क्षीरसागरसम्भूतः प्रसृतामृतनिर्झरः । प्रतिबिम्बशशश् श्रीमान् यस्य चूडामणिश् शशी
दूधाच्या समुद्रातून जन्मलेला, अमृताचे झरे वाहणारा, ज्याच्या शिरावर तेजस्वी आणि चमकणारा चंद्र मुकुटमणी आहे.
अनारतशिरश्चन्द्रप्रस्रवेणामरीकृतः । यस्येन्द्रनीलवत् कालकूटः कण्ठस्य भूषणम्
ज्याच्या शिरावरून अखंड चंद्रप्रकाश वाहतो आणि त्यामुळे त्याच्या गळ्यातील काळा विष सुद्धा निळ्या नीलमणीसारखा अमर झाला आहे.
धूलिलेखामहावर्तं स्वच्छं पावकसम्भवम् । परमाणुचयं भस्म यस्य स्नानजलं सितम्
ज्याचे स्नानाचे पाणी अग्नीतून निर्माण झालेल्या राखेचे असते, ते स्वच्छ असून त्यात मोठ्या धुळीचे वावटळ आणि असंख्य कण मिसळलेले असतात.
निर्मलानि जितेन्दूनि घृष्टानि घटितानि च । यस्यास्थीन्य् एव रत्नानि देहे कान्तिमयानि च
ज्याच्या हाडांना स्वतःच रत्नांचा तेजस्वीपणा लाभला आहे, ती हाडे निर्मळ, चंद्रापेक्षाही उजळ, घासून घडवलेली आणि देहात प्रकाशमान आहेत.
दशाशादशम् अम्भोदनीलं शीतलपल्लवम् । तारकाबिन्दुशबलं यस्य चाम्बरम् अम्बरम्
ज्याचं आकाश म्हणजे दहा दिशा आणि दहा दिशांचे प्रदेश आहेत, जे कोवळ्या पानांनी गारवा देणारे, समुद्रासारखे गडद निळे आणि ताऱ्यांनी व ठिपक्यांनी भरलेलं आहे.
भ्रमच्छिवाङ्गनं पक्वमहामांसौदनाकुलम् । बहुभूतेर् गृहं यस्य श्मशानं हिमपाण्डुरम्
ज्याचं निवासस्थान म्हणजे स्मशान आहे, जे हिमासारखं फिकट पांढरं आहे, शंकराच्या गणांच्या भटकणाऱ्या रूपांनी भरलेलं, मोठ्या शिजलेल्या मांसाच्या राशींनी गच्च झालेलं आणि अनेक जीवांचं घर आहे.
कपालमालाभरणाः पीतरक्तरसासवाः । अन्त्रस्रग्दामवलिता बन्धवो यस्य मातरः
ज्याच्या मातांजवळ कवटींच्या माळा दागिन्यांसारख्या आहेत, त्या पिवळ्या आणि लाल रक्ताच्या मद्याचा आस्वाद घेतात, आणि ज्यांच्या गळ्यात आतड्यांच्या माळा आहेत.
प्रस्फुरन्मूर्धमणयश् चोपन्तो मसृणाङ्गकाः । भुजगा वलया यस्य प्रकचत्कनकत्विषः
त्यांचे तेजस्वी दागिने म्हणजे त्यांच्या डोक्यावरच्या चमकणाऱ्या रत्ने, गुळगुळीत अंग, आणि सोन्यासारखा प्रकाश देणाऱ्या सापांचे कडे, जे त्यांच्या हातात वळलेले आहेत.
दृक्पातप्लुष्टशैलेन्द्रं जगत्कवलनालसम् । भैरवाचरितं यस्य लीलासन्त्रासितामरम्
ज्याच्या लीलेने देवतांनाही भीती वाटते, ज्याच्या नजरेने पर्वतही जळून जातो, आणि जो साऱ्या जगाला गिळायला नेहमीच तयार असतो, असा तो भैरव आहे.
स्वस्थीकृतजगज्जीवस् स्वव्यापारस्थचेतसः । यदृच्छया करस्पन्दो यस्यासुरपुरक्षयः
जो स्वतःमध्ये स्थिर आहे, ज्याचे मन नेहमी आपल्या कार्यात रमलेले आहे, आणि जो जगातील सर्व जीवांना आधार देतो; त्याच्या हाताच्या हलक्याशा हालचालीने, त्याच्या इच्छेने, असुरांची नगरे नष्ट होतात.
एकाग्रमूर्तयस् स्नेहरागद्वेषविवर्जिताः । स्वजना यस्य ते शैलास् सरसा अपि नीरसाः
त्याचे आप्त म्हणजे ज्यांचे मन एकाग्र आहे, ज्यांच्यात माया, आसक्ती किंवा द्वेष नाही; जरी ते डोंगर किंवा सरोवर असले तरी त्यांच्यात काहीही खास सार नाही.
शिरःखुराः खुरकराः करदन्ता भुजोदराः । ऋक्षोष्ट्राजाहिवक्त्राश् च प्रमथा यस्य लालकाः
त्याचे आवडते म्हणजे असे प्रमथ, ज्यांचे डोके खुरांसारखे, हातही खुरांसारखे, दात हातांसारखे, पोट हातांसारखे, आणि चेहेरे अस्वल, उंट, हत्ती आणि सापांसारखे आहेत.
यस्य नेत्रत्रयोद्भासिवदनस्यामरप्रभोः । यथा गणास् तथैवान्यः परिवारो हि मातरः
ज्याच्या तोंडात तीन डोळ्यांचा तेज आहे, त्या अमर प्रभूचे जे गण आहेत, तसेच इतर सगळे समूह — 'मातृका' ह्या त्याच्या सेविका आहेत.
नृत्यन्ति मातरस् तस्य पुरो भूतगणानताः । चतुर्दशविधानन्तभूतजातैकभोजनाः
त्या मातृका, ज्यांना भूतगण वंदन करतात, त्या त्याच्या समोर नाचतात; त्या चौदा प्रकारच्या अनंत जीवांच्या एकाच अन्नाचा आस्वाद घेतात.
खरोष्ट्रकाकवदना रक्तमेदोवसासवाः । दिगम्बरा विहारिण्यश् शरीरावयवस्रजः
गाढव, उंट आणि कावळ्याचे चेहरे असलेल्या, रक्त, मज्जा आणि मेदाने माखलेल्या, वस्त्ररहित, मुक्तपणे फिरणाऱ्या, शरीराच्या अवयवांची माळ घालणाऱ्या —
वसन्ति गिरिकूटेषु व्योम्नि लोकान्तरेषु च । अटवीषु श्मशानेषु शरीरेषु च देहिनाम्
त्या डोंगरांच्या शिखरांवर, आकाशात, इतर लोकांमध्ये, जंगलात, स्मशानात आणि देहधारींच्या शरीरात राहतात.
जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । वामस्रोतोगता एतास् तुम्बुरुं रुद्रम् आश्रिताः
जया, विजय, जयंती आणि अपराजिता या सर्व देवी डाव्या प्रवाहाने जाऊन तुम्बुरु रुद्राच्या आश्रयाला गेल्या आहेत.
सिद्धा शुष्का च रक्ता च उत्पला चेति देवताः । स्रोतो दक्षिणम् आश्रित्य भैरवं रुद्रम् आश्रिताः
सिद्धा, शुष्का, रक्त आणि उत्पला या देवता उजव्या प्रवाहाने भैरव रुद्राच्या शरण गेल्या आहेत.
सर्वासाम् एव मातॄणाम् अष्टाव् एतास् तु नायिकाः । आसाम् अनुगतास् त्व् अन्या देव्यश् शतसहस्रशः
सर्व मातांमध्ये या आठ मुख्य आहेत; इतर शेकडो हजारो देवता त्यांच्या मागे आहेत.
रौद्री च वैष्णवी ब्राह्मी वाराही वायवी तथा । कौमारी वासवी सौरी चेत्याद्यास् तास् सहस्रशः
रौद्री, वैष्णवी, ब्राह्मी, वाराही, वायवी, कौमारी, वासवी आणि सौरी या आणि इतर हजारो देवी त्यांच्यात आहेत.
आसाम् अनुगतास् त्व् अन्या देव्यः खेचर्य उत्तमाः । देवकिन्नरगन्धर्वपुरुषासुरसम्भवाः
या देवतांबरोबर इतरही श्रेष्ठ देव्या आहेत, ज्या आकाशात संचार करतात आणि देव, किन्नर, गंधर्व, माणूस आणि असुर यांच्यात जन्म घेतात.
तासाम् अनुगतास् त्व् अन्या भूचर्यः कोटिशस् स्थिताः । रूपिकानामधारिण्यो भूमौ पुरुषभोजनाः
त्यांच्याबरोबर अजूनही असंख्य भूमीवर फिरणाऱ्या सत्त्वांचा समावेश आहे, ज्या वेगवेगळ्या रूपे घेतात आणि माणसांच्या अन्नावर जगतात.
हया गजाः खराः काका उष्ट्राजगरमर्कटाः । इत्यादिवाहनान्य् आसां चरन्तीनां जगत्त्रये
या तिन्ही जगात संचार करणाऱ्या सत्त्वांसाठी घोडे, हत्ती, गाढवे, कावळे, उंट, हरिण, माकड आणि अशा प्रकारची वाहने असतात.
ताः काश्चित् पशुधर्मिण्यः क्षुद्रकर्मस्व् अवस्थिताः । काश्चिद् विदितवेद्यत्वाज् जीवन्मुक्तपदे स्थिताः
त्यांपैकी काही प्राणीस्वभावाच्या असून लहानसहान कामांत गुंतलेल्या असतात, तर काहींनी जाणण्यासारखे सर्व काही ओळखून जिवंतपणीच मुक्तीची अवस्था प्राप्त केलेली असते.
तासां मध्ये महार्हाणां मातॄणां मुनिनायक । अलम्बुसेति विख्याता माता मानद विद्यते
त्या सर्व श्रेष्ठ मातांमध्ये, ऋषींच्या प्रमुखा, अलम्बुसा नावाची एक माता प्रसिद्ध आहे, हे मान देणाऱ्या.
वज्राश्रितुण्डश् चण्डाख्य इन्द्रनीलाचलोपमः । तस्यास् तु वाहनं काको वैष्णव्या गरुडो यथा
तिचं वाहन म्हणजे वज्राश्रितुंड नावाचा, निळ्या नीलमणीसारखा तडफदार आणि भयंकर कावळा आहे, जसा वैष्णवीसाठी गरुड असतो.
इत्य् अष्टैश्वर्ययुक्तास् ता मातरो रौद्रचेष्टिताः । व्योम्नि मेलापकं चक्रुर् एकदा समम् आगताः
अशा आठ प्रकारच्या शक्तींनी युक्त आणि रौद्र वर्तन करणाऱ्या त्या माता एकदा आकाशात एकत्र जमल्या.
पूजयित्वा जगत्पूज्यौ देवौ तुम्बुरुभैरवौ । विचित्रार्थाः कथाश् चक्रू रुधिरासवतोषिताः
जगात पूजनीय असलेल्या तुंबुरू आणि भैरव या दोन्ही देवांची पूजा करून, त्या रक्तमद्याने तृप्त होऊन, रंगीबेरंगी गोष्टी सांगू लागल्या.
अथेयम् आययौ तासां कथावसरतः कथा । अस्मान् उमापतिर् देवः किं पश्यत्य् अवहेलया
त्या सर्वजणी गप्पा मारत असताना, असं एक विषय निघाला — 'उमापती देव आपल्याकडे इतक्या दुर्लक्षानं का पाहतो?'
प्रभावं दर्शयामो ऽस्य पुनर् नास्मान् असौ यथा । दृष्टमात्रमहाशक्तिः करिष्यत्य् अवधीरणम्
आपली मोठी ताकद एकदाच दाखवली, की तो पुन्हा आपल्याला तसंच कमी लेखेल, म्हणून आपण त्याला आपली खरी शक्ती दाखवू या.