण होते.