सत्कल्पपादपभुजस् सुशिखाशृङ्गकन्धरः । रत्नविद्योतनयनो वनावलितनूरुहः
त्याच्या हातांना कल्पवृक्षाच्या फांद्यांसारखा देखणा आकार आहे, त्याचे शिर आणि मान तेजस्वी आहेत, डोळे रत्नासारखे चमकदार आहेत आणि त्याच्या मांड्यांभोवती वनातील वेलींनी वेढा घातला आहे.
काचकन्दरकेशश्रीस् स्ववनावलनांशुकः । पवनोद्धूतकिञ्जल्कजालारुणतलाम्बरः
त्याचे केस स्फटिकासारखे चमकदार आहेत, त्याने स्वतःच्या वनातील वेलांनी विणलेलं वस्त्र परिधान केलं आहे आणि त्याच्या पायाजवळील वस्त्र वाऱ्याने उडणाऱ्या परागकणांनी लालसर झाले आहे.
तत्रास्ते भगवान् देवो हरश् चन्द्रकलाधरः । शूलपाणिस् त्रिनयनो गणौघपरिवारितः
तेथे भगवंत देव हर राहतात, त्यांच्या शिरावर चंद्रकोर आहे, हातात त्रिशूळ आहे, तीन डोळे आहेत आणि भोवती गणांचा समुदाय आहे.
भवानीहृतदेहार्धस् सर्वलोकैककारणम् । कन्दर्पदर्पदलनः कलाकरकलाधरः
ज्यांच्या अर्ध्या देहात भवानी वसते, जे सर्व जगाचे एकमेव कारण आहेत, जे कामदेवाचा गर्व मोडतात आणि ज्यांच्या शिरावर चंद्रकोर व तिच्या किरणांचा मुकुट आहे.
षण्मुखानुगतच्छायः प्रमत्तवृषवाहनः । मत्तेभकृत्तिवसनश् श्मशानरमणालयः
शंमुखाच्या छायेत, वेड्या बैलावर बसलेला, उन्मत्त हत्तीच्या कातड्याचे वस्त्र घातलेला, आणि स्मशानात वास करणारा.
तं पूजयन् महादेवं तस्मिन्न् एव गिरौ पुरा । कदाचिद् अवसं गङ्गातटे ऽहं रचिताश्रमः
त्या पर्वतावर पूर्वी मी त्या महादेवाची पूजा करत असे. कधी एकदा मी गंगेच्या काठी आश्रम वसवून तिथे राहिलो होतो.
तपोऽर्थं तापसाचारे चिराय रचितस्थितिः । यथाक्रमसदाचारः पुण्यसानुसमाश्रयः
तपासाठी, तपस्व्यासारखे दीर्घकाळ राहिलो, योग्य रीतीने आचार पाळला आणि पुण्यशिखरावर निवास केला.
निवासार्थं कृतस्नानः कृतनीलदलोटजः । बालवृक्षकबद्धास्थस् संरोपितलतावृतिः
राहण्यासाठी, स्नान करून, निळ्या पानांची आणि सालीची वस्त्रे घातली, लहान झाडाच्या मुळाशी बसलो आणि लावलेल्या वेलींनी वेढलेलो होतो.
सञ्चिताग्र्यवनप्राणिर् उपार्जितकमण्डलुः । पुष्पार्थं स्यूतपुटकस् सूम्भितस्वाक्षमालिकः
मी जंगलातील उत्तम प्राणी गोळा केले, पाण्याचा कमंडलू मिळवला, फुलांसाठी एक पिशवी घेतली आणि स्वतःच्या बिया ओवून माळ तयार केली.
शिष्यसङ्घातवलितः कृतशास्त्रार्थसङ्ग्रहः । आनीतपुस्तकव्यूहः परिपालितसन्मृगः
शिष्यांच्या समूहाने वेढलेला, शास्त्रांचा सारांश तयार केलेला, पुस्तके एकत्र केलीली आणि चांगल्या प्राण्यांची काळजी घेतली.
एवंगुणविशिष्टस्य कैलासवनकुञ्जके । तपः प्रचरतो राम मम कालो ऽत्यवर्तत
हे राम, अशा गुणांनी युक्त होऊन कैलासच्या वनातील एका कुंजात तप करत असताना माझा काळ तिथे गेला.
अथैकदा कदाचित् तु बहुलस्याष्टमे दिने । गते श्रावणपक्षस्य रात्र्यर्धे क्षयम् आगते
नंतर एकदा, श्रावण महिन्याच्या कृष्णपक्षातील आठव्या दिवशी, रात्रीचे अर्धे गेले असताना आणि ती रात्र संपत आली असता,
दिक्षु संशान्तरूपासु काष्ठमौनस्थितास्व् इव । खड्गच्छेद्यान्धकारेषु कुञ्जेषु गहनेषु च
सर्व दिशांनी शांतता पसरली होती, जणू काही खोल मौनात बुडाल्यासारख्या वाटत होत्या. जिकडे तिकडे दाट झाडीत आणि गर्द अंधारात, जिथे तलवारीनेही अंधार कापता येईल असा काळोख होता.
अवश्यायलसन्मुक्ताहासे सरति मारुते । आलवालोपधानेषु मृगेष्व् आश्रमशायिषु
त्या वेळी वाऱ्यावर दवबिंदूंच्या हलक्या हास्याने शोभून, तो वारा गवताच्या गाद्यांवर आणि आश्रमात निवांत झोपलेल्या प्राण्यांमध्ये अलगद फिरत होता.
अमृतांशुकरस्यन्दम् आत्मनः परिवृद्धये । लिहत्सु शशिरश्मिभ्यः पल्लवेष्व् अमृतद्रवम्
चंद्राच्या अमृतासारख्या किरणांनी, स्वतःच्या वाढीसाठी, पानांवर साठलेल्या अमृतरसाला चंद्रकिरणांनी अलगद चाटून घेतले.
कुमुद्वतीष्व् ओषधीषु चकोरीषु लतासु च । पिबन्तीष्व् अमृतस्यन्दं करैर् आकीर्णम् ऐन्दवम्
कमळे, औषधी, चकोऱ्या आणि वेलींवर, चंद्रप्रकाशाने भरलेला अमृतरस सांडला होता, आणि त्या सर्वांनी तो अमृतरस आपल्या पद्धतीने पित होते.
शैलविश्रान्तनीलाभ्रपल्लवस्य विसारिणः । कृत्तिकागुच्छके व्योमतापिञ्छस्य त्रिभागगे
डोंगरावर विसावलेल्या निळ्या ढगांच्या फुलांसारखी, किंवा कृतिका नक्षत्रांचा गुच्छ, किंवा आकाशाचे तीन भागांत विभागलेले पिसासारखे—
तारौघप्रतिबिम्बेन गिरौ स्फटिकभूमिषु । विकासिपुष्पप्रकरे द्विगुणत्वम् उपागते
डोंगराच्या स्फटिकासारख्या उतारांवर ताऱ्यांच्या झुंडीचे प्रतिबिंब पडल्यामुळे, फुलांचा फुललेला गट जणू दुप्पट तेजाने चमकत आहे.
मयि पल्लवपल्यङ्कगते मुक्तेहया धिया । चिन्तयत्य् अमलाभासम् आत्मतत्त्वम् अविप्लुतम्
मी कोवळ्या पानांच्या पलंगावर विसावलेलो असताना, इच्छा नसलेल्या निर्मळ मनाने, मी आत्म्याचे शुद्ध व अविचल स्वरूप मनात ध्यानी घेतो.
द्वितीयमद्देहवति व्योम्नि सप्तर्षिमण्डले । मदर्थम् इव ताम् एव दिशम् आपततीव च
आकाशात सप्तर्षीमंडलात जणू माझ्यासाठी दुसरेच एक देह असलेले रूप, त्याच दिशेने धावून येत आहे असे भासत आहे.
तारकात्रितये व्योम्नो गृहमूर्धनि मध्यगे । मृगत्रये किरातात्ते सदा भ्रमम् इवागते
आकाशाच्या मध्यभागी, पर्वतशिखराच्या वरती, तीन तारकांच्या समुहात, ओरायनच्या त्या तीन ताऱ्यांना नेहमीच एखाद्या शिकाऱ्याने हाकलावल्यासारखे भटकताना दिसतात.
उत्फुल्लकुमुदामोदद्विगुणोद्दाममन्मथे । चक्रवाकगणे शैलसरसीष्व् अन्यतां गते
फुललेल्या कमळांचा सुगंध, रात्रीच्या गारव्याने दुप्पट गोड झाल्यावर, त्या सुगंधाने भारावलेल्या चक्रवाकांच्या थवा, दुसऱ्या पर्वताच्या तळ्यात जाऊन बसतात.
शिलाशिखोपविष्टासु शैलोत्कीर्णास्व् इवाभितः । पिबन्तीषु चकोरीषु शीतं शशिकरामृतम्
पर्वताच्या कड्यांवर, जणू काही त्या शिळांमध्येच कोरलेल्या असाव्यात अशा जागी, चकोरी पक्षी सर्वत्र बसून, चंद्राच्या शीत किरणांचं अमृत पितात.
वहति मधुरमारुते वने ऽन्तश् शशिकरशीकरवर्षणैकशीते । दलचयचलनोत्थशब्दगीते कुमुदवधूप्रथमाभिसारिणीव
वनात, गोड वाऱ्यावर पानांची सळसळ ऐकू येते आणि चंद्राच्या शीत दवबिंदूंचा वर्षाव होत असतो, अशा वेळी कमळाच्या नववधू पहिल्यांदा गुपचूप भेटायला निघतात, जणू त्या रात्रीच्या गाण्याने आकर्षित झाल्यासारख्या.
एतस्मिन् समये तत्र यामार्धे प्रथमे गते । समाधिं तनुतां नीत्वा स्थितो ऽहं बाह्यलग्नदृक्
त्या वेळी, रात्रीचा पहिला भाग संपल्यावर, मी तिथेच बसून मन एकाग्र केले होते आणि माझी नजर बाहेर स्थिर होती.
अपश्यं कानने तेजो झगित्य् एव समुत्थितम् । मन्दराहननोद्धूतक्षुब्धक्षीरोदभासुरम्
माझ्या समोरच्या जंगलात अचानक एक तेज चमकू लागले, जणू काही मंदार पर्वताने समुद्र मंथन केल्यावर जसा प्रकाश पसरतो तसा.
शुभ्राभ्रशतसङ्काशं नृत्यदिन्दुगणोपमम् । चण्डानिलबलोद्धूतं हिमराशिम् इवाचलम्
ते तेज शंभर शुभ्र ढगांच्या गटासारखे दिसत होते, नाचणाऱ्या चंद्रांच्या समूहासारखे, प्रचंड वाऱ्याने उडवलेले, बर्फाच्या पर्वतासारखे.
युगान्ततापगलितं सुस्फाटिकम् इवाचलम् । नावनीतम् इवाम्भोदं केतकौघम् इवोत्थितम्
ते तेज जणू युगाच्या शेवटीच्या उष्णतेने वितळलेले शुद्ध स्फटिक पर्वत होते, तूपासारख्या मेघासारखे किंवा अचानक उमललेल्या केतकीच्या फुलांच्या गटासारखे वाटत होते.
शङ्खशौक्ल्यम् इवोड्डीनं शुभ्राभ्रम् इव सम्भृतम् । क्षीरफेनम् इवोत्फालं मुक्तासारम् इवोद्धतम्
ती उचललेल्या शंखासारखी शुभ्र, एकत्र आलेल्या पांढऱ्या ढगासारखी, ताक फेटल्यावर येणाऱ्या फेसासारखी, आणि वर फेकलेल्या मोत्यांच्या माळेसारखी चमकत होती.
गङ्गातरङ्गभरवत् प्रविष्टं कन्दरान्तरम् । पिण्डहार्यं सुदधिवच् छार्वं हासम् इवाततम्
ती गंगेच्या लाटांसारखी गुहेत शिरली, घट्ट दह्यासारखी, सागरासारखी सुंदर, आणि हास्यासारखी सर्वत्र पसरली.