एवम् आत्मानम् आलोक्य जराशोकभयापहम् । सम्भृष्टबीजवज् जन्तुर् न भूयः परिरोहति
अशा प्रकारे, जो आत्मा वृद्धत्व, दु:ख आणि भीती दूर करतो, तो जेव्हा पाहिला जातो, तेव्हा जसा भाजलेला बी पुन्हा उगवत नाही, तसा जीवही पुन्हा जन्म घेत नाही.
सकलजन्तुषु जन्तुपदप्रदं विदितम् आद्यम् उपास्य यतव्रत । त्वम् अजम् आत्ममयं परमं पदं भवसि किं परिमज्जसि दृष्टिषु
सर्व जीवांना अस्तित्व देणारा, सर्वांना ज्ञात असलेला, साधकांनी पूजलेला आणि आचरलेला, तूच अजन्मा, आत्मरूप, आणि सर्वोच्च अवस्था आहेस; मग तू दृश्यांमध्ये का भटकतोस?
ततं चिद्रूपम् एवैकं सर्वसत्तान्तरस्थितम् । स्वानुभूतिमयं शुद्धं देवं रुद्रेश्वरा विदुः
ते एकच शुद्ध चैतन्य, सर्वत्र व्यापलेलं आणि सर्व सत्त्वांच्या आत असलेलं आहे. स्वतःच्या अनुभवाने भरलेलं, हेच दैवत रुद्र आणि ईश्वर ओळखतात.
बीजं समस्तबीजानां सारं संसारसंसृतेः । कर्मणां परमं कर्म चिद्धातुं विद्धि निर्मलम्
सर्व बीजांचं मूळ, जन्ममरणाच्या फेर्याचं सार, सर्व कर्मांमध्ये श्रेष्ठ आणि पूर्णपणे निर्मळ असं चैतन्य आहे, हे जाणावं.
कारणं कारणौघानाम् अकारणम् अनाबिलम् । भावनं भावनांशानाम् अभाव्यम् अभवात्मकं
सर्व कारणांचं मूळ कारण, पण स्वतः कारणरहित आणि कलुषरहित आहे. सर्व कल्पनांचा आधार, पण स्वतः कल्पनेपलीकडचं आणि अस्तित्वरहित आहे.
चेतनं चेतनौघानां चेतनात्मनि चेतितम् । अचेत्यचेतनं चेत्यं परमं भूरिभासनम्
सर्व चेतनांचा आधार असलेलं, आत्मज्ञानात प्रकट होणारं, जाणता आणि अजाणता दोन्ही असलेलं, सर्वश्रेष्ठ आणि अनेक प्रकारे प्रकाशमान असलेलं आहे.
आलोकालोकम् अमलम् अनालोक्यम् अलोकजम् । अबीजं जीवबीजौघं चिद्घनं विमलं विदुः
ते शुद्ध, न दिसणारे, ज्यातून प्रकाश आणि अंधार दोन्ही जन्मतात, ज्याला कुठलाही बीज नाही, पण ज्याच्यामुळे सर्व जीवांचे बीज निर्माण होते, असं निर्मळ आणि पूर्णपणे चैतन्य असलेलं तत्त्व म्हणून ओळखतात.
असत्यं सन्मयं शान्तं सत्यासत्यविवर्जितम् । महासत्तादिसन्तानं चिन्मात्रं विद्धि नेतरत्
ते खोटं असूनही सत्याने भरलेलं, शांत, सत्य आणि असत्य या दोन्हींपासून मुक्त, महान अस्तित्वाचा प्रवाह आणि इतर सर्व गोष्टींचं मूळ, फक्त शुद्ध चैतन्य आहे—याशिवाय दुसरं काहीच नाही, हे जाण.
स्वयं भवति रागात्मा रञ्जको रञ्जनं रजः । स्वयम् आकाशम् अप्य् आशु कुड्यं भवति मण्डितम्
तेच स्वतःच इच्छा, रंग, रंगवणं आणि रंगवणारा बनतं; तेच आपल्या सामर्थ्याने क्षणात आकाश किंवा सुंदरपणे सजवलेली भिंतसुद्धा होतं.
अस्मिंश् चित्तेजसि स्फारे जगन्मरुमरीचयः । स्फुरिताः प्रस्फुरिष्यन्ति प्रस्फुरन्ति च कोटिशः
या विशाल चैतन्याच्या प्रकाशात, मृगजळासारखी असंख्य जगं निर्माण होतात, होत राहतात आणि पुढेही निर्माण होतील.
स्वसत्तामात्रसम्पन्नम् इदम् अस्मिन् स्वतेजसि । न किञ्चिद् अपि सम्पन्नम् अन्यद् औष्ण्याद् इवानले
या आपल्या तेजाने आणि अस्तित्वाने पूर्ण असलेल्या गोष्टीमध्ये दुसरे काहीही साध्य होत नाही, जसे अग्नीत उष्णतेखेरीज दुसरे काही होत नाही.
गर्भीकृतमहामेरुं परमाणुम् अमुं विदुः
ते जाणतात की या सूक्ष्म कणामध्ये महा मेरू पर्वत सामावलेला आहे.
गर्भीकृतमहाकल्पो निमेषो ऽयम् उदाहृतः । आक्रान्तकल्पेनानेन न सन्त्यक्ता निमेषता
या क्षणामध्ये संपूर्ण महाकल्प सामावलेला आहे असे सांगितले जाते; तरीही, महाकल्पाने व्यापले तरीही, या क्षणाची क्षणता कधीच जात नाही.
वालाग्रकाद् अप्य् अणुना व्याप्तानेनाखिला मही । सप्ताब्धिवलयाप्य् उर्वी नास्यान्तम् अधिगच्छति
केसाच्या टोकापेक्षाही लहान कणाने हे संपूर्ण पृथ्वी व्यापते; तरीही, सात समुद्रांनी वेढलेली पृथ्वीही याचा शेवट गाठू शकत नाही.
अकुर्वन्न् एव संसाररचनां कर्तृतां गतः । कुर्वन्न् एव महाकर्म न करोत्य् एव किञ्चन
तो काहीही न करता या जगाच्या निर्मितीचा कर्ता होतो; आणि मोठमोठी कामे करत असतानाही खरेतर काहीच करत नाही.
द्रव्यम् अप्य् एव निर्द्रव्यो निर्द्रव्यो ऽपि हि द्रव्यवत् । अकायो ऽपि महाकायो महाकायो ऽप्य् अकायवान्
तो वस्तू असूनही वस्तुमुक्त आहे; वस्तुमुक्त असूनही वस्तूसारखा आहे; देह नसतानाही त्याचा देह मोठा आहे; आणि मोठा देह असूनही तो देहरहित आहे.
अद्याप्य् एष सदा प्रातः प्रातर् अप्य् अद्यतां गतः । न चायम् अद्य न प्रातस् त्व् अद्य प्रातश् च वा सदा
तो आजही नेहमी आज आणि सकाळ असतो, पण आज आणि सकाळ यापलीकडे गेला आहे; तो ना आज आहे, ना सकाळ आहे, ना नेहमी आज आणि सकाळ आहे.
हुण्डुभिल्लिघले मत्तशुलुपिण्ठिलिसालघे । वेल्लिघिल्लिसलावोललासगुग्गुलुसुस्सुनी
हुंडुभिल्लिघले मत्तशुलुपिण्ठिलिसालघे, वेल्लिघिल्लिसलावोललासगुग्गुलुसुस्सुनी.
इत्याद्य् अनर्थकं वाक्यं तथा सत्यं स एव च । न तद् अस्ति न यत् स स्यान् न तद् अस्ति न यत् त्व् असौ
अशा अर्थहीन वाक्ये जरी असली, तरी ती खरीच आहेत, आणि तो जसा आहे तसाच आहे. त्याच्याशिवाय काहीच नाही, आणि जे काही आहे ते सगळं तोच आहे.
यस्मै सर्वं यतस् सर्वं यस् सर्वं सर्वतश् च यः । यश् च सर्वमयो नित्यं तस्मै सर्वात्मने नमः
ज्याच्याकडे सर्व काही आहे, ज्याच्यापासून सर्व काही निर्माण होतं, जो सर्वत्र आहे, आणि जो नेहमीच सर्वत्र व्यापून आहे — त्या सर्वांच्या आत्म्यास मी नमस्कार करतो.
पत्त्रान्तरालगहनेन विलासवत्या हेलाविलोलघनगर्जितया मलेन । मल्लेन मल्लपदमालितमालवानां लक्ष्मीलताविवलिता वलितेव पुष्टिः
पानांच्या आड लपलेल्या वेलीसारखी, वाऱ्याच्या बेफिकीर गडगडाटात डोलणारी, मल्लांच्या आखाड्यातल्या धुळीने सजलेली, आणि मल्लांच्या पावलांनी रंगलेली — अशी लक्ष्मीची वेल गुंफल्यासारखी समृद्धी दिसते.
इत्यादिकापि शब्दानाम् अर्थश्रीस् सत्यरूपिणी । तस्मिन् सर्वेश्वरे सर्वसत्तामणिसमुद्गके
अशा प्रकारे शब्दांना असलेला अर्थाचा खजिना, जो सत्याच्या रूपात आहे, तो सर्वांच्या स्वामी असलेल्या, सर्व सत्त्वांचा रत्नपेटी असलेल्या त्या परमेश्वरात सामावलेला आहे.
का नाम विमला भासस् तस्मिन् परमचिन्मणौ । न कचन्ति विचिन्वन्ति विचित्राणि जगन्ति याः
त्या परम चैतन्यरत्नात निघणाऱ्या शुद्ध प्रकाशकिरणांना काय म्हणतात, ज्या विविध जगांत भटकत नाहीत किंवा त्यांना शोधत नाहीत?
एषा बीजकणान्तस्स्था चित्सत्ता स्ववपुर्मयम् । बुद्ध्वा मृत्कालवार्यादि करोत्य् अङ्कुरचोदनम्
ही चेतनेची अस्तित्व बीजाच्या कणात राहते, स्वतःचं रूप घेते आणि माती, काळ, पाणी वगैरे ओळखून अंकुर फुटण्याची प्रेरणा देते.
फेनावर्तविवर्तान्तर्वर्तिनी रसरूपिणी । कचितेन्द्रियसम्बन्धे करोति स्पन्दम् अम्भसाम्
फुग्याच्या आणि वावटळीच्या आतल्या गाठींमध्ये, रसस्वरूपाने ही चेतना असते आणि इंद्रियांच्या संबंधाने पाण्यात स्पंदन निर्माण करते.
एषा कुसुमगुच्छेषु गन्धरूपेण संस्थिता । कचन्ती घ्राणरन्ध्रेषु करोति परिफुल्लनम्
ही चेतना फुलांच्या गटांमध्ये सुगंधरूपाने वास करते, नाकाच्या छिद्रांतून फिरते आणि पूर्ण उमलल्याचा अनुभव देते.
शिलाङ्गस्था शिलाङ्गत्वं नयन्ती सत्यतापदम् । सर्गाधारदशां धत्ते गिरीन्द्रस्थितिलीलया
पाषाणाच्या देहात वास करून, ती पाषाणासारखं स्वरूप घेते आणि सृष्टीच्या पाया म्हणून स्थिती धारण करते; पर्वताच्या सहज खेळात तिने हे सर्व सांभाळले आहे.
पवनस्पन्दकोशात्मरूपिणी च त्वगिन्द्रियम् । संसाधयत्य् आत्मसुतं पितेवात्मपराजयात्
वाऱ्याच्या स्पंदनाच्या आवरणातील मूळ रूप घेऊन, ती स्पर्शेंद्रिय घडवते, जसा पिता आपल्या स्वतःच्या मुलाला आपल्यातूनच वाढवतो.
अशेषसारसम्पिण्डम् अप्य् आत्मानं खसिद्धये । भावयित्वा नकिञ्चित्त्वम् इव खत्वं करोत्य् अलम्
संपूर्ण साराचं एकत्रित स्वरूप स्वतः ठरवून, आकाशाची अनुभूती घेण्यासाठी, ती स्वतःला आकाशासारखी पूर्णपणे रिकामी करते.
स्वसत्ताप्रतिबिम्बाभम् आकाशमकुरोदरे । धत्ते कल्पनिमेषाङ्कं कालाख्यम् अमलं वपुः
स्वतःच्या अस्तित्वाचं प्रतिबिंब जसं आकाशाच्या गर्भात उमटतं, तशी ती कल्पनेच्या क्षणिकतेने ओळखली जाणारी, काळ नावाची निर्मळ मूर्ती धारण करते.