स्वसत्तामात्रसम्पन्नम् इदम् अस्मिन् स्वतेजसि । न किञ्चिद् अपि सम्पन्नम् अन्यद् औष्ण्याद् इवानले
या आपल्या तेजाने आणि अस्तित्वाने पूर्ण असलेल्या गोष्टीमध्ये दुसरे काहीही साध्य होत नाही, जसे अग्नीत उष्णतेखेरीज दुसरे काही होत नाही.
गर्भीकृतमहामेरुं परमाणुम् अमुं विदुः
ते जाणतात की या सूक्ष्म कणामध्ये महा मेरू पर्वत सामावलेला आहे.
गर्भीकृतमहाकल्पो निमेषो ऽयम् उदाहृतः । आक्रान्तकल्पेनानेन न सन्त्यक्ता निमेषता
या क्षणामध्ये संपूर्ण महाकल्प सामावलेला आहे असे सांगितले जाते; तरीही, महाकल्पाने व्यापले तरीही, या क्षणाची क्षणता कधीच जात नाही.
वालाग्रकाद् अप्य् अणुना व्याप्तानेनाखिला मही । सप्ताब्धिवलयाप्य् उर्वी नास्यान्तम् अधिगच्छति
केसाच्या टोकापेक्षाही लहान कणाने हे संपूर्ण पृथ्वी व्यापते; तरीही, सात समुद्रांनी वेढलेली पृथ्वीही याचा शेवट गाठू शकत नाही.
अकुर्वन्न् एव संसाररचनां कर्तृतां गतः । कुर्वन्न् एव महाकर्म न करोत्य् एव किञ्चन
तो काहीही न करता या जगाच्या निर्मितीचा कर्ता होतो; आणि मोठमोठी कामे करत असतानाही खरेतर काहीच करत नाही.
द्रव्यम् अप्य् एव निर्द्रव्यो निर्द्रव्यो ऽपि हि द्रव्यवत् । अकायो ऽपि महाकायो महाकायो ऽप्य् अकायवान्
तो वस्तू असूनही वस्तुमुक्त आहे; वस्तुमुक्त असूनही वस्तूसारखा आहे; देह नसतानाही त्याचा देह मोठा आहे; आणि मोठा देह असूनही तो देहरहित आहे.
अद्याप्य् एष सदा प्रातः प्रातर् अप्य् अद्यतां गतः । न चायम् अद्य न प्रातस् त्व् अद्य प्रातश् च वा सदा
तो आजही नेहमी आज आणि सकाळ असतो, पण आज आणि सकाळ यापलीकडे गेला आहे; तो ना आज आहे, ना सकाळ आहे, ना नेहमी आज आणि सकाळ आहे.
हुण्डुभिल्लिघले मत्तशुलुपिण्ठिलिसालघे । वेल्लिघिल्लिसलावोललासगुग्गुलुसुस्सुनी
हुंडुभिल्लिघले मत्तशुलुपिण्ठिलिसालघे, वेल्लिघिल्लिसलावोललासगुग्गुलुसुस्सुनी.
इत्याद्य् अनर्थकं वाक्यं तथा सत्यं स एव च । न तद् अस्ति न यत् स स्यान् न तद् अस्ति न यत् त्व् असौ
अशा अर्थहीन वाक्ये जरी असली, तरी ती खरीच आहेत, आणि तो जसा आहे तसाच आहे. त्याच्याशिवाय काहीच नाही, आणि जे काही आहे ते सगळं तोच आहे.
यस्मै सर्वं यतस् सर्वं यस् सर्वं सर्वतश् च यः । यश् च सर्वमयो नित्यं तस्मै सर्वात्मने नमः
ज्याच्याकडे सर्व काही आहे, ज्याच्यापासून सर्व काही निर्माण होतं, जो सर्वत्र आहे, आणि जो नेहमीच सर्वत्र व्यापून आहे — त्या सर्वांच्या आत्म्यास मी नमस्कार करतो.
पत्त्रान्तरालगहनेन विलासवत्या हेलाविलोलघनगर्जितया मलेन । मल्लेन मल्लपदमालितमालवानां लक्ष्मीलताविवलिता वलितेव पुष्टिः
पानांच्या आड लपलेल्या वेलीसारखी, वाऱ्याच्या बेफिकीर गडगडाटात डोलणारी, मल्लांच्या आखाड्यातल्या धुळीने सजलेली, आणि मल्लांच्या पावलांनी रंगलेली — अशी लक्ष्मीची वेल गुंफल्यासारखी समृद्धी दिसते.
इत्यादिकापि शब्दानाम् अर्थश्रीस् सत्यरूपिणी । तस्मिन् सर्वेश्वरे सर्वसत्तामणिसमुद्गके
अशा प्रकारे शब्दांना असलेला अर्थाचा खजिना, जो सत्याच्या रूपात आहे, तो सर्वांच्या स्वामी असलेल्या, सर्व सत्त्वांचा रत्नपेटी असलेल्या त्या परमेश्वरात सामावलेला आहे.
का नाम विमला भासस् तस्मिन् परमचिन्मणौ । न कचन्ति विचिन्वन्ति विचित्राणि जगन्ति याः
त्या परम चैतन्यरत्नात निघणाऱ्या शुद्ध प्रकाशकिरणांना काय म्हणतात, ज्या विविध जगांत भटकत नाहीत किंवा त्यांना शोधत नाहीत?
एषा बीजकणान्तस्स्था चित्सत्ता स्ववपुर्मयम् । बुद्ध्वा मृत्कालवार्यादि करोत्य् अङ्कुरचोदनम्
ही चेतनेची अस्तित्व बीजाच्या कणात राहते, स्वतःचं रूप घेते आणि माती, काळ, पाणी वगैरे ओळखून अंकुर फुटण्याची प्रेरणा देते.
फेनावर्तविवर्तान्तर्वर्तिनी रसरूपिणी । कचितेन्द्रियसम्बन्धे करोति स्पन्दम् अम्भसाम्
फुग्याच्या आणि वावटळीच्या आतल्या गाठींमध्ये, रसस्वरूपाने ही चेतना असते आणि इंद्रियांच्या संबंधाने पाण्यात स्पंदन निर्माण करते.
एषा कुसुमगुच्छेषु गन्धरूपेण संस्थिता । कचन्ती घ्राणरन्ध्रेषु करोति परिफुल्लनम्
ही चेतना फुलांच्या गटांमध्ये सुगंधरूपाने वास करते, नाकाच्या छिद्रांतून फिरते आणि पूर्ण उमलल्याचा अनुभव देते.
शिलाङ्गस्था शिलाङ्गत्वं नयन्ती सत्यतापदम् । सर्गाधारदशां धत्ते गिरीन्द्रस्थितिलीलया
पाषाणाच्या देहात वास करून, ती पाषाणासारखं स्वरूप घेते आणि सृष्टीच्या पाया म्हणून स्थिती धारण करते; पर्वताच्या सहज खेळात तिने हे सर्व सांभाळले आहे.
पवनस्पन्दकोशात्मरूपिणी च त्वगिन्द्रियम् । संसाधयत्य् आत्मसुतं पितेवात्मपराजयात्
वाऱ्याच्या स्पंदनाच्या आवरणातील मूळ रूप घेऊन, ती स्पर्शेंद्रिय घडवते, जसा पिता आपल्या स्वतःच्या मुलाला आपल्यातूनच वाढवतो.
अशेषसारसम्पिण्डम् अप्य् आत्मानं खसिद्धये । भावयित्वा नकिञ्चित्त्वम् इव खत्वं करोत्य् अलम्
संपूर्ण साराचं एकत्रित स्वरूप स्वतः ठरवून, आकाशाची अनुभूती घेण्यासाठी, ती स्वतःला आकाशासारखी पूर्णपणे रिकामी करते.
स्वसत्ताप्रतिबिम्बाभम् आकाशमकुरोदरे । धत्ते कल्पनिमेषाङ्कं कालाख्यम् अमलं वपुः
स्वतःच्या अस्तित्वाचं प्रतिबिंब जसं आकाशाच्या गर्भात उमटतं, तशी ती कल्पनेच्या क्षणिकतेने ओळखली जाणारी, काळ नावाची निर्मळ मूर्ती धारण करते.
आमहापञ्चमेशानपरिणामम् अनामया । इदम् इत्थम् इदं नेति नियतिर् भवति स्वयम्
पाचव्या अवस्थेत, आजार आणि बदल यांपासून मुक्त झाल्यावर, 'हे असंच आहे, हे असं नाही' अशी निश्चयाची भावना आपोआप मनात उमटते.
साक्षिणि स्फार आभासे ध्रुवे दीप इव क्रियाः । सत्य् एतस्मिन् प्रकाशन्ते जगच्चित्रपरम्पराः
ज्याच्या साक्षीने, जो स्थिर आणि तेजस्वी आहे, जसा दिवा बदलत नाही तसा, त्याच्यामध्ये सर्व कृती घडतात; ह्याच सत्यावर जगाच्या असंख्य रूपांची माळ उलगडते.
परमाकाशनगरनाट्यमण्डपभूमिषु । स्वशक्तिनृत्तं संसारं पश्यन्ती साक्षिवत् स्थिता
परम आकाशाच्या नगरीत, या विश्वरूप रंगमंचावर, ती स्वतःच्या शक्तीचं नृत्य म्हणजेच संसार, साक्षीभावाने पाहत उभी राहते.
शिवस्यास्य जगन्नाथ शक्तयस् ताः कथं स्थिताः । साक्षिता काथ किं तासां नृत्तं स्यात् कियद् एव वा
या जगाच्या स्वामी असलेल्या शिवाच्या या शक्ती कशा प्रकारे स्थिर आहेत? त्यांचा साक्षीभाव काय आहे? त्यांच्या नृत्याचं स्वरूप काय, आणि ते किती मोठं आहे?
स्वभावाचलशान्तस्य शिवस्य परमात्मनः । सोम्य चिन्मात्ररूपस्य सर्वस्यानाकृतेर् अपि
स्वभावानं बदलत नाही, नेहमी शांत असलेल्या, आणि ज्याचं खरं रूप म्हणजे शुद्ध चैतन्य, असा कोणत्याही आकाराशिवाय असलेला परमात्मा शिव—
इच्छासत्ता व्योमसत्ता कालसत्ता तथैव च । तथा नियतिसत्ता च महासत्ता च सुव्रत
इच्छेचं अस्तित्व, आकाशाचं अस्तित्व, काळाचं अस्तित्व, तसंच नियतीचं अस्तित्व आणि हे सर्व व्यापून असलेलं महान अस्तित्व, हे सर्व, हे सुजन—
ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिः कर्तृताकर्तृतापि च । इत्यादिकानां शक्तीनाम् अन्तो नास्ति शिवात्मनि
ज्ञानाची शक्ती, कृती करण्याची शक्ती, कधी कर्तेपणा तर कधी अकर्तेपणा—अशा असंख्य शक्तींचा शिवस्वरूपात कधीच अंत नाही.
शक्तयः कुत एतास् ता बहुत्वं कथम् आसु च । उदयश् च कथं देव भेदाभेदश् च कीदृशः
या सर्व शक्ती कुठून येतात? त्या इतक्या अनेक कशा होतात? त्या कशा प्रकट होतात, हे देव? आणि त्यांच्यातील वेगळेपणा व एकरूपता कशी असते?
शिवस्यानन्तरूपस्य यैषा चिन्मात्रतात्मनः । एषा हि शक्तिर् इत्य् उक्ता नास्माद् भिन्ना मनाग् अपि
अनंत रूप असलेल्या आणि केवळ चैतन्यस्वरूप असलेल्या शिवाची हीच शक्ती आहे, जिला 'शक्ती' असे म्हणतात. ती शिवापासून किंचितही वेगळी नाही.
ज्ञत्वकर्तृत्वभोक्तृत्वसाक्षित्वादिविभावनात् । शक्तयो विविधं रूपं धारयन्ति बहूदयम्
ज्ञान, कर्तृत्व, भोग, साक्षीपणा आणि अशा अनेक प्रकारच्या प्रकट स्वरूपांमुळे या शक्ती विविध रूपे धारण करतात आणि अनेक प्रकारे प्रकट होतात.