परिपूर्णमना मानी समस् सर्वाङ्गसुन्दरः । प्राणस्पन्दावधानेन नित्यम् अन्तर्मुखस् सुखी
त्याचा मन पूर्णपणे समाधानी, मनोमानी, सर्व अंगांनी सुंदर आणि समरस होता. तो नेहमीच श्वासाच्या हालचालीकडे लक्ष देत अंतर्मुख राहून सुखी असायचा.
चिरजीवीति विख्यातश् चिरजीवितया तया । जगद्विदितदीर्घायुस् स भुसुण्ड इति श्रुतः
आपल्या दीर्घायुष्यासाठी प्रसिद्ध असलेला, जगभर 'भुसुण्ड' या नावाने ओळखला जातो, कारण त्याचे आयुष्य फार मोठे आहे.
युगागमापायदशादर्शनप्रौढमानसः । प्रतिकल्पं च गणयन् खिन्नश् शक्रपरम्पराम्
युगांचे आगमन आणि अंत पाहून त्याचे मन परिपक्व झाले होते. प्रत्येक कल्पात त्याने इंद्रांची थकवणारी परंपरा मोजली आहे.
जन्मनां लोकपालानां शौरिशक्रगरुत्मताम् । संस्मर्ता समतीतानां सुरासुरमहीभृताम्
तो विश्वपालक, म्हणजे विष्णु, इंद्र, गरुड यांचा जन्म आठवतो आणि देव, दैत्य, तसेच पृथ्वीचे राजे यांचा भूतकाळही त्याला आठवतो.
प्रसन्नगम्भीरमनाः पेशलस्निग्धमुग्धवाक् । अवक्रवक्ता ज्ञाता च निर्ममो निरहङ्कृतिः
ज्याचं मन शांत आणि खोल आहे, ज्याचं बोलणं गोड, मृदू आणि निष्पाप आहे, जो सरळपणे बोलतो, ज्याला खऱ्या अर्थानं ज्ञान आहे, ज्याच्यात मालकीची भावना नाही आणि अहंकारही नाही.
सुहृद् दान्तस् तथा मित्रं भृत्यः पुत्रो गुरुः प्रभुः । सर्वदा सर्वथा नित्यं सर्वं सर्वस्य संस्तवे
तो मित्र आहे, संयमी आहे, सोबतीसारखा आहे, सेवक आहे, मुलगा आहे, गुरु आहे, स्वामी आहे—सर्वकाळ, सर्व प्रकारे, नेहमी, सर्वांसाठी, सर्व गोष्टींमध्ये, सर्वांचं कौतुक करणारा आहे.
सोम्यः प्रसन्नमधुरो रसवान् महात्मा हृद्यस् सरोवर इवान्तर् अखण्डशैत्यः । हृत्पुण्डरीककुहरव्यवहारवेत्ता गाम्भीर्यम् अच्छम् अजहत् प्रकटाशयश्रीः
तो मनमिळावू, शांत, मधुर आणि सार्थक आहे, मोठ्या मनाचा आहे, मनाला आनंद देणारा आहे—जणू अंतर्यामी सरोवरासारखा अखंड गारवा असलेला आहे. तो हृदयातील कमळाच्या गुहेतील व्यवहार जाणणारा आहे, त्याचं गूढ स्वच्छ आहे, कधीही न बदलणारं आहे आणि त्याच्या उघड हेतूंमध्ये तेज आहे.
अथ तस्याहम् अपतं दीप्यमानवपुः पुरः । किञ्चिद्विक्षोभितसभं खान् नक्षत्रम् इवाचले
मग मी त्याच्याजवळ गेलो, माझं तेजस्वी रूप समोर दिसत होतं, सभेला थोडंसं हलवून टाकलं, जसं आकाशात एखादं तारा स्थिरतेत थोडा बदल घडवतो.
चुक्षोभ वायसास्थाननीलोत्पलसरः क्षणं । मत्पातमन्दवातेन भूकम्पेनेव सागरः
त्या कावळ्याच्या निवास असलेल्या निळ्या कमळांच्या सरोवरात, माझ्या येण्याच्या मंद वाऱ्यामुळे, जणू काही समुद्राला भूकंपाने हलवावे तसे, एक क्षण गडबड निर्माण झाली.
अशङ्कितम् अपि प्राप्ताद् दर्शनात् समनन्तरम् । भुसुण्डस् तु वसिष्ठो ऽयं प्राप्त इत्य् अवबुद्धवान्
माझ्या अचानक येण्याने आणि दर्शनाने, भीती न वाटता, भुशुण्ड्याने लगेचच ओळखले की, 'हा वसिष्ठ आला आहे.'
पत्त्रपुञ्जात् समुत्तस्थौ मेघशाव इवाचलात् । हे मुने स्वागतम् इति प्रोवाच मधुराक्षरम्
तो पानांच्या गाठीमधून, जसा डोंगरावरून तरुण मेघ उठतो तसा, उठून, गोड शब्दात म्हणाला, 'हे मुनी, तुमचे स्वागत आहे.'
सङ्कल्पमात्रजाताभ्यां कराभ्यां कुसुमाञ्जलिम् । मह्यम् आशु ददौ बालमेघो हैमम् इवोत्करम्
फक्त इच्छेने तयार झालेल्या हातांनी, त्याने पटकन मला फुलांची अंजली दिली, जशी एखादा तरुण मेघ सोन्यासारखा बर्फाचा ढीग देतो.
इदम् आसनम् इत्य् उक्त्वा नवं कल्पतरुच्छदम् । उपनीतवति त्यक्तभृत्ये वायसनायके
"हे आसन आहे," असे म्हणून त्याने नवीन, कल्पवृक्षाच्या सावलीतील आसन आणले आणि आपला सेवक असलेल्या वाऱ्याला दूर पाठवले.
भुसुण्डानूत्थितेष्व् ईषच्चलपक्षेषु पक्षिषु । उपविष्टं मुनिं दृष्ट्वा स्वासनोन्मुखदृष्टिषु
भुसुंडाच्या पक्ष्यांनी हलकेच पंख हलवत वर उडून, त्या ऋषींना आसनावर बसलेले पाहिले आणि त्यांची नजर त्या आसनाकडे लागली होती.
ससभाखगवृन्देन भुसुण्डेन समं ततः । तस्मिन् कल्पलताकुञ्जे उपविष्टो ऽहम् आसने
मग भुसुंडा आणि पक्ष्यांच्या सभेसोबत मी त्या कल्पलतेच्या कुंजातल्या आसनावर बसलो.
अथ पाद्यादि दत्त्वा स भुसुण्डस् तुष्टमानसः । माम् उवाच महातेजास् सौहार्दमधुराक्षरम्
नंतर भुसुंडाने प्रसन्न मनाने मला पाय धुण्याचे पाणी व इतर सत्कार करून, मैत्रीने मधुर शब्दात, तेजस्वीपणे मला संबोधले.
अहो भगवतास्माकं प्रसादो दर्शितश् चिरात् । दर्शनामृतसेकेन यत् सिक्तास् सद्रुमा वयम्
अहो, भगवंताच्या कृपेचा आम्हांला अखेर अनुभव आला आहे. तुमच्या दर्शनाच्या अमृतसरीने आम्ही आणि हे झाडेसुद्धा न्हालो आहोत.
मत्पुण्यचिरसम्भारप्रेरितेन त्वयाधुना । मुने मान्यैकमान्येन कुत आगमनं कृतम्
हे मुनी, माझ्या पूर्वसंचित पुण्यामुळे, सर्वांत मान्य अशा तुमचं आज आगमन झालं आहे. या येण्याचं कारण काय आहे?
कच्चिद् अस्मिन् महामोहे चिरं विहरतस् तव । अखण्डितैव समता स्थिता चेतसि पावने
या मोठ्या मोहात तू इतका काळ रमला आहेस, तरी तुझ्या निर्मळ मनातील समता अजूनही अखंड आहे ना?
किमर्थम् अद्यागमनक्लेशेनात्मा कदर्थितः । त्वद्वचश्श्रोतुकामानाम् आज्ञां नो दातुम् अर्हसि
आज या येण्याच्या कष्टाने तुझं मन का त्रस्त झालं? आम्हांला तुझं बोलणं ऐकायचं आहे, म्हणून कृपया आम्हांला परवानगी द्या.
त्वत्पाददर्शनाद् एव सर्वं ज्ञातं मया मुने । यथागमनपुण्येन वयम् आयोजितास् त्वया
मुनिवर, तुमच्या पायांचं दर्शन झालं आणि मला सर्व काही कळलं; पूर्वीच्या पुण्यामुळेच आम्ही आज तुमच्या भेटीला आलो आहोत.
चिरजीवितचर्चाभिर् वयं ते स्मृतिम् आगताः । तेनेमं पादपं पादैस् त्वं पवित्रितवान् अयम्
दीर्घायुष्याच्या चर्चा करत करत आम्ही पुन्हा तुझ्या स्मरणात आलो; आणि तुझ्या पावलांनी या झाडालाही पावन केलं.
ज्ञातत्वदागमो ऽप्य् एवं त्वां पृच्छामीह यन् मुने । भवद्वाक्यामृतास्वादवाञ्छा तत् प्रविजृम्भते
माझ्या माहितीत तुझं आगमन असलं तरी, मुनिवर, मी तुला इथे विचारतोय; कारण तुझ्या वचनांचं अमृत पुन्हा ऐकावंसं वाटतं.
इत्य् उक्तवान् असौ पक्षी भुसुण्डश् चिरजीवितः । त्रिकालामलसंवेदी तत्र प्रोक्तम् इदं मया
असं म्हणून, दीर्घायुष्य लाभलेला आणि त्रिकाळज्ञ भुसुंड नावाचा तो पक्षी बोलला; त्यावर मी हे उत्तर दिलं.
विहङ्गममहाराज सत्यम् एतत् त्वयोच्यते । द्रष्टुम् अभ्यागतो ऽस्म्य् अद्य त्वाम् एव चिरजीवितम्
हे पक्षिराज, तू जे बोललास ते अगदी खरं आहे. आज मी फक्त तुलाच, दीर्घायुषी असलेल्या तुला, भेटायला आलो आहे.
आशीतलान्तःकरणो दिष्ट्या कुशलवान् असि । पतितो ऽसि न शुद्धात्मन् भीषणां भववागुराम्
तुझं मन शांत आणि थंड आहे, आणि सुदैवाने तू सुखरूप आहेस. हे निर्मळ अंतःकरण असलेल्या, तू या भयानक संसाराच्या जाळ्यात पडलेला नाहीस.
तद् एतं संशयं छिन्द्धि भगवन् मम तत्त्वतः । कस्मिन् कुले भवाञ् जातो ज्ञातज्ञेयः कथं भवान्
म्हणून, भगवंत, माझ्या या शंकेचं पूर्णपणे निरसन कर. तू कोणत्या कुळात जन्म घेतलास आणि तुला हे जाणण्यासारखं ज्ञान कसं मिळालं?
कियद् आयुश् च ते साधो वृत्तं स्मरसि किं च वा । केन वायं निवासस् ते निर्दिष्टो दीर्घदर्शिना
सज्जनहो, तुझं वय किती आहे आणि तुला तुझ्या वागणुकीचं काय आठवतं? आणि हे दूरदृष्टी असलेल्या, तुला हे निवासस्थान कोणी दिलं?
यत् पृच्छसि मुने सर्वं तद् इदं कथयाम्य् अहम् । अनुद्वेगितयेयं नः कथा श्रव्या महात्मना
मुनिवर, तुम्ही जे विचारले आहे ते सर्व मी सांगतो. आपली ही गोष्ट शांत मनाने, मोठ्या मनाच्या माणसांनी ऐकावी.
युष्मद्विधास् त्रिभुवनप्रभुपूज्यरूपा आकर्णयन्ति यद् उदारधियो महान्तः । तेनाशुभं प्रकथितेन विनाशम् एति मेघस्य देहविभवेन यथार्कतापः
तुमच्यासारखे, तीनही लोकांचे राजे ज्या लोकांना मान देतात, असे उदार मनाचे महात्मे हे लक्षपूर्वक ऐकतात. अशा शुद्ध गोष्टी ऐकल्याने वाईट गोष्टी नाहीशा होतात, जसे सूर्याच्या उष्णतेने ढगाचा आकार विरघळतो.