अपारिप्लवया ऋज्व्या सुदृशा स्निग्धमुग्धया । ऋजु पश्यामि सर्वत्र तेन जीवाम्य् अनामयः
स्वच्छ, सरळ, निर्मळ, कोमल आणि निष्पाप दृष्टीने मी सर्वत्र स्पष्टपणे पाहतो, म्हणून मी कुठलाही त्रास न होता जगतो.
आपादमस्तकान्ते ऽस्मिन् न देहे ममता मम । त्यक्ताहङ्कारपङ्कस्य तेन जीवाम्य् अनामयः
या शरीरात डोक्यापासून पायापर्यंत मला काहीच आपलं वाटत नाही; मी अहंकाराचा चिखल सोडला आहे, म्हणून मी कुठलाही त्रास न होता जगतो.
यत् करोमि यद् अश्नामि तत् त्यक्त्वा तद्वतो ऽपि मे । मनो नैष्कर्म्यम् आदत्ते तेन जीवाम्य् अनामयः
मी जे काही करतो, जे काही खातो, त्याच्याशीही आसक्ती सोडली आहे. त्यामुळे माझं मन कधीही कर्माशी जडत नाही. म्हणून मी दुःखापासून मुक्त राहतो.
यदा यदा मुने किञ्चिद् विजानामि तदा तदा । नतिम् आयामि नौद्धत्यं तेन जीवाम्य् अनामयः
हे मुनी, मी जेव्हा जेव्हा काही जाणतो, तेव्हा त्या क्षणी ना अभिमान येतो, ना गर्व वाटतो. म्हणून मी दुःखापासून मुक्त राहतो.
करोमीशो ऽपि नाक्रान्तिं परितप्ये न खेदितः । दरिद्रो ऽपि न वाञ्छामि तेन जीवाम्य् अनामयः
मी राजासारखा वागलो तरी मी कधीही मर्यादा ओलांडत नाही, ना त्याने मला त्रास होतो, ना कंटाळा येतो. गरीब असलो तरी मला कधीही इच्छा वाटत नाही. म्हणून मी दुःखापासून मुक्त राहतो.
नश्यद्रूपे शरीरे ऽस्मिन्न् अनष्टात्मा चिदास्पदः । भूतवृन्दं हसाम्य् आरात् तेन जीवाम्य् अनामयः
हे शरीर जरी नष्ट होत असलं, तरी आत्मा, जो चैतन्याचा आधार आहे, तो कधीही नष्ट होत नाही. मी सर्व जीवांना दूरून हसतो. म्हणून मी दुःखापासून मुक्त राहतो.
आशापाशविनुन्नायाश् चित्तवृत्तेस् समाहितः । संस्पर्शं न ददाम्य् अन्तस् तेन जीवाम्य् अनामयः
आशेच्या आणि अपेक्षेच्या बंधनातून मुक्त झालेल्या मनस्थितीत मी पूर्णपणे स्थिर असतो. त्यामुळे मनात कोणतीही स्पर्शभावना येऊ देत नाही. यामुळे मी दुःखमुक्त जीवन जगतो.
असत्तां जगतस् सत्ताम् आत्मनः करबिल्ववत् । सुप्तः प्रबुद्धः पश्यामि तेन जीवाम्य् अनामयः
या जगाचे अस्तित्व खोटे आणि आत्म्याचे अस्तित्व खरे आहे, हे मी झोपेत असो वा जागा असो, हातात बेलफळ धरल्यासारखे स्पष्टपणे पाहतो. यामुळे मी दुःखमुक्त जीवन जगतो.
क्षीणं भिन्नं श्लथं जीर्णं क्षुब्धं क्षुण्णं क्षयं गतम् । पश्यामि नववत् सर्वं तेन जीवाम्य् अनामयः
जे काही क्षीण, तुटलेले, सैल, जुने, अस्वस्थ, चिरडलेले किंवा नष्ट झालेले आहे, ते मी नेहमी नवीनासारखेच पाहतो. यामुळे मी दुःखमुक्त जीवन जगतो.
सुखितो ऽस्मि सुखासक्ते दुःखितो दुःखिते जने । सर्वस्य प्रियमित्रं च तेन जीवाम्य् अनामयः
जे आनंदी आहेत त्यांच्यासोबत मी आनंदी असतो, जे दुःखी आहेत त्यांच्यासोबत मी दुःखी होतो, आणि सर्वांचा प्रिय मित्र असतो. यामुळे मी दुःखमुक्त जीवन जगतो.
आपद्य् अचलधीरो ऽस्मि जगन्मित्रं च सम्पदि । भावाभावेषु नैवास्मि तेन जीवाम्य् अनामयः
आपत्ती आली तरी माझा मनोबल ढळत नाही; समृद्धी आली तरी मी सगळ्यांचा मित्र राहतो. गोष्टी असोत किंवा नसोत, मी त्यांना बांधलेला नाही. म्हणून मी दुःखरहित जीवन जगतो.
नाहम् अस्मि न चान्यो मे नाहम् अन्यस्य कस्यचित् । इति मे भावितं चेतस् तेन जीवाम्य् अनामयः
मी स्वतः काहीच नाही, आणि माझं असं दुसरं कोणीही नाही; मी कुणाच्याही मालकीचा नाही. ही भावना माझ्या मनात ठाम आहे, म्हणून मी दुःखरहित जीवन जगतो.
अहं जगद् अहं व्योम देशकालक्रमाव् अहम् । अहं क्रियेति मे बुद्धिस् तेन जीवाम्य् अनामयः
हे जग, हे आकाश, जागा आणि काळ यांची सगळी मालिका, आणि प्रत्येक कृती—हे सगळं मीच आहे, अशी माझी समजूत आहे. म्हणून मी दुःखरहित जीवन जगतो.
घटश् चिच् चित् पटश् चित् खं चिद् वटश् शकटश् च चित् । चित् सर्वम् इति मे भावस् तेन जीवाम्य् अनामयः
मडके म्हणजेच चेतना, कापड म्हणजेच चेतना, आकाश, वडाचं झाड, गाडी—हे सगळं चेतनाच आहे, अशी माझी ठाम भावना आहे. म्हणून मी दुःखरहित जीवन जगतो.
इत्य् अहं मुनिशार्दूल त्रिलोकीकमलालिकः । भुसुण्डनामा काकोलः कथितश् चिरजीवितः
मुनिश्रेष्ठा, मी भुसुंडा नावाचा कावळा आहे, जो त्रिलोकांच्या कमळाचा भ्रमर म्हणावा असा आहे. माझे दीर्घायुष्य सर्वत्र प्रसिद्ध आहे.
ब्रह्मार्णवे विलुलितं त्रिजगत्तरङ्गम् उत्पादनाशविभवेन विभिन्नरूपम् । आलीनम् उन्नमितम् आकुलदृश्यदृश्यम् आलोकयन् प्रकलयंश् च चिरं स्थितो ऽस्मि
ब्रह्माच्या महासागरात या तीनही जगांच्या लाटा निर्माण होतात, नष्ट होतात आणि वेगवेगळ्या रूपांनी फुलतात. मी त्या सर्वात गुंतलो, वर गेलो, या सगळ्या गोंधळलेल्या दृश्य-अदृश्य गोष्टी पाहिल्या, निरीक्षण केल्या आणि विरघळवल्या. अशा प्रकारे मी खूप काळ इथे आहे.
एतत् ते कथितं ब्रह्मन् यथास्मि यद् इहास्मि वा । त्वदाज्ञामात्रसिद्ध्यर्थं धार्ष्ट्येन ज्ञानपारग
हे ब्रह्मन्, मी कसा आहे आणि इथे काय आहे, हे तुझ्या आज्ञेची पूर्तता व्हावी म्हणून, धाडसाने सांगितले आहे, हे ज्ञानात पारंगत असलेल्या.
अहो नु चित्रं भगवन् भवता भूषणं श्रुतेः । आत्मोदन्तः प्रकथितः परं विस्मयकारणम्
वा रे भगवन्, तुझी ही कथा किती अद्भुत आहे! ती ऐकणाऱ्यांसाठी खरोखरच अलंकार आहे. तुझ्या आत्म्याची ही गोष्ट ऐकून मनाला मोठा आश्चर्याचा अनुभव येतो.
धन्यास् ते ये महात्मानम् अत्यन्तं चिरजीवितम् । भवन्तं परिपृच्छन्ति द्वितीयम् इव पद्मजम्
खरंच भाग्यवान आहेत ते लोक, जे या महान, दीर्घायुषी महात्म्याला — म्हणजे आपल्याला — विचारतात, जणू दुसरेच ब्रह्मदेव समोर आहेत.
वयम् अद्य भृशं धन्यास् स्वात्मोदन्तम् अखण्डितम् । यथावत् पावनं बुद्धेस् सर्वं कथितवान् असि
आज आम्ही खरोखरच भाग्यवान आहोत, कारण आपण आत्म्याची अखंड आणि शुद्ध कथा पूर्णपणे सांगितली, आणि बुद्धी शुद्ध करणारे सर्व काही स्पष्ट केले.
प्रभ्रान्तं दिक्षु सर्वासु दृष्टा विबुधभूमयः । भवान् इव जगत्य् अस्मिन् न महान् अवलोकितः
मी सर्व दिशांना फिरून ज्ञानी लोकांची स्थाने पाहिली, पण या जगात आपल्या इतका महान कोणीच मला दिसला नाही.
कथञ्चित् प्राप्यते कच्चिद् भ्रान्त्वेह हि महाजनः । न भवान् इव भव्यात्मा सुलभो जगति क्वचित्
इथे फार शोध घेतल्यावरही क्वचितच एखादा मोठा माणूस भेटतो; पण आपल्या सारखा श्रेष्ठ आत्मा या जगात कुठेही सहज सापडत नाही.
वंशखण्डे हि कस्मिंश्चिज् जायते मौक्तिकं यथा । जगत्खण्डे हि कस्मिंश्चिज् जायते त्वादृशस् तथा
जसा बांबूच्या एखाद्या तुकड्यात मोती जन्माला येतो, तसंच या जगाच्या एखाद्या भागात तुमच्यासारखा एखादा जन्म घेतो.
मया तु सुमहत् कार्यम् अद्य सम्पादितं शुभम् । पुण्यदेहो विमुक्तात्मा यद् भवान् अवलोकितः
आज मी फारच शुभ आणि मोठं कार्य केलं, कारण मी तुम्हाला पाहिलं, ज्यांचं शरीर पुण्यवान आहे आणि आत्मा मुक्त आहे.
तद् अस्तु तव कल्याणं प्रविशात्मगुहां शुभाम् । मध्याह्नसमयो ऽयं मे व्रजामि सुरमन्दिरम्
तुमचं कल्याण होवो; तुम्ही त्या शुभ आत्मगुहेत प्रवेश करा. आता दुपार झाली आहे, मी देवांच्या मंदिरात जातो.
इत्य् आकर्ण्य भुसुण्डो ऽसौ जग्राहोत्थाय पादपात् । सङ्कल्पिताभ्यां हस्ताभ्यां सुपात्रं हेमपल्लवम्
हे ऐकून भुसुंडा उठला आणि नम्रपणे वाकून, दोन्ही हातांनी त्याने तयार केलेली सोन्याची पानाची पात्र उचलली.
कल्पवृक्षलतापुष्पकेसरेण हिमत्विषा । तत् पात्रं मौक्तिकार्घेण पूरयाम् आस पूर्णधीः
इच्छा-पूर्ण करणाऱ्या वेलींवरील फुलांच्या केसराच्या थंड प्रकाशाने, त्या पूर्ण मनाच्या माणसाने ते पात्र मोत्यांच्या अर्घ्याने भरले.
तेनार्घ्यपाद्यपात्रेण त्रिनेत्रम् इव माम् असौ । आपादमस्तकं भक्त्या पूजयाम् आस पूर्वजः
त्या अर्घ्य व पाद्याच्या पात्राने, त्या मोठ्या भावाने मला, जणू त्रिनेत्र असलेल्या देवतेसारखे, डोक्यापासून पायापर्यंत भक्तीने पूजले.
अनुव्रज्याकदर्थेन खगेन्द्रालम् इति ब्रुवन् । विष्टराद् अहम् उत्थाय ततः खगवद् आप्लुतः
"हे मागे येणे पुरे झाले," आणि "खगराजाला आता थांबू द्या," असे म्हणत मी आसनावरून उठलो आणि मग पक्ष्यासारखा झेप घेतली.
व्योम्नि योजनमात्रेण मदनुव्रज्यया गतः । करं करेणावष्टभ्य बलात् संरोधितः खगः
आकाशात एक योजन अंतर माझ्या मागे येत, त्याने माझा हात आपल्या हातात पकडला आणि जोराने त्या पक्ष्याला थांबवले.