एकाग्रमूर्तयस् स्नेहरागद्वेषविवर्जिताः । स्वजना यस्य ते शैलास् सरसा अपि नीरसाः
त्याचे आप्त म्हणजे ज्यांचे मन एकाग्र आहे, ज्यांच्यात माया, आसक्ती किंवा द्वेष नाही; जरी ते डोंगर किंवा सरोवर असले तरी त्यांच्यात काहीही खास सार नाही.
शिरःखुराः खुरकराः करदन्ता भुजोदराः । ऋक्षोष्ट्राजाहिवक्त्राश् च प्रमथा यस्य लालकाः
त्याचे आवडते म्हणजे असे प्रमथ, ज्यांचे डोके खुरांसारखे, हातही खुरांसारखे, दात हातांसारखे, पोट हातांसारखे, आणि चेहेरे अस्वल, उंट, हत्ती आणि सापांसारखे आहेत.
यस्य नेत्रत्रयोद्भासिवदनस्यामरप्रभोः । यथा गणास् तथैवान्यः परिवारो हि मातरः
ज्याच्या तोंडात तीन डोळ्यांचा तेज आहे, त्या अमर प्रभूचे जे गण आहेत, तसेच इतर सगळे समूह — 'मातृका' ह्या त्याच्या सेविका आहेत.
नृत्यन्ति मातरस् तस्य पुरो भूतगणानताः । चतुर्दशविधानन्तभूतजातैकभोजनाः
त्या मातृका, ज्यांना भूतगण वंदन करतात, त्या त्याच्या समोर नाचतात; त्या चौदा प्रकारच्या अनंत जीवांच्या एकाच अन्नाचा आस्वाद घेतात.
खरोष्ट्रकाकवदना रक्तमेदोवसासवाः । दिगम्बरा विहारिण्यश् शरीरावयवस्रजः
गाढव, उंट आणि कावळ्याचे चेहरे असलेल्या, रक्त, मज्जा आणि मेदाने माखलेल्या, वस्त्ररहित, मुक्तपणे फिरणाऱ्या, शरीराच्या अवयवांची माळ घालणाऱ्या —
वसन्ति गिरिकूटेषु व्योम्नि लोकान्तरेषु च । अटवीषु श्मशानेषु शरीरेषु च देहिनाम्
त्या डोंगरांच्या शिखरांवर, आकाशात, इतर लोकांमध्ये, जंगलात, स्मशानात आणि देहधारींच्या शरीरात राहतात.
जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । वामस्रोतोगता एतास् तुम्बुरुं रुद्रम् आश्रिताः
जया, विजय, जयंती आणि अपराजिता या सर्व देवी डाव्या प्रवाहाने जाऊन तुम्बुरु रुद्राच्या आश्रयाला गेल्या आहेत.
सिद्धा शुष्का च रक्ता च उत्पला चेति देवताः । स्रोतो दक्षिणम् आश्रित्य भैरवं रुद्रम् आश्रिताः
सिद्धा, शुष्का, रक्त आणि उत्पला या देवता उजव्या प्रवाहाने भैरव रुद्राच्या शरण गेल्या आहेत.
सर्वासाम् एव मातॄणाम् अष्टाव् एतास् तु नायिकाः । आसाम् अनुगतास् त्व् अन्या देव्यश् शतसहस्रशः
सर्व मातांमध्ये या आठ मुख्य आहेत; इतर शेकडो हजारो देवता त्यांच्या मागे आहेत.
रौद्री च वैष्णवी ब्राह्मी वाराही वायवी तथा । कौमारी वासवी सौरी चेत्याद्यास् तास् सहस्रशः
रौद्री, वैष्णवी, ब्राह्मी, वाराही, वायवी, कौमारी, वासवी आणि सौरी या आणि इतर हजारो देवी त्यांच्यात आहेत.
आसाम् अनुगतास् त्व् अन्या देव्यः खेचर्य उत्तमाः । देवकिन्नरगन्धर्वपुरुषासुरसम्भवाः
या देवतांबरोबर इतरही श्रेष्ठ देव्या आहेत, ज्या आकाशात संचार करतात आणि देव, किन्नर, गंधर्व, माणूस आणि असुर यांच्यात जन्म घेतात.
तासाम् अनुगतास् त्व् अन्या भूचर्यः कोटिशस् स्थिताः । रूपिकानामधारिण्यो भूमौ पुरुषभोजनाः
त्यांच्याबरोबर अजूनही असंख्य भूमीवर फिरणाऱ्या सत्त्वांचा समावेश आहे, ज्या वेगवेगळ्या रूपे घेतात आणि माणसांच्या अन्नावर जगतात.
हया गजाः खराः काका उष्ट्राजगरमर्कटाः । इत्यादिवाहनान्य् आसां चरन्तीनां जगत्त्रये
या तिन्ही जगात संचार करणाऱ्या सत्त्वांसाठी घोडे, हत्ती, गाढवे, कावळे, उंट, हरिण, माकड आणि अशा प्रकारची वाहने असतात.
ताः काश्चित् पशुधर्मिण्यः क्षुद्रकर्मस्व् अवस्थिताः । काश्चिद् विदितवेद्यत्वाज् जीवन्मुक्तपदे स्थिताः
त्यांपैकी काही प्राणीस्वभावाच्या असून लहानसहान कामांत गुंतलेल्या असतात, तर काहींनी जाणण्यासारखे सर्व काही ओळखून जिवंतपणीच मुक्तीची अवस्था प्राप्त केलेली असते.
तासां मध्ये महार्हाणां मातॄणां मुनिनायक । अलम्बुसेति विख्याता माता मानद विद्यते
त्या सर्व श्रेष्ठ मातांमध्ये, ऋषींच्या प्रमुखा, अलम्बुसा नावाची एक माता प्रसिद्ध आहे, हे मान देणाऱ्या.
वज्राश्रितुण्डश् चण्डाख्य इन्द्रनीलाचलोपमः । तस्यास् तु वाहनं काको वैष्णव्या गरुडो यथा
तिचं वाहन म्हणजे वज्राश्रितुंड नावाचा, निळ्या नीलमणीसारखा तडफदार आणि भयंकर कावळा आहे, जसा वैष्णवीसाठी गरुड असतो.
इत्य् अष्टैश्वर्ययुक्तास् ता मातरो रौद्रचेष्टिताः । व्योम्नि मेलापकं चक्रुर् एकदा समम् आगताः
अशा आठ प्रकारच्या शक्तींनी युक्त आणि रौद्र वर्तन करणाऱ्या त्या माता एकदा आकाशात एकत्र जमल्या.
पूजयित्वा जगत्पूज्यौ देवौ तुम्बुरुभैरवौ । विचित्रार्थाः कथाश् चक्रू रुधिरासवतोषिताः
जगात पूजनीय असलेल्या तुंबुरू आणि भैरव या दोन्ही देवांची पूजा करून, त्या रक्तमद्याने तृप्त होऊन, रंगीबेरंगी गोष्टी सांगू लागल्या.
अथेयम् आययौ तासां कथावसरतः कथा । अस्मान् उमापतिर् देवः किं पश्यत्य् अवहेलया
त्या सर्वजणी गप्पा मारत असताना, असं एक विषय निघाला — 'उमापती देव आपल्याकडे इतक्या दुर्लक्षानं का पाहतो?'
प्रभावं दर्शयामो ऽस्य पुनर् नास्मान् असौ यथा । दृष्टमात्रमहाशक्तिः करिष्यत्य् अवधीरणम्
आपली मोठी ताकद एकदाच दाखवली, की तो पुन्हा आपल्याला तसंच कमी लेखेल, म्हणून आपण त्याला आपली खरी शक्ती दाखवू या.
इति निश्चित्य ता देव्यो विवर्णवदनाङ्गिकाम् । उमाम् एव वशीकृत्य प्रोक्षयाम् आसुर् आदृताः
असं ठरवून त्या देवींच्या चेहऱ्यावर आणि अंगावर रंग उडाला, आणि त्यांनी आदरानं उमाला आपल्या बाजूला केलं आणि तिच्यावर पाणी शिंपडलं.
माययापहृतां भर्तुर् अङ्गाद् भङ्गम् उपागताम् । ताम् आलोलकचां देव्यश् चक्रुर् ओदनतां गताम्
मायेच्या जोरावर, त्या देवींनी तिच्या नवऱ्याच्या अंगातून एक भाग काढला, जो तुटलेला होता, आणि विस्कटलेले केस असलेल्या त्या देवीला त्यांनी जेवणाचं रूप दिलं.
पार्वतीप्रोक्षणदिने तस्मिंस् तत्र महोत्सवः । बभूव तासां सर्वासां नृत्तगेयमनोरमः
त्या दिवशी, पार्वतीच्या अभिषेकाच्या वेळी, तिथे सर्व स्त्रियांमध्ये मोठा उत्सव झाला. नृत्य आणि गाण्याने तो आनंदमय झाला होता.
अन्या ननृतुर् उद्दामरवम् एवाम्बराम्बराः । दीर्घावयवविक्षेपविकासिजघनोदराः
काहीजणी बेधुंदपणे नाचू लागल्या, त्यांच्या वस्त्रांनी आकाशाला स्पर्श केला, त्यांचे लांब हातपाय डोलू लागले, आणि त्यांच्या कंबरेच्या व पोटाच्या हालचालींनी सौंदर्य खुलले.
अन्या जहसुर् उद्दामतालक्ष्वेडाघनारवम् । लसदङ्गविकारं च ध्वनड्डमरुकाननाः
इतर जणी मोठ्याने हसू लागल्या, टाळ्या आणि पावलांचा गजर घुमू लागला, त्यांची तेजस्वी शरीरे नृत्यात बदलली, आणि त्यांचे ढोल वाजवण्याचा आवाज जंगलभर घुमू लागला.
अन्या जगुर् ध्वनच्छैलगुहम् आपानतोषिताः । तारारवं रणद्रन्ध्रजगन्मण्डपकोटरे
काहीजणी गाऊ लागल्या, त्यांच्या आवाजाने डोंगरातील गुंफा दुमदुमू लागल्या, मद्यपान करून त्या आनंदी झाल्या, त्यांच्या कडक आणि उंच आरोळ्यांनी सभागृहाच्या कोपऱ्यांतही गजर झाला.
अन्याः पानं पपुः पुष्टचर्वितार्द्रशिरःखुरम् । लीलाघुरघुरारावरणदाकाशकोटराः
इतरांनी पाणी प्यायलं, त्यांच्या चोची चावून बळकट आणि ओलसर झाल्या होत्या, डोकी आणि खुरही ओले होते. खेळत खेळत हलके, जड आणि घुमणारे आवाज करत, त्यांनी आकाशभर आवाज भरला.
पपुर् उदगुर् अथोच्चैस् तेरुर् आजग्मुर् ऊषुर् जहसुर् अपुर् अहौषुः पेतुर् उच्चैर् ववल्गुः । ननृतुर् अनिशम् आदुस् स्वादुमांसं च देव्यस् त्रिभुवनम् अपवृत्तं चक्रुर् उन्मत्तनृत्ताः
त्या पाणी प्यायल्या, मग मोठ्याने ओरडल्या, इकडे तिकडे फिरल्या, थांबल्या, हसल्या, आपलं पोट भरून घेतलं, गर्जना केल्या, जोरात पडल्या, उड्या मारल्या, सतत नाचल्या आणि त्या देव्या नशेत वेड्यासारख्या नाचून तिन्ही जगांना मागे वळवलं.
इत्य् उत्सवे वर्तमाने तासां वाहास् त उत्तमाः । तथैव मत्ता जहसुर् ननृतुः पपुर् अप्य् असृक्
अशा आनंदात त्या असताना, त्यांच्या उत्तम वाहनेही तशाच नशेत हसत, नाचत आणि रक्तही प्यायली.
तत्र कान्तासवोन्मत्ताः क्वचिन् ननृतुर् अम्बरे । रथहंस्यस् सिता ब्राह्म्यः काकश् चालम्बुसारथः
तेथे काही जणी सुंदर मद्याने वेड्या होऊन आकाशात नाचत होत्या; ब्रह्मदेवींच्या पांढऱ्या हंसरथांवर बसल्या होत्या आणि आलंबु नावाचा कावळा त्यांचा सारथी होता.