सुरकिन्नरगन्धर्वविद्याधरवरान्वितम् । जगद्वार्क्षीम् इव गतं दशाम् आकाशपूरणीम्
त्या वृक्षावर देव, किन्नर, गंधर्व आणि विद्याधर यांसारखे श्रेष्ठ लोक भरले होते, जणू काही तो जगाचा वृक्ष आकाशभर पसरला आहे.
नीरन्ध्रकलिकाजालं नीरन्ध्रमृदुपल्लवम् । नीरन्ध्रविकसत्पुष्पं नीरन्ध्रफलमालितम्
त्याच्या कळ्यांचे घोस एकमेकांत गुंतलेले, कोवळ्या पालवीत कुठेही तुटकपणा नव्हता, फुलांचे गुच्छ सलग उमललेले आणि फळेही अगदी जुळून आलेली होती.
नीरन्ध्रमञ्जरीपुञ्जं नीरन्ध्रमणिगुच्छकम् । नीरन्ध्रांशुकरत्नाढ्यं लताविकसनाकुलम्
त्याच्या मंजिऱ्यांचे पुंजके सलग होते, रत्नांच्या गुच्छांत कुठेही तुटवडा नव्हता, त्याच्या वेलींवर सलग धागे आणि रत्नांनी सजलेली गर्द फुले फुलली होती.
सर्वर्तुकुसुमापूरैस् सर्वर्तुफलपल्लवैः । सर्वामोदरजःपुञ्जैः परं वैचित्र्यम् आगतम्
त्या वृक्षावर सर्व ऋतूंची फुले, फळे आणि कोवळी पालवी फुलली होती, सर्वत्र सुगंधाचे लाटा पसरल्या होत्या आणि त्यात अनोखी विविधता दिसत होती.
तस्य कच्छेषु कुञ्जेषु लतापत्त्रेषु पर्वसु । पुष्पेष्व् आलयसंलीनान् विहगान् दृष्टवान् अहम्
त्या काठीच्या बगिच्यांत, काठावर, वेलींवरच्या पानांवर, फांद्यांवर आणि फुलांत मी घरट्यांत रमलेले पक्षी पाहिले.
निशानाथकलाखण्डमृणालशकलैधितान् । अजनाभ्यब्जिनीकन्दभोजनान् ब्रह्मसारसान्
त्यांत ब्रह्महंस होते, त्यांच्या चोची अर्ध्या चंद्रासारख्या चमकत होत्या, ते अजन्म्याच्या नाभीतील कमळाच्या कंदावर उपजीविका करत होते.
विरिञ्चरथहंसानां पोतकान् सामगायिनः । ओंकारवेदसुहृदो ब्राह्मपद्मबिसाशिनः
त्या ब्रह्माच्या रथातील हंसांची पिल्ले सामगान गात होती, वेद आणि ओंकार यांची मैत्रीण होती, आणि ते ब्रह्मकमळाच्या बिसावर खात होती.
उद्गीर्णमन्त्रनिचयान् स्वाहाकारनिजस्वनान् । सुस्थिरैकतडित्पुञ्जनीलमेघसमोपमान्
ते मंत्रांचे समूह उच्चारायचे, स्वतःच्या स्वाहा म्हणायच्या, आणि एकाच वीजेच्या चमकांनी सजलेल्या गडद निळ्या मेघांसारखे भासत होते.
देवान् इवाज्यपान् नित्यं यज्ञवेदीलतादलान् । शुकान् कार्शानवाञ् श्यामाञ् शिशूञ् शिखिशिखाशिखान्
मी देवांसारखे, नेहमी सोमरस पिणारे, यज्ञवेदीवर वाढणाऱ्या वेलीसारखे, पोपट, सडपातळ आणि काळे, लहान मुले, आणि मोराच्या तुऱ्यांसारखे केस असलेले असे अनेक जण पाहिले.
गौरीरक्षितबर्हौघान् कौमारान् वरबर्हिणः । स्कन्दोपन्यस्तनिश्शेषशैवविज्ञानकोविदान्
मी गौरीने राखलेले मोरांचे थवे, तारुण्यातील सुंदर मोर, स्कंदाने दिलेले सर्व ज्ञान ज्यांना अवगत आहे असे, आणि शैव तत्त्वज्ञानात पारंगत असलेले असे अनेक पाहिले.
व्योम्न्य् एव जातनष्टानां महतां व्योमपक्षिणाम् । बन्धून् आबद्धनिलयाञ् शरदभ्रसमाकृतीन्
आकाशातच जन्म घेऊन नाहीसे झालेले महान आकाशपक्षी, त्यांचे नातेवाईक ज्यांची वस्ती तिथेच आहे, आणि जे शरद ऋतूच्या ढगांसारखे दिसतात, असे मी पाहिले.
विरिञ्चहंसजान् अन्यान् अन्यान् अग्निशुकोद्भवान् । कौमारबर्हिजान् अन्यान् अन्यान् अम्बरपक्षिजान्
मी ब्रह्माच्या हंसापासून जन्मलेले, अग्निपक्ष्यापासून जन्मलेले, कुमाराच्या मोरापासून जन्मलेले, आणि आकाशातच राहणारे पक्षी असे अनेक पाहिले.
द्वितुण्डांश् चाथ भारुण्डान् हेमचूडान् विहङ्गमान् । कलविङ्कान् बकान् गृध्रान् कोकिलान् क्रौञ्चकुक्कुटान्
मी दोन चोची असलेले पक्षी, मोठे भारुंड पक्षी, सोन्याचा कडा असलेले, कलविंका, बगळे, गिधाडे, कोकीळ, क्रौंच आणि कोंबडे असे अनेक पक्षी पाहिले.
भासचाषबलाकादीन् बहून् अन्यांश् च राघव । भूतौघाञ् जगतीवाहं दृष्टवांस् तत्र पक्षिणः
राघव, मी तिथे कावळे, चिमण्या, बलाक असे अनेक पक्षी आणि पक्ष्यांच्या रूपात असलेली इतर अनेक जीवांची गर्दी पाहिली.
दक्षिणस्कन्धशाखायां स्थितायां खे दवीयसि । अथाहं दृष्टवान् पुष्टपत्त्रायाम् अम्बरस्थितः
मी आकाशात उंच दक्षिणेकडील फांदीवर उभा असताना, भरभरून पानांनी बहरलेल्या झाडात आकाशात स्थिर असलेला एक पाहिला.
कालकाकोलवलयं मञ्जरीजालमालितम् । लोकालोकाचलारण्ये कल्पाभ्रौघम् इव स्थितम्
मी काळ्या कोकीळांचा एक वलय पाहिला, जो फुलांच्या घोसांनी सजलेला होता आणि लोकालोक पर्वताच्या जंगलात जणू काही मेघांच्या गर्दीसारखा उभा होता.
तत्र पश्याम्य् अहं यावद् एकत्र स्कन्धकोटरे । विचित्रकुसुमास्तीर्णे विविधामोदशालिनि
त्या ठिकाणी मी पाहिलं, एका झाडाच्या ढोलीत, रंगीबेरंगी फुलांनी भरलेली आणि वेगवेगळ्या सुगंधांनी दरवळणारी जागा होती.
शक्रानिलयमार्केन्दुगृहबल्युपजीविनः । पुण्यकृद्योषितां स्वर्गे प्रियसूचकवाशिताः
तेथे, इंद्र, वायू, सूर्य आणि चंद्र यांच्या नैवेद्याने पोसलेल्या, पुण्यवानांच्या स्त्रिया स्वर्गात राहून आपली प्रीती दाखवणारी गाणी गात होत्या.
अपरिक्षुभिताकारास् सभायां वायसास् स्थिताः । विभेद्यमेघा वातेन समेनेव प्रसारिताः
त्या सर्वजणी शांतपणे, एकत्रितपणे सभेत बसल्या होत्या, जणू काही वाऱ्याने पसरलेल्या ढगांसारख्या किंवा एकत्र जमलेल्या कावळ्यांसारख्या.
तेषां मध्ये स्थितश् श्रीमान् भुसुण्डः प्रोन्नताकृतिः । मध्ये सत्काचखण्डानाम् इन्द्रनील इवोन्नतः
त्यांच्या मध्ये तेजस्वी आणि उंच भुसुंडा उभा होता, तो जणू मौल्यवान रत्नांमध्ये उठून दिसणारा निळा मणीच होता.
परिपूर्णमना मानी समस् सर्वाङ्गसुन्दरः । प्राणस्पन्दावधानेन नित्यम् अन्तर्मुखस् सुखी
त्याचा मन पूर्णपणे समाधानी, मनोमानी, सर्व अंगांनी सुंदर आणि समरस होता. तो नेहमीच श्वासाच्या हालचालीकडे लक्ष देत अंतर्मुख राहून सुखी असायचा.
चिरजीवीति विख्यातश् चिरजीवितया तया । जगद्विदितदीर्घायुस् स भुसुण्ड इति श्रुतः
आपल्या दीर्घायुष्यासाठी प्रसिद्ध असलेला, जगभर 'भुसुण्ड' या नावाने ओळखला जातो, कारण त्याचे आयुष्य फार मोठे आहे.
युगागमापायदशादर्शनप्रौढमानसः । प्रतिकल्पं च गणयन् खिन्नश् शक्रपरम्पराम्
युगांचे आगमन आणि अंत पाहून त्याचे मन परिपक्व झाले होते. प्रत्येक कल्पात त्याने इंद्रांची थकवणारी परंपरा मोजली आहे.
जन्मनां लोकपालानां शौरिशक्रगरुत्मताम् । संस्मर्ता समतीतानां सुरासुरमहीभृताम्
तो विश्वपालक, म्हणजे विष्णु, इंद्र, गरुड यांचा जन्म आठवतो आणि देव, दैत्य, तसेच पृथ्वीचे राजे यांचा भूतकाळही त्याला आठवतो.
प्रसन्नगम्भीरमनाः पेशलस्निग्धमुग्धवाक् । अवक्रवक्ता ज्ञाता च निर्ममो निरहङ्कृतिः
ज्याचं मन शांत आणि खोल आहे, ज्याचं बोलणं गोड, मृदू आणि निष्पाप आहे, जो सरळपणे बोलतो, ज्याला खऱ्या अर्थानं ज्ञान आहे, ज्याच्यात मालकीची भावना नाही आणि अहंकारही नाही.
सुहृद् दान्तस् तथा मित्रं भृत्यः पुत्रो गुरुः प्रभुः । सर्वदा सर्वथा नित्यं सर्वं सर्वस्य संस्तवे
तो मित्र आहे, संयमी आहे, सोबतीसारखा आहे, सेवक आहे, मुलगा आहे, गुरु आहे, स्वामी आहे—सर्वकाळ, सर्व प्रकारे, नेहमी, सर्वांसाठी, सर्व गोष्टींमध्ये, सर्वांचं कौतुक करणारा आहे.
सोम्यः प्रसन्नमधुरो रसवान् महात्मा हृद्यस् सरोवर इवान्तर् अखण्डशैत्यः । हृत्पुण्डरीककुहरव्यवहारवेत्ता गाम्भीर्यम् अच्छम् अजहत् प्रकटाशयश्रीः
तो मनमिळावू, शांत, मधुर आणि सार्थक आहे, मोठ्या मनाचा आहे, मनाला आनंद देणारा आहे—जणू अंतर्यामी सरोवरासारखा अखंड गारवा असलेला आहे. तो हृदयातील कमळाच्या गुहेतील व्यवहार जाणणारा आहे, त्याचं गूढ स्वच्छ आहे, कधीही न बदलणारं आहे आणि त्याच्या उघड हेतूंमध्ये तेज आहे.
अथ तस्याहम् अपतं दीप्यमानवपुः पुरः । किञ्चिद्विक्षोभितसभं खान् नक्षत्रम् इवाचले
मग मी त्याच्याजवळ गेलो, माझं तेजस्वी रूप समोर दिसत होतं, सभेला थोडंसं हलवून टाकलं, जसं आकाशात एखादं तारा स्थिरतेत थोडा बदल घडवतो.
चुक्षोभ वायसास्थाननीलोत्पलसरः क्षणं । मत्पातमन्दवातेन भूकम्पेनेव सागरः
त्या कावळ्याच्या निवास असलेल्या निळ्या कमळांच्या सरोवरात, माझ्या येण्याच्या मंद वाऱ्यामुळे, जणू काही समुद्राला भूकंपाने हलवावे तसे, एक क्षण गडबड निर्माण झाली.
अशङ्कितम् अपि प्राप्ताद् दर्शनात् समनन्तरम् । भुसुण्डस् तु वसिष्ठो ऽयं प्राप्त इत्य् अवबुद्धवान्
माझ्या अचानक येण्याने आणि दर्शनाने, भीती न वाटता, भुशुण्ड्याने लगेचच ओळखले की, 'हा वसिष्ठ आला आहे.'