त्वाम् इहाभ्यागतं दृष्ट्वा प्रतिपूज्य प्रणम्य च । आत्मन्य् एव नमाम्य् अन्तर् दृष्टेन्दुर् जलधिर् यथा
तुम्ही इथे आलात तेव्हा मी तुम्हाला नम्रतेने वंदन केलं आणि मनापासून सन्मान दिला. त्यानंतर, जसं समुद्र आपल्या अंतरात उमटलेल्या चंद्राच्या प्रतिबिंबाला वाकून नमतो, तसं मीही माझ्या अंतःकरणात तुम्हाला वंदन करतो.
यत् कार्यं येन चार्थेन प्राप्तो ऽसि मुनिपुङ्गव । कृतम् इत्य् एव तद् विद्धि मान्यो ऽसि हि भृशं मम
मुनिश्रेष्ठ, तुम्ही कोणत्या कार्यासाठी किंवा कोणत्या हेतूने इथे आला असाल, ते काम पूर्ण झालं असं समजा. कारण, तुम्ही माझ्या दृष्टीने अत्यंत मान्य आणि आदरणीय आहात.
स्वकार्येण विमर्शं त्वं कर्तुम् अर्हसि कौशिक । भगवन् नास्त्य् अदेयं हि त्वयि यत् प्रतिपद्यते
कौशिक, तू आपलं कर्तव्य नीट विचारून करावं. कारण, भगवंत, तुझ्या हातून जे काही घडतं, त्यात तुला काहीही अशक्य नाही.
कार्यस्य च विचारं त्वं कर्तुम् अर्हसि धर्मतः । कर्ता चाहम् अशेषं ते दैवतं परमं भवान्
तू हे काम धर्माच्या दृष्टीने नीट विचारून करावं. मी तुझ्या सर्व आज्ञा पाळणारा आहे आणि तूच माझ्यासाठी सर्वश्रेष्ठ देवता आहेस.
इदम् अतिमधुरं निशम्य वाक्यं श्रुतिसुखम् अर्थविदा विनीतम् उक्तम् । प्रथितगुणवशाद् गुणैर् विशिष्टं मुनिवृषभः परमं जगाम हर्षम्
ही अतिशय मधुर, कानाला गोड वाटणारी, अर्थपूर्ण आणि नम्रपणे सांगितलेली वाक्यं ऐकून, प्रसिद्ध गुणांमुळे गुणांनी युक्त असलेल्या त्या ऋषीश्रेष्ठाला अत्यंत आनंद झाला.
तच् छ्रुत्वा राजसिंहस्य वाक्यम् अद्भुतविस्तरम् । हृष्टरोमा महातेजा विश्वामित्रो ऽभ्यभाषत
राजसिंहाचं अद्भुत आणि विस्तृत बोलणं ऐकून, महान तेजस्वी विश्वामित्रांना आनंदाने अंगावर रोमांच उभे राहिले आणि त्यांनी बोलायला सुरुवात केली.
सदृशं राजशार्दूल तवैवैतन् महीतले । महावंशप्रसूतस्य वसिष्ठवशवर्तिनः
राजांमध्ये वाघासारख्या तुलाच हे योग्य आहे, कारण तू मोठ्या कुळात जन्मलेला आहेस आणि वसिष्ठांच्या मार्गदर्शनाखाली वागत आहेस.
यत् तु मे हृद्गतं वाक्यं तस्य कार्यविनिर्णयम् । कुरु त्वं राजशार्दूल धर्मं समनुपालय
पण माझ्या मनात असलेल्या गोष्टीबद्दल, हे राजांमध्ये वाघा, त्याचा योग्य तो निर्णय तूच घे आणि धर्माचे पालन कर.
अहं नियमम् आतिष्ठे सिद्ध्यर्थं पुरुषर्षभ । तस्य विघ्नकरा घोरा राक्षसा मम संस्थिताः
मी सिद्धीसाठी एक व्रत घेतले आहे, हे श्रेष्ठ पुरुषा; पण त्या व्रताला अडथळा आणणारे भयंकर राक्षस माझ्या मार्गात आले आहेत.
यदा यदा तु यज्ञेन यजे ऽहं विबुधव्रजम् । तदा तदा मे यज्ञं तं विनिघ्नन्ति निशाचराः
जेव्हा जेव्हा मी देवांसाठी यज्ञ करतो, तेव्हा तेव्हा ते रात्रभर भटकणारे राक्षस माझा यज्ञ उध्वस्त करतात.
बहुशो विहिते तस्मिन् मम राक्षसनायकाः । अकिरंस् ते महीं यागे मांसेन रुधिरेण च
त्या ठिकाणी माझ्या राक्षस सेनापतींनी अनेक वेळा यज्ञ केले आणि त्या यज्ञात मांस व रक्त पृथ्वीवर अर्पण केले.
अवधूते तथाभूते तस्मिन् यागकदम्बके । कृतश्रमो निरुत्साहस् तस्माद् देशाद् अपागमम्
त्या यज्ञस्थळी अशी अपवित्रता झाल्यावर, मी थकून आणि मनातून खचून त्या जागेवरून निघून गेलो.
न च मे क्रोधम् उत्स्रष्टुं बुद्धिर् भवति पार्थिव । तथाभूतं हि तत् कर्म न शापस् तस्य विद्यते
राजा, माझ्या मनात राग धरायची इच्छा होत नाही; कारण अशा कृत्यासाठी त्याला शाप देणे योग्य नाही.
ईदृशी च क्षमा राजन् मम तस्मिन् महाक्रतौ । त्वत्प्रसादाद् अविघ्नेन प्रापयेयं महाफलम्
राजा, त्या मोठ्या यज्ञाबद्दल माझ्या मनात इतकी सहनशीलता आहे की, तुझ्या कृपेने कोणतीही अडचण न येता मला मोठे फळ मिळो.
त्रातुम् अर्हसि माम् आर्तं शरणार्थिनम् आगतम् । अर्थिनां यन् निराशत्वं सताम् अभिभवो हि सः
मी दुःखी आहे, तुझ्याकडे आश्रय मागायला आलो आहे, म्हणून मला वाचवावं अशी तुझ्याकडून अपेक्षा आहे. कारण मदतीसाठी आलेल्यांना सोडून देणं हे सज्जन लोकांसाठी निंदनीय असतं.
तवास्ति तनयश् श्रीमान् दृप्तशार्दूलविक्रमः । महेन्द्रसदृशो वीरो रामो रक्षोविदारणः
तुला एक तेजस्वी मुलगा आहे, त्याची शौर्य वाघासारखी आहे, तो इंद्रासारखा पराक्रमी वीर आहे, राक्षसांचा नाश करणारा राम.
तं पुत्रं राजशार्दूल रामं सत्यपराक्रमम् । काकपक्षधरं शूरं ज्येष्ठं मे दातुम् अर्हसि
राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा, तो तुझा पुत्र राम, जो सत्यव्रती, पराक्रमी, काळ्या केसांचा, शूर आणि ज्येष्ठ आहे, तो मला द्यावा अशी माझी इच्छा आहे.
शक्तो ह्य् एष मया गुप्तो दिव्येन स्वेन तेजसा । राक्षसा ये ऽपकर्तारस् तेषां मूर्धविनिग्रहे
तो राम, माझ्या संरक्षणाखाली आणि आपल्या दिव्य तेजाने युक्त असल्यामुळे, दुष्ट राक्षसांना सहज पराभूत करू शकतो.
श्रेयश् चास्मै करिष्यामि बहुरूपम् अनन्तकम् । त्रयाणाम् अपि लोकानां येन पूज्यो भविष्यति
मी त्याला अशी अमर्याद, अनेक रूपांची कृपा देईन, ज्यामुळे तो तिन्ही लोकांत मान मिळवेल.
न च तेन समासाद्य स्थातुं शक्ता निशाचराः । क्रुद्धं केसरिणं दृष्ट्वा रणे वन इवैणकाः
जेव्हा कोणी त्याला समोर येईल, तेव्हा रात्री हिंडणारे राक्षस त्याच्या विरोधात उभे राहू शकणार नाहीत, जसं रागावलेल्या सिंहासमोर रणांगणात हरणं उभं राहू शकत नाही.
तेषां नान्यश् च काकुत्स्थाद् योद्धुम् उत्सहते पुमान् । ऋते केसरिणः क्रुद्धान् मत्तानां करिणाम् इव
त्या राक्षसांशी लढण्याचं सामर्थ्य काकुत्स्थाशिवाय दुसऱ्या कुणातही नाही; जसं फक्त सिंहच रागावलेल्या, मदमस्त हत्तींचा सामना करू शकतो.
वीर्योत्सिक्ता हि ते पापाः कालकूटोपमा रणे । खरदूषणयोर् भृत्याः कृतान्ताः कुपिता इव
हे दुष्ट राक्षस आपल्या बळावर गर्विष्ठ झाले आहेत; ते रणांगणात काळकूट विषासारखे भयंकर आहेत. खर-दूषणाचे हे नोकर, मृत्यूसारखे क्रोधाने पेटलेले आहेत.
रामस्य राजशार्दूल सहिष्यन्ते न सायकान् । अनारतागता धारा जलदस्येव पांसवः
राजांमध्ये वाघासारख्या, रामाचे बाण ते सहन करू शकणार नाहीत, जशी ढगातून सतत पडणाऱ्या पावसाच्या धारांसमोर धूळ टिकू शकत नाही.
न च पुत्रगतं स्नेहं कर्तुम् अर्हसि पार्थिव । न तद् अस्ति जगत्य् अस्मिन् यन् न देयं महात्मनः
राजा, तुला आपल्या मुलावरचा प्रेमभाव मनात धरू नकोस; कारण या जगात असा काहीच नाही जो महान माणसाला द्यायला नको.
हन्त नूनं विजानामि हतांस् तान् विद्धि राक्षसान् । न ह्य् अस्मदादयः प्राज्ञास् सन्दिग्धे सम्प्रवृत्तयः
खरंच, मला खात्री आहे—त्या राक्षसांना मारलेलेच समज. कारण आमच्यासारखे शहाणे लोक काम करायचं ठरवल्यावर कधीच दुमत ठेवत नाहीत.
अहं वेद्मि महात्मानं रामं राजीवलोचनम् । वसिष्ठश् च महातेजा ये चान्ये दीर्घदर्शिनः
मी रामाला—कमळासारख्या डोळ्यांचा आणि मोठ्या मनाचा—ओळखतो, तसेच तेजस्वी वसिष्ठ आणि इतर दूरदृष्टी असलेले लोकही त्याला ओळखतात.
यदि धर्मो महत्त्वं च यशस् ते मनसि स्थितम् । तन् मह्यं स्वम् अभिप्रेतम् आत्मजं दातुम् अर्हसि
जर तुझ्या मनात धर्म, मोठेपण आणि कीर्ती ठामपणे आहेत, तर मला माझ्या इच्छेनुसार तुझा स्वतःचा मुलगा द्यावा.
दशरात्रश् च मे यज्ञो यस्मिन् रामेण राक्षसाः । हन्तव्या विघ्नकर्तारो मम यज्ञस्य वैरिणः
माझा यज्ञ दहा रात्री चालणारा आहे, ज्यात रामाने माझ्या यज्ञात अडथळा आणणारे आणि शत्रू असलेले राक्षस मारावे लागतील.
अत्राभ्यनुज्ञां काकुत्स्थ ददतां तव मन्त्रिणः । वसिष्ठप्रमुखास् सर्वे तेन रामं विसर्जय
इथे तुझे मंत्री, वसिष्ठ यांच्यासह, संमती देतील; मग त्यानुसार रामाला पाठव.
नात्येति कालः कालज्ञ यथायं मम राघव । तथा कुरुष्व भद्रं ते मा च शोके मनः कृथाः
हे काळ जाणणाऱ्या राघव, काळ कधीही आपल्या मर्यादा ओलांडत नाही, हे माझ्याबाबतीत जसे आहे तसेच आहे. म्हणून तुझ्या भल्यासाठी तसेच कर आणि मनात दु:ख धरू नकोस.