शरीरपर्वतस्थायां चलायां तत्प्रसादतः । सो ऽस्यां गहनकोशायां हृद्गुहायां गुहेश्वरः
शरीररुपी डोंगरावर वास करणारा, त्याच्या कृपेने शरीराच्या हालचाली होत असतात. या खोल आवरणात, म्हणजेच हृदयाच्या गुहेत, तोच खरा गुहेचा स्वामी आहे.
मनष्षष्ठेन्द्रियाचारसत्तातीतामलात्मनः । तस्य संव्यवहारार्थं सञ्ज्ञा चिद् इति कल्पिता
ज्याचे खरे स्वरूप मन, सहा इंद्रिये आणि अस्तित्व यांपलीकडे आहे, जो अगदी निर्मळ आहे, त्याच्यासाठी व्यवहारासाठी 'चेतना' हे नाव दिले गेले आहे.
स एष चिन्मयस् सूक्ष्मस् सर्वव्यापी निरञ्जनः । इमं भासुरम् आभासं करोति न करोति च
हीच चेतना, जी सूक्ष्म, सर्वत्र व्यापलेली आणि निष्कलंक आहे, ती या तेजस्वी जगाचा प्रकाश दाखवते, आणि तरीही प्रत्यक्षपणे काहीच करत नाही.
सा चिद् अत्यन्तविमला जगदर्थां जगत्क्रियाम् । इमां रञ्जयति प्राज्ञ रसेनेव मधुर् लताम्
ही चेतना अगदी निर्मळ असून, जग आणि त्यातील सर्व कृतींना रंग देते, जशी मधुर वेलेला रस गोडवा देतो, तशीच ही चेतना सर्व जगात गोडवा पसरवते.
चारवो ये चमत्काराश् चितश् चिति यथास्थितम् । चमत्कुर्वन्ति किल ते एते केचिन् नभोऽभिधाः
जशी जाणीव आपल्याच स्वरूपात स्थिर असते, तशीच काही अद्भुत गोष्टी मनाला आनंद देतात; त्यांनाच काही जण 'आकाश' असे नाव देतात.
केचिज् जीवाभिधानाश् च केचिच् चित्ताभिधानकाः । केचित् कालाभिधानाश् च केचिद् देशाभिधानकाः
काहींना 'जीव' असे म्हणतात, काहींना 'मन', काहींना 'काल' आणि काहींना 'देश' असे नाव दिले जाते.
केचित् क्रियाभिधानाश् च केचिद् द्रव्याभिधानकाः । केचिद् भावविकारादिजाड्यचित्त्वाभिधानकाः
काहींना 'कर्म' असे म्हणतात, काहींना 'द्रव्य', तर काहींना स्थितीतील बदलांमुळे निर्माण होणाऱ्या मनाच्या जडपणाला नाव दिले जाते.
प्राकाश्याद्यभिधाः केचित् केचिच् चैव तमोऽभिधाः । अर्केन्द्वाद्यभिधाः केचित् केचिद् यक्षाभिधानकाः
काहींना 'प्रकाश' असे म्हणतात, काहींना 'अंधार', काहींना 'सूर्य' आणि 'चंद्र' अशी नावे आहेत, तर काहींना 'यक्ष' असेही म्हणतात.
निरिच्छस्वस्वभावेन वसन्तेन यथाङ्कुरः । जन्यते तद्वद् एवेयं जगल्लक्ष्मीश् चिदात्मना
जसं वसंत ऋतूत नैसर्गिकपणे अंकुर फुटतो, तसंच हे जगातील सर्व ऐश्वर्य चैतन्यातूनच आपोआप उत्पन्न होतं.
चिद् इमासु समग्रासु सर्वदैवैकिकैव हि । त्रैलोक्याम्बुधिसंस्थासु शरीरजलजालिका
या तिन्ही लोकांच्या महासागरात, सर्व शरीरांच्या जाळ्यात, नेहमीच एकच चैतन्य सर्वत्र व्यापून आहे.
शरीरपङ्कजभ्रान्तमनोभ्रमरसम्भृतम् । आस्वादयति सङ्कल्पमधु मत्ता चिदीश्वरी
शरीररूपी कमळांमध्ये भटकणाऱ्या मनरूपी भुंग्याने गोळा केलेलं संकल्परूपी मध, ती चैतन्यस्वरूपिणी परमेश्वरी आनंदाने आस्वादते.
ससुरासुरगन्धर्वं सशैलार्णवकं जगत् । चिति स्थिरं प्रवहति जलावर्ते तृणं यथा
देव, दैत्य, गंधर्व, पर्वत आणि समुद्रांसह हे संपूर्ण जग चैतन्य स्थिरपणे वाहून नेते, जसं पाण्याच्या भोवऱ्यात गवताचं पातं वाहून जातं.
चञ्चच्चित्तमयाचारचारचञ्चुरचक्रिकम् । संसारचक्रं चिच्चक्रे भ्राम्यति भ्रमभाजनम्
चंचल मन आणि कृतींनी बनलेलं हे संसाराचं चक्र, भ्रमाच्या गोलासारखं फिरत राहतं आणि चुकांच्या भांड्यासारखं सतत फिरतं.
चिच् चतुर्भुजरूपेण जघानासुरमण्डलम् । कालो जलदखण्डेन सायुधेन यथातपम्
चैतन्याने चार हातांचा रूप घेऊन, जसं काळ ढगाचा तुकडा घेऊन सूर्याला लपवतो, तसं असुरांचं सैन्य नष्ट केलं.
चित् त्रिनेत्रतया ब्रह्मन् वृषशीतांशुचिह्नया । गौरीकमलिनीवक्त्रपद्मषण्डालितां गता
हे ब्रह्मन्, चैतन्याने वृषभ आणि शीतल चंद्राचं चिन्ह असलेल्या त्रिनेत्रीचं रूप धारण केलं आणि गौरीच्या कमलासारख्या मुखाने सुशोभित अवस्थेला प्राप्त झालं.
विष्णोः पद्मालिताम् एत्य चिद् ध्यानाधीनमानसीम् । त्रयीनलिन्यास् सरसीं धत्ते पैतामहीं स्थितिम्
विष्णूच्या कमळांनी सुशोभित अवस्थेला पोहोचून, ध्यानात मग्न असलेल्या चैतन्याने त्रैविद्याच्या कमळांनी भरलेल्या सरोवरात आद्य स्थिती टिकवली.
चितो ब्रह्मन् विचित्राणि शरीराणीह भूरिशः । पत्त्राणीव तरोर् हेम्नि केयूरादिक्रियेव वा
हे ब्रह्मन्, या चैतन्यातून इथे असंख्य अद्भुत शरीरं निर्माण होतात, जशी झाडावर पानं उगवतात किंवा सोन्यापासून कडे, कंगण तयार होतात.
चित् समस्तसुरानीकपरिवन्दितपादया । त्रैलोक्यचूडामणितां धत्ते वासवलीलया
ज्याच्या पायांना सर्व देवांच्या समूहाने वंदन केलं आहे, ती चैतन्यशक्ती आपल्या खेळातून त्रैलोक्याचा शिरोमणीपद धारण करते.
चित् सुरासुरताम् एत्य त्रैलोक्योदरडम्बरे । पतत्य् उदेति संयाति स्वात्मनैवाब्धिवारिवत्
हीच चैतन्यशक्ती कधी देव तर कधी दैत्य बनून, या त्रैलोक्याच्या विशाल पसाऱ्यात पडते, उगवते आणि फिरते, जशी वारा आपल्या सागरावर फिरतो.
चिच्चन्द्रिका चतुर्दिक्कम् एवाभासं वितन्वती । विकासयति निश्शेषभूतसत्ताकुमुद्वतीम्
चैतन्याची चांदणी सर्व दिशांना प्रकाश पसरवते आणि सर्व सत्त्वांच्या कमळांना उमलवते, एकही न उमलता ठेवत नाही.
चिद्दर्पणमहालक्ष्मीस् त्रिजगत् प्रतिबिम्बितम् । गृह्णात्य् अनुग्रहेणान्तस् स्वगर्भम् इव गर्भिणी
चैतन्यरूपी मोठ्या आरशात जशी गर्भवती स्त्री आपल्या पोटात गर्भ धरते, तशी ही महान देवी आपल्या कृपेने संपूर्ण तीनही जगांची छाया आपल्या अंतरात सामावून घेते.
चिच् चतुर्दशभूतानां मण्डलानि महान्ति च । भूतीकरोति वारिश्रीस् समुद्रत्वम् इवाम्बुधेः
चैतन्य, जसे समुद्रातील पाण्याचे वैभव, तसेच चौदा तत्त्वांची मोठी मंडळे प्रकट करते आणि त्यांना अस्तित्व देते.
विचित्रालोककुसुमा घनसङ्कल्पपल्लवा । व्योमकेदारिकारूढा सत्तौघफलशालिनी
ती विविध जगांच्या सुंदर फुलांनी सजलेली आहे, घन इच्छांच्या कोंबांनी भरलेली आहे, आकाशासारख्या क्षेत्रात स्थिर आहे आणि असंख्य जीवांच्या फळांनी परिपूर्ण आहे.
जीवजालरजःपुञ्जा वासनारसरञ्जिता । संवेदनत्वग्वलिता चित्रेहाकलिकाकुला
ती जिवांच्या जाळ्यातील धुळीचा मोठा पुंज आहे, वासनांच्या साराने रंगवलेली आहे, जाणिवेच्या कातड्याने झाकलेली आहे आणि असंख्य विविध रूपांनी भरलेली आहे.
अतीतासङ्ख्यत्रिजगत्केसरोज्ज्वलरूपिणी । अनारतस्पन्दमहाविलासोल्लासहासिनी
ती तीनही जगांतील असंख्य कमळांच्या दांड्यांसारख्या तेजाने उजळते, आणि तिच्या अखंड, मोठ्या लहरींच्या खेळात नेहमी आनंदाने हसत असते.
सर्वर्तुपर्वपरुषा जडशैलादिगुम्फिता । विहगग्रन्थिवलिता मूलाग्रपरिवर्जिता
ती सर्व ऋतू आणि सणांनी खरखरीत आहे, जड पर्वतांसारख्या गोष्टींमध्ये गुंतलेली आहे, पक्ष्यांच्या गाठींनी वेटोळलेली आहे, आणि तिला मूळाचा शेवट नाही.
चिल्लतेयं विकसिता पेलवं सदसद्वपुः । विचित्रं दृश्यकुसुमं परामर्शासहं बहु
ही चैतन्याची वेल उमलली आहे, अस्तित्व आणि नास्तित्वाच्या नाजूक देहाने सजलेली आहे, अनेक अद्भुत जाणिवांच्या फुलांनी बहरलेली आहे, आणि स्पर्शाने पकडता येणे कठीण आहे.
अनयेह हि सर्वत्र च्छायाच्छापि विजन्यते । मन्यते तन्यते वस्तु गीयते क्रियते ऽपि च
खरंच, तिच्यात सर्वत्र फक्त सावल्याही निर्माण होतात; वस्तू कल्पिल्या जातात, पसरवल्या जातात, त्यांच्याबद्दल बोललं जातं, आणि त्या प्रत्यक्ष घडतातही.
महाचितानया नित्यं भासन्ते भास्करादयः । देहास् स्वदन्ते च मिथस् त्वन्मच्चिज्जडविभ्रमैः
महान चैतन्याच्या संततीमुळे सूर्य वगैरे नेहमीच प्रकाशतात; तुझ्या, माझ्या आणि इतरांच्या चैतन्य व जडतेच्या भ्रमामुळे देह एकमेकांमध्ये सुखाचा अनुभव घेतात.
विततावर्तवर्तन्या चिद्वात्येयं प्रनृत्यति । जगज्जालरजोलेखा तत्सत्ता दृश्यदेहिनी
ही चैतन्याची वाऱ्यासारखी गती मोठ्या वर्तुळात फिरत नाचते; जगाचा जाळ हे केवळ धुळीच्या रेषेसारखे आहे, आणि त्याचे अस्तित्व म्हणजे दिसणारे देहधारी जीव.