क्षणम् अस्तङ्गतप्राणम् अपानोदयवर्जितम् । अयत्नसिद्धं बाह्यस्थं कुम्भकं तत् पदं विदुः
क्षणभर प्राण अस्ताला गेलेला आणि अपानाचा उदय न झालेला असतो, तेव्हा सहजपणे साधलेला, बाहेर स्थिरावलेला कुम्भक, तेच खरे पद मानतात.
क्षणम् अस्तङ्गतापानः प्राणोदयविवर्जितः । अयत्नसिद्धो ह्य् अन्तस्स्थः कुम्भकः परमं पदम्
क्षणभर अपान अस्ताला गेलेला आणि प्राणाचा उदय न झालेला असतो, तेव्हा सहजपणे साधलेला, आत स्थिरावलेला कुम्भक, हेच परमपद आहे.
एतत् तद् आत्मनो रूपं शुद्धैषा सा परैव चित् । एतत् सद् असदाभासम् एतत् प्राप्य न शोच्यते
हेच आत्म्याचं खरं स्वरूप आहे — पूर्णपणे शुद्ध, सर्वोच्च चैतन्य. हे अस्तित्व आणि नास्तित्व अशा दोन्ही रूपांत दिसतं; हे मिळवल्यावर कोणताही शोक राहत नाही.
पुष्पस्यान्तर् इवामोदं प्राणस्यान्तर् अवस्थितम् । न च प्राणं न चापानं चिदात्मानम् उपास्महे
फुलात जसं सुगंध असतो, तसं प्राणामध्ये चैतन्य असतं. आपण प्राण किंवा त्याचा बाहेर जाणारा प्रवाह यांची पूजा करत नाही, तर आत्म्यातील त्या चैतन्याचीच उपासना करतो.
प्राणक्षयपदान्तस्थम् अपानक्षयकोटिगम् । अपानप्राणयोर् मध्यं चिदात्मानम् उपास्महे
प्राणाचा शेवटचा क्षण आणि अपानाच्या टोकावर, तसेच श्वासोच्छ्वासाच्या मधल्या जागेत असलेल्या आत्म्यातील चैतन्याची आपण उपासना करतो.
प्राणस्य प्राणनं प्रोच्चैः परं जीवस्य जीवितम् । देहस्य धारणं धुर्यं चिदात्मानम् उपास्महे
प्राणाची खरी शक्ती, जीवाचं सर्वोच्च जीवन आणि देहाला धारण करणारी ताकद — या सर्वांचा आधार असलेल्या आत्म्यातील चैतन्याची आपण उपासना करतो.
यस्मिन् सर्वं यतस् सर्वं यस् सर्वं सर्वतश् च यः । यश् च सर्वमयो नित्यं चिदात्मानम् उपास्महे
ज्याच्यात सर्व काही आहे, ज्याच्यापासून सर्व काही निर्माण होतं, जो सर्वत्र आहे, जो नेहमीच सर्वव्यापी आहे, त्या चेतनात्म्याची आपण भक्ती करतो.
आलोकालोकनं पुण्यं सर्वपावनपावनम् । भावाभावनम् अन्यूनं चिदात्मनम् उपास्महे
जे प्रकाशाचं पवित्र दर्शन आहे, जे सर्व अपवित्रता दूर करतं, सर्व अवस्था जिथे आहेत आणि नाहीत, आणि ज्यामध्ये काहीच कमी नाही, त्या चेतनात्म्याची आपण भक्ती करतो.
परस्परोपसङ्घट्टे हृदये मरुतोस् स्थितम् । बहिर् अन्तस् तथाकाशे चिदात्मनम् उपास्महे
जी चेतना हृदयात प्राणवायूंच्या संगमात स्थिर आहे, जी बाहेर आणि आत, दोन्हीकडे आकाशासारखी व्यापलेली आहे, त्या चेतनात्म्याची आपण भक्ती करतो.
अपानो ऽस्तङ्गतो यत्र प्राणो नाभ्युदितः क्षणम् । कलाकलङ्करहितं तच् चित्तत्त्वम् उपास्महे
जिथे अपानवायू थांबलेला आहे, प्राणवायू अजून सुरू झालेला नाही, आणि जिथे कोणताही ठसा किंवा चिन्ह नाही, त्या शुद्ध चेतनतत्त्वाची आपण भक्ती करतो.
नापानो ऽभ्युदितो यत्र प्राणश् चास्तम् उपागतः । नासाग्रगगनावर्तं तच् चित्तत्त्वम् उपास्महे
जिथे न श्वास खाली जातो, ना वर जातो, जिथे नाकाच्या टोकाजवळील आकाशासारखा वावटळ आहे, त्या मनाच्या मूळ स्वरूपाचा आपण ध्यान करतो.
प्राणापानोद्भवस्थाने बाह्याभ्यन्तरसंस्थिते । ये द्वे योगिपदाधारं तच् चित्तत्त्वम् उपास्महे
जिथे श्वास आणि अपान यांचा उगम आणि ठाव आहे, बाहेर आणि आत अशा दोन्ही ठिकाणी, आणि जे दोन योगस्थितींचे आधार आहे, त्या मनाच्या मूळ स्वरूपाचा आपण ध्यान करतो.
प्राणापानरथारूढम् अप्राणापानम् आततम् । यच् छक्तिरूपं शक्तीनां तच् चित्तत्त्वम् उपास्महे
श्वास आणि अपान या रथावर आरूढ असूनही, ज्याला या दोन्हींपासून काहीच फरक पडत नाही, आणि जी सर्व शक्तींमध्ये श्रेष्ठ आहे, त्या मनाच्या मूळ स्वरूपाचा आपण ध्यान करतो.
हृत्प्राणकुम्भकं देवं बहिश् चापानकुम्भकम् । पूरकांशविमृष्टं यत् तच् चित्तत्त्वम् उपास्महे
हृदयात श्वास रोखलेला असतो, बाहेर अपान रोखलेला असतो, आणि श्वास घेतल्यावर त्याचा स्पर्श होतो, त्या मनाच्या मूळ स्वरूपाचा आपण ध्यान करतो.
प्राणापानपरामर्शसत्तारूपावबोधकम् । यत् प्राप्यं प्राणमननात् तच् चित्तत्त्वम् उपास्महे
ज्या मनाच्या तत्त्वामुळे श्वासोच्छ्वासाच्या स्पर्शाची जाणीव होते आणि ज्यामुळे अस्तित्वाची खरी ओळख होते, त्या मनाच्या तत्त्वाचे आपण ध्यान करतो, जे श्वास आणि मन यांच्याद्वारे मिळते.
यत् प्राणपवनस्पन्दो यत् स्पन्दानन्दकारणम् । कारणं कारणानां यत् तच् चित्तत्त्वम् उपास्महे
ज्या मनाच्या तत्त्वामुळे प्राणाचा स्पंदन होतो, ज्यामुळे स्पंदनाचा आनंद मिळतो आणि जे सर्व कारणांचे मूळ आहे, त्या मनाच्या तत्त्वाचे आपण ध्यान करतो.
यद् अखिलकलनाकलङ्कहीनं परिवलितं च सदा कलागणेन । अनुभवविभवं पदं तद् अग्र्यं सकलसुरावनतं परं प्रपद्ये
ज्या श्रेष्ठ अवस्थेला सर्व देवता वंदन करतात, जी नेहमी सर्व कलांनी वेढलेली आहे, जिच्यात कोणतीही कल्पना किंवा दोष नाही, आणि जी अनुभवाचा सर्वोच्च स्तर आहे, त्या परमतत्त्वाला मी शरण जातो.
एषा हि चिति विश्रान्तिर् मया प्राणसमाधिना । क्रमेणानेन सम्प्राप्ता स्वयम् आत्मनि निर्मले
हीच ती चैतन्याची विश्रांती आहे, जी मी प्राणसमाधीच्या साहाय्याने हळूहळू माझ्या शुद्ध स्वरूपात प्राप्त केली आहे.
एतां दृष्टिम् अवष्टभ्य संस्थितो ऽस्मि महामुने । न चलामि निमेषांशम् अपि मेरुर् इवाचलः
हे महर्षे, या दृष्टीवर मी ठाम उभा आहे; मेरू पर्वत जसा हलत नाही, तसाच मी डोळ्याच्या पापणीइतकाही हलत नाही.
गच्छतस् तिष्ठतो वापि जाग्रतस् स्वपतो ऽपि वा । स्वप्ने ऽपि न चलत्य् एष सुसमाधिर् ममात्मनि
चालत असो वा थांबलेलो, जागृत असो वा झोपेत, अगदी स्वप्नातही, माझ्या आत्म्यातील ही गाढ तल्लीनता कधीच सुटत नाही.
नित्यानित्यासु लोलासु जगत्स्थितिषु संस्थितः । अन्तर्मुखो ऽस्मि तिष्ठामि स्वयम् एवात्मनात्मनि
या जगातील कायम बदलणाऱ्या आणि अस्थिर अवस्थांमध्येही मी आतल्या आत्म्याकडे वळून, स्वतःच्या आत्म्यातच स्थिर राहतो.
अपि संरुध्यते वायुर् अपि वा सलिलं गतेः । नैतस्मात् सुसमाधानान् निरुद्धं संस्मराम्य् अहम्
वारा थांबवता येईल किंवा पाण्याचा प्रवाह रोखता येईल, पण माझ्या या गाढ समाधीला कधीच खंड पडलेला मला आठवत नाही.
प्राणापानानुसरणात् परमात्मावलोकनात् । अशोकम् अनुयातो ऽस्मि पदम् आद्यं महातपः
श्वासोच्छ्वासाचा मागोवा घेत आणि परमात्म्याचं दर्शन करून, हे महातपस्वी, मी त्या सुरुवातीच्या, दुःखरहित अवस्थेला पोहोचलो आहे.
आ महाप्रलयाद् ब्रह्मन्न् उन्मज्जननिमज्जने । अयम् अद्यापि भूतानां पश्यञ् जीवामि धीरधीः
हे ब्रह्मन्, महाप्रलय येईपर्यंत, सर्व जीवांचं येणं-जाणं पाहत मी अजूनही स्थिर बुद्धीने जगतो आहे.
न भूतं न भविष्यच् च चिन्तयामि कदाचन । दृष्टिम् आलम्ब्य तिष्ठामि वर्तमानाम् इहात्मनः
मी कधीच गेलेलं किंवा येणारे काळजी करत नाही; या दृष्टिकोनावर आधार ठेवून, मी इथे आणि आत्ता, स्वतःच्या वर्तमानातच स्थिर आहे.
यथाप्राप्तेषु कार्येषु परित्यक्तफलैषणः । सुषुप्तसमया बुद्ध्या परितिष्ठामि केवलम्
जशी कामं समोर येतात तशी करत, त्यांच्या फळाची इच्छा सोडून, मी फक्त सुषुप्तीच्या जागरूकतेतच स्थित राहतो.
भावाभावमयीं चिन्ताम् ईहितानीहितान्विताम् । विमुच्यात्मनि तिष्ठामि चिरं जीवाम्य् अनामयः
अस्तित्व आणि नास्तित्व यांच्याशी संबंधित, इच्छा आणि अनिच्छा यांनी भरलेल्या सर्व विचारांना सोडून मी स्वतःमध्ये स्थिर राहतो आणि दीर्घकाळ निरोगीपणे जगतो.
प्राणापानसमायोगसमयं समनुस्मरन् । स्वयम् आत्मनि तुष्यामि तेनास्मि चिरजीवितः
श्वास आणि प्रश्वास यांच्या एकतेचा नेहमी स्मरण ठेवून मी स्वतःमध्ये तृप्त असतो; त्यामुळे मी दीर्घकाळ जगतो.
इदम् अद्य मया लब्धम् इदं लप्स्यामि सुन्दरम् । इति चिन्ता न मे तेन चिरं जीवाम्य् अनामयः
'आज हे मिळाले' किंवा 'ते सुंदर मिळवीन' असे विचार माझ्या मनात येत नाहीत; म्हणून मी दीर्घकाळ निरोगीपणे जगतो.
न स्तौमि न च निन्दामि क्वचित् किञ्चित् कदाचन । आत्मनो ऽन्यस्य वा साधो तेन जीवाम्य् अनामयः
मी कधीच, कुठेही, कोणत्याही गोष्टीचे न कौतुक करतो, न निंदा करतो—स्वतःच्या किंवा दुसऱ्याच्या; त्यामुळे मी निरोगीपणे जगतो.