अथ राम भुसुण्डो ऽसौ न प्रहृष्टो न जिह्मधीः । सर्वाङ्गसुन्दरश् श्यामः प्रावृषीव पयोधरः
राम, तो भुसुंड नावाचा महात्मा ना फार आनंदी होता, ना वाकड्या बुद्धीचा. त्याचे सर्व अंग सुंदर, काळसर आणि पावसाळ्यातील ढगासारखे होते.
स्निग्धगम्भीरवचनस् स्मितपूर्वाभिभाषणः । करस्थपालीवतवत्प्रतोलितजगत्त्रयः
त्याचे बोलणे मृदू आणि खोल होते, तो हसूनच बोलायचा. हातात काठी धरलेली, आणि जणू काही तो तीनही जगाचे तोल मोजत आहे असे वाटत होते.
तृणवद्दृष्टसकलः प्रमेयीकृतसंसृतिः । लोकाजवञ्जवीभावे दृष्टे ज्ञातपरावरः
त्याने साऱ्या जगाला गवतासारखं समजलं, हा सारा संसार तौलून पाहिला; जगाचं क्षणभंगुर रूप पाहून त्याला वरचं आणि खालचं सगळं कळलं.
धीरस् स्थिरसमाकारो विश्रान्त इव मन्दरः । परिपूर्णस् समश् शुद्धः पूर्णार्णव इवाहतः
तो धीर होता, स्थिर आणि शांत दिसत होता, जणू काही विश्रांती घेतलेला मंदार पर्वतच; तो पूर्ण, सम, निर्मळ, आणि भरलेल्या समुद्रासारखा अस्वस्थ न होता होता.
पदविश्रान्तधीश् शान्तः परमानन्दघूर्णितः । आविर्भावतिरोभावतज्ज्ञस् संसारजन्मिनाम्
त्याची बुद्धी स्वतःच्या अवस्थेत विसावलेली, शांत होती, आणि त्याला परमानंदाची लहर जाणवत होती; या जगात जन्म घेणाऱ्यांच्या प्रकट होण्या-लुप्त होण्याचं त्याला ज्ञान होतं.
सरभसवचनाभिरामरूपः प्रियमधुरोचितचारुहृद्यवाक्यः । स्वयम् इव नवम् आस्थितश् शरीरं सकलभयापहरः परः प्रकर्षः
त्याचं बोलणं उत्साही आणि मनमोहक होतं, गोड आणि प्रिय, हृदयाला भिडणारं; जणू तो नव्यानेच शरीर धारण करून आला आहे, असा तो साऱ्या भीती दूर करणारा आणि श्रेष्ठ होता.
इदम् अमलगिराह हासशुद्धं मृदुपदम् उज्झितसम्भ्रमं क्रमेण । कथयितुम् अखिलं निजं स्वरूपं मधुर इव स्तनितेन मुग्धमेघः
ही निर्मळ वाणी, हसण्याच्या सौम्यतेने शुद्ध झालेली, मृदू शब्दांतून हळूहळू आपले खरे स्वरूप उलगडते, जणू काही निरागस मेघ गोड गडगडाटात आपली भावना व्यक्त करतो.
अस्त्य् अस्मिञ् जगति ज्येष्ठस् सर्वनाकनिवासिनाम् । देवदेवो हरो नाम देवदेवाभिपूजितः
या जगात सर्व देवांच्या अधिपतींमध्ये एक श्रेष्ठ देव आहेत, त्यांचे नाव हर. त्यांची सर्व देवता भक्तीभावाने पूजा करतात.
षट्पदश्रेणिनयना यस्योच्चस्तबकस्तनी । विलासिनी शरीरार्धे लता चूततरोर् इव
ज्यांच्या शरीराच्या एका भागात सुंदर स्त्री आहे, तिच्या डोळ्यांत मधमाशांच्या रांगा भासतात, तिची उन्नत उरोज फुललेल्या मंजिरीसारखी आहेत, जणू आंब्याच्या झाडावर वेल फुलली आहे.
हिमहारसिता यस्य लहरीस्तबकोम्भिता । आवेष्टितजटाजूटा गङ्गा कुसुममालिका
ज्यांच्या जटांमध्ये गंगा विणलेली आहे, तिच्या लाटा हिमासारख्या शुभ्र आहेत, आणि त्या फुलांच्या गजऱ्यांनी सजलेल्या आहेत.
क्षीरसागरसम्भूतः प्रसृतामृतनिर्झरः । प्रतिबिम्बशशश् श्रीमान् यस्य चूडामणिश् शशी
दूधाच्या समुद्रातून जन्मलेला, अमृताचे झरे वाहणारा, ज्याच्या शिरावर तेजस्वी आणि चमकणारा चंद्र मुकुटमणी आहे.
अनारतशिरश्चन्द्रप्रस्रवेणामरीकृतः । यस्येन्द्रनीलवत् कालकूटः कण्ठस्य भूषणम्
ज्याच्या शिरावरून अखंड चंद्रप्रकाश वाहतो आणि त्यामुळे त्याच्या गळ्यातील काळा विष सुद्धा निळ्या नीलमणीसारखा अमर झाला आहे.
धूलिलेखामहावर्तं स्वच्छं पावकसम्भवम् । परमाणुचयं भस्म यस्य स्नानजलं सितम्
ज्याचे स्नानाचे पाणी अग्नीतून निर्माण झालेल्या राखेचे असते, ते स्वच्छ असून त्यात मोठ्या धुळीचे वावटळ आणि असंख्य कण मिसळलेले असतात.
निर्मलानि जितेन्दूनि घृष्टानि घटितानि च । यस्यास्थीन्य् एव रत्नानि देहे कान्तिमयानि च
ज्याच्या हाडांना स्वतःच रत्नांचा तेजस्वीपणा लाभला आहे, ती हाडे निर्मळ, चंद्रापेक्षाही उजळ, घासून घडवलेली आणि देहात प्रकाशमान आहेत.
दशाशादशम् अम्भोदनीलं शीतलपल्लवम् । तारकाबिन्दुशबलं यस्य चाम्बरम् अम्बरम्
ज्याचं आकाश म्हणजे दहा दिशा आणि दहा दिशांचे प्रदेश आहेत, जे कोवळ्या पानांनी गारवा देणारे, समुद्रासारखे गडद निळे आणि ताऱ्यांनी व ठिपक्यांनी भरलेलं आहे.
भ्रमच्छिवाङ्गनं पक्वमहामांसौदनाकुलम् । बहुभूतेर् गृहं यस्य श्मशानं हिमपाण्डुरम्
ज्याचं निवासस्थान म्हणजे स्मशान आहे, जे हिमासारखं फिकट पांढरं आहे, शंकराच्या गणांच्या भटकणाऱ्या रूपांनी भरलेलं, मोठ्या शिजलेल्या मांसाच्या राशींनी गच्च झालेलं आणि अनेक जीवांचं घर आहे.
कपालमालाभरणाः पीतरक्तरसासवाः । अन्त्रस्रग्दामवलिता बन्धवो यस्य मातरः
ज्याच्या मातांजवळ कवटींच्या माळा दागिन्यांसारख्या आहेत, त्या पिवळ्या आणि लाल रक्ताच्या मद्याचा आस्वाद घेतात, आणि ज्यांच्या गळ्यात आतड्यांच्या माळा आहेत.
प्रस्फुरन्मूर्धमणयश् चोपन्तो मसृणाङ्गकाः । भुजगा वलया यस्य प्रकचत्कनकत्विषः
त्यांचे तेजस्वी दागिने म्हणजे त्यांच्या डोक्यावरच्या चमकणाऱ्या रत्ने, गुळगुळीत अंग, आणि सोन्यासारखा प्रकाश देणाऱ्या सापांचे कडे, जे त्यांच्या हातात वळलेले आहेत.
दृक्पातप्लुष्टशैलेन्द्रं जगत्कवलनालसम् । भैरवाचरितं यस्य लीलासन्त्रासितामरम्
ज्याच्या लीलेने देवतांनाही भीती वाटते, ज्याच्या नजरेने पर्वतही जळून जातो, आणि जो साऱ्या जगाला गिळायला नेहमीच तयार असतो, असा तो भैरव आहे.
स्वस्थीकृतजगज्जीवस् स्वव्यापारस्थचेतसः । यदृच्छया करस्पन्दो यस्यासुरपुरक्षयः
जो स्वतःमध्ये स्थिर आहे, ज्याचे मन नेहमी आपल्या कार्यात रमलेले आहे, आणि जो जगातील सर्व जीवांना आधार देतो; त्याच्या हाताच्या हलक्याशा हालचालीने, त्याच्या इच्छेने, असुरांची नगरे नष्ट होतात.
एकाग्रमूर्तयस् स्नेहरागद्वेषविवर्जिताः । स्वजना यस्य ते शैलास् सरसा अपि नीरसाः
त्याचे आप्त म्हणजे ज्यांचे मन एकाग्र आहे, ज्यांच्यात माया, आसक्ती किंवा द्वेष नाही; जरी ते डोंगर किंवा सरोवर असले तरी त्यांच्यात काहीही खास सार नाही.
शिरःखुराः खुरकराः करदन्ता भुजोदराः । ऋक्षोष्ट्राजाहिवक्त्राश् च प्रमथा यस्य लालकाः
त्याचे आवडते म्हणजे असे प्रमथ, ज्यांचे डोके खुरांसारखे, हातही खुरांसारखे, दात हातांसारखे, पोट हातांसारखे, आणि चेहेरे अस्वल, उंट, हत्ती आणि सापांसारखे आहेत.
यस्य नेत्रत्रयोद्भासिवदनस्यामरप्रभोः । यथा गणास् तथैवान्यः परिवारो हि मातरः
ज्याच्या तोंडात तीन डोळ्यांचा तेज आहे, त्या अमर प्रभूचे जे गण आहेत, तसेच इतर सगळे समूह — 'मातृका' ह्या त्याच्या सेविका आहेत.
नृत्यन्ति मातरस् तस्य पुरो भूतगणानताः । चतुर्दशविधानन्तभूतजातैकभोजनाः
त्या मातृका, ज्यांना भूतगण वंदन करतात, त्या त्याच्या समोर नाचतात; त्या चौदा प्रकारच्या अनंत जीवांच्या एकाच अन्नाचा आस्वाद घेतात.
खरोष्ट्रकाकवदना रक्तमेदोवसासवाः । दिगम्बरा विहारिण्यश् शरीरावयवस्रजः
गाढव, उंट आणि कावळ्याचे चेहरे असलेल्या, रक्त, मज्जा आणि मेदाने माखलेल्या, वस्त्ररहित, मुक्तपणे फिरणाऱ्या, शरीराच्या अवयवांची माळ घालणाऱ्या —
वसन्ति गिरिकूटेषु व्योम्नि लोकान्तरेषु च । अटवीषु श्मशानेषु शरीरेषु च देहिनाम्
त्या डोंगरांच्या शिखरांवर, आकाशात, इतर लोकांमध्ये, जंगलात, स्मशानात आणि देहधारींच्या शरीरात राहतात.
जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । वामस्रोतोगता एतास् तुम्बुरुं रुद्रम् आश्रिताः
जया, विजय, जयंती आणि अपराजिता या सर्व देवी डाव्या प्रवाहाने जाऊन तुम्बुरु रुद्राच्या आश्रयाला गेल्या आहेत.
सिद्धा शुष्का च रक्ता च उत्पला चेति देवताः । स्रोतो दक्षिणम् आश्रित्य भैरवं रुद्रम् आश्रिताः
सिद्धा, शुष्का, रक्त आणि उत्पला या देवता उजव्या प्रवाहाने भैरव रुद्राच्या शरण गेल्या आहेत.
सर्वासाम् एव मातॄणाम् अष्टाव् एतास् तु नायिकाः । आसाम् अनुगतास् त्व् अन्या देव्यश् शतसहस्रशः
सर्व मातांमध्ये या आठ मुख्य आहेत; इतर शेकडो हजारो देवता त्यांच्या मागे आहेत.
रौद्री च वैष्णवी ब्राह्मी वाराही वायवी तथा । कौमारी वासवी सौरी चेत्याद्यास् तास् सहस्रशः
रौद्री, वैष्णवी, ब्राह्मी, वाराही, वायवी, कौमारी, वासवी आणि सौरी या आणि इतर हजारो देवी त्यांच्यात आहेत.