जन्मान्तरशताभ्यस्ते ऽप्य् आगते सौहृदं परम् । अनात्मभूते दृश्ये ऽस्मिन् नायम् आत्मा प्रसीदति
शेकडो जन्मांमध्ये जपलेली मैत्री जरी निर्माण झाली, तरी या बाह्य जगात, जे स्वतः नाही, त्यात आत्म्याला खरी आनंदाची जाणीव होत नाही.
अत्यन्तगुप्ते ऽप्य् अमृते भोजनस्थे ननु स्मृतिः । राजते रजनी मेघच्छन्ने ऽपीव निशाकरे
अमृत अगदी गुप्तपणे अन्नात लपवले असले, तरी त्याची आठवण मनात चमकत राहते, जशी रात्रीच्या मेघांनी झाकलेला चंद्रही आपली शीतलता दाखवतो.
नित्ये सत्ये तथाभूत आत्मात्मन्य् एव हृष्यति । नानाताचिरगुप्ते ऽपि लुप्ते ऽपि कलनामलैः
शाश्वत आणि सत्य असलेल्या आत्म्याचा स्वभाव असा आहे की, तो फक्त स्वतःमध्येच आनंद घेतो; क्षणिक आणि अपवित्र गोष्टींमध्ये, त्या कितीही काळ लपलेल्या किंवा हरवलेल्या असल्या, त्याला समाधान मिळत नाही.
तावद् आत्मात्मना यत्नात् प्रक्षाल्येदं मलं मलैः । दुर्भावनमलश् शास्त्रैश् शोध्यो यावद् भवेत् सितः
जोपर्यंत चुकीच्या विचारांचा कलंक राहतो, तोपर्यंत आत्म्याने स्वतःच्या प्रयत्नांनी तो मल स्वच्छ करावा, आणि शास्त्राच्या शिकवणीने मन पूर्णपणे निर्मळ होईपर्यंत हे करीत राहावे.
शान्तदुर्वासने ज्ञानं पुण्यं लगति चेतसि । निष्कलङ्के सिते वस्त्रे यथा कुङ्कुमरञ्जनम्
जेव्हा मन शांत असतं आणि वाईट प्रवृत्तींपासून मुक्त असतं, तेव्हा ज्ञान आणि पुण्य त्यात स्थिरावतात, जसं एकदम स्वच्छ पांढऱ्या कापडावर केशराचा रंग उठून दिसतो.
सर्वं सकलनिर्माणं कालेषु त्रिष्व् अपि स्थितम् । नित्यम् एकं समं शुद्धं ब्रह्मैवेति सुनिश्चयः
तीनही काळात असलेली ही सर्व सृष्टी प्रत्यक्षात एकच, शाश्वत, समान आणि निर्मळ — हेच ब्रह्म आहे, अशी ठाम समजूत आहे.
सर्वथा सर्वदा सार्वं सर्वं घटपटादिमत् । जगज्जनितविस्तारं ब्रह्मेदम् इति वेद्म्य् अहम्
सर्व प्रकारे, सर्व काळी, आणि सर्व वस्तूंमध्ये — कुंभ, कापड किंवा काहीही असो — हे सगळं जगाचं विस्तार हेच ब्रह्म आहे, असं मला ठाऊक आहे.
न मे दुःखं न कर्माणि न ममेहा न वाञ्छितम् । समस् स्वस्थो विशोको ऽस्मि ब्रह्माहम् इति सत्यता
माझ्याकडे ना दुःख आहे, ना कर्म, ना इथे काही इच्छा, ना काही हवेहवेसे; मी सम, स्वस्थ, दुःखरहित आहे — खरंच, मीच ब्रह्म आहे.
अहं रक्तम् अहं मांसम् अहम् अस्थीन्य् अहं वपुः । चिद् अहं चेतनं चाहं ब्रह्माहम् इति सत्यता
मी रक्त आहे, मी मांस आहे, मी हाडे आहे, मी हे शरीर आहे; मीच चैतन्य आहे, मीच जागरूकता आहे—खरं तर मीच ब्रह्म आहे.
अहं तृणम् अहं वल्ली गुल्मो ऽहं काननान्य् अहम् । शैलसागरसार्थो ऽहं ब्रह्मैवेत्थं किल स्थितम्
मी गवत आहे, मी वेल आहे, मी झुडूप आहे, मी वन आहे; मी पर्वतांचा आणि समुद्रांचा समूह आहे—अशा प्रकारे मीच ब्रह्म आहे, असंच हे ठरलेलं आहे.
आदानदानसङ्कोचपूर्विका भूतशक्तयः । सर्वम् एव चिदात्मास्मि ब्रह्म व्याततरूपधृत्
घेणे, देणे आणि मागे घेणे या सर्व भूतशक्ती माझ्याच चैतन्यातून येतात; मीच ब्रह्म आहे, या सर्व व्यापलेल्या रूपात आहे.
लतागुल्माङ्कुरादीनाम् अहम् उद्भावनैषणाः । चिदात्मान्तर्गतं शान्तं परं ब्रह्म रसात्मकम्
वेल, झुडूप आणि कोंब यांच्या उगवण्याची प्रेरणा माझ्यातच आहे; शांत, आनंदमय आणि परब्रह्म असं चैतन्यरूप माझ्या अंतरात्म्यात वसलेलं आहे.
यस्मिन् सर्वं यतस् सर्वं यस् सर्वं सर्वतश् च यः । सो ऽयं चिद् अहम् एकात्मा परं ब्रह्मेति निश्चयः
ज्यात सर्व काही आहे, ज्यातून सर्व काही उत्पन्न होतं, जो सर्वत्र आहे आणि जो सर्व काही आहे, तोच हा चैतन्यस्वरूप आत्मा — एकच आत्मा — हेच परब्रह्म आहे, हे नक्की समजावं.
चिद् आत्मा ब्रह्म सत् सत्यम् ऋतं ज्ञ इति नामभिः । प्रोच्यते सर्वगं तत्त्वं चिन्मात्रं चेत्यवर्जितम्
चैतन्याचा आत्मा, ब्रह्म, अस्तित्व, सत्य, ऋत, ज्ञान — या नावांनी सर्वत्र व्यापून असलेलं तत्त्व, शुद्ध चैतन्य, ज्यात कोणतीही वस्तुता नाही, असं म्हटलं जातं.
आभासमात्रम् अमलं सर्वभूतावबोधकम् । सर्वत्रावस्थितं शान्तं चिद्ब्रह्मेत्य् अनुभूयते
फक्त प्रतिबिंबासारखं भासतं, निर्मळ आहे, सर्व जीवांना प्रकाश देणारं, सर्वत्र असलेलं आणि शांत — असं हे चैतन्यब्रह्म अनुभवलं जातं.
मनोबुद्धीन्द्रियव्रातसमस्तकलनाचितम् । भेदं त्यक्त्वा स्वम् आभासं चिद्ब्रह्माहम् अनामयम्
मन, बुद्धी आणि इंद्रियांच्या समूहाने निर्माण केलेले सर्व भेद सोडून, मी माझ्या स्वतःच्या प्रकाशाचा, चैतन्यब्रह्माचा, कोणत्याही दुःखापासून मुक्त असा स्वरूप आहे.
शब्दादीनाम् अशेषाणां कारणानां जगत्स्थितेः । तत्त्वावभासकं स्वच्छं चिद्ब्रह्मास्मि न मे क्षयः
मी त्या शुद्ध चैतन्य ब्रह्माचा अनुभवतो, जे सर्व शब्द व इतर कारणांचे आणि या जगाच्या अस्तित्वाचे खरे स्वरूप प्रकट करते. मला कधीही क्षय येत नाही.
अनारतगलत्स्वच्छचिद्धारावहनात्मकम् । आलोकस् समनोमौनं चिद्ब्रह्मास्म्य् अमृतं परम्
मी ते सर्वोच्च, अमर चैतन्य ब्रह्म आहे, ज्याचे स्वरूप अखंड वाहणाऱ्या शुद्ध चैतन्याच्या प्रवाहासारखे आहे, ज्यात प्रकाशाची प्रभा आहे आणि जे शांततेसारखे सम आहे.
अनारतगलद्रूपं नित्यं चानुभवामृतम् । अहर्निशं कचत्कान्ति चिद्ब्रह्माहम् अलेपकः
मी त्या चैतन्य ब्रह्माचा अनुभवतो, जे कुठल्याही आसक्तीपासून दूर आहे, ज्याचे रूप अखंड वाहणारे आहे, जे सतत अनुभवाचा अमृत आहे आणि दिवस-रात्र तेजाने झळकत असते.
सुषुप्तसदृशं शान्तम् आलोकविमलात्मकम् । सम्भोगान्तसमाभासं चिद्ब्रह्मास्मि विवासनः
मी त्या चैतन्य ब्रह्माचा अनुभवतो, जे सुषुप्तीप्रमाणे शांत आहे, ज्याचे स्वरूप निर्मळ प्रकाशासारखे आहे, सर्व भोगांच्या शेवटी प्रकट होते आणि ज्यात काहीही उरलेले नाही.
खण्डादिस्वादुसंवित्तिर् ईषद् यत्रानुतिष्ठति । चित्तादिष्व् अप्य् अबुद्धेषु तच् चिद्ब्रह्माहम् अच्युतः
जिथे तुकड्यांमधून गोडपणाची हलकी जाणीव होते, आणि मनासारख्या अजून जागृत न झालेल्या गोष्टींमध्येही तीच जाणीव असते, ती चेतना म्हणजेच अमर ब्रह्म आहे, आणि मीच ते आहे.
कान्तासंसक्तचित्तस्य चन्द्रे समुदिते सति । चन्द्रप्रत्ययसत्तात्म चिद्ब्रह्माहम् अनामयम्
ज्या वेळी मन प्रेयसीमध्ये गुंतलेले असते आणि चंद्र आकाशात आला असतो, तेव्हा चंद्राच्या जाणिवेच्या मुळाशी असलेली चेतना म्हणजेच ब्रह्मस्वरूप आहे, आणि मीच ते आहे, जे कोणत्याही दुःखापासून मुक्त आहे.
भूमिष्ठनरदृष्टीनां लग्नानां खे निशाकरे । या खस्था तन्तुवच् छक्तिस् तच् चिद्ब्रह्मास्मि निर्मलम्
जेव्हा पृथ्वीवरून लोकांची नजर आकाशातील चंद्रावर स्थिर असते, तेव्हा आकाशात धाग्यासारखी जी शक्ती आहे, तीच निर्मळ ब्रह्मचेतना आहे, आणि मीच ती आहे.
सुखदुःखादिकलनाविकलं निर्मनस् तथा । सत्यानुभवरूपात्म चिद्ब्रह्मात्मास्मि शाश्वतम्
सुख-दुःख यांचा विचार न करता, आणि मनही नसताना, ज्याचे स्वरूप सत्याचा अनुभव आहे, मीच ते शाश्वत ब्रह्मचेतन आहे.
असंस्तुताध्वगालोके मनस्य् अन्यत्र संस्थिते । या प्रतीतिर् अनागस्का तच् चिद्ब्रह्मास्मि सर्वगः
जेव्हा वाटेवरचं प्रकाश कोणतीही स्तुती न मिळता, मन दुसरीकडे असतं, तेव्हा जी निष्पाप जाणीव उमटते, तीच मी सर्वत्र व्यापलेली ब्रह्मचैतन्य आहे.
भूवार्यनिलबीजानां सम्बन्धे ऽङ्कुरकर्मसु । शक्तिर् उद्गमनी यान्तस् तच् चिद्ब्रह्माहम् आततम्
माती, पाणी, वारा आणि बी यांच्या एकत्र येण्याने, जेव्हा अंकुर फुटतो, त्या उगवण्याची जी शक्ती आहे, तीच मी सर्वव्यापी ब्रह्मचैतन्य आहे.
खर्जूरनिम्बबिम्बानां स्वयम् आत्मनि तिष्ठताम् । यास्वादसत्ता लीनान्तस् तद् ब्रह्म चिद् अहं समम्
खजूर आणि कडुनिंबाच्या फळांमध्ये, जी चव आपोआप त्यांच्यातच विलीन होते, तीच मी सर्वत्र समान असलेली ब्रह्मचैतन्य आहे.
खेदानन्दविमुक्तान्तस् संविन् निर्मननोदया । लाभालाभविधौ तुल्या चिद्ब्रह्मास्मि निरामयम्
दुःख आणि आनंद संपल्यावर, जिथे मनाची उत्पत्ती नसलेली जाणीव असते, आणि लाभ-हानीत समानता असते, तिथे मी रोगरहित, सर्वव्यापी ब्रह्मचैतन्य आहे.
यावद् भूमेर् ध्रुवस् तावद् दृष्टिसूत्रं यद् आततम् । तन्मध्यसदृशं शान्तं निर्मलं चिद् अहं ततम्
जितकी काळ धरती टिकते, तितकाच काळ माझी दृष्टीसाखळी पसरलेली असते. त्या सगळ्याच्या मधोमध शांत, निर्मळ अशी माझीच चेतना सर्वत्र व्यापलेली आहे.
जाग्रत्य् अपि सुषुप्ते ऽपि स्वप्ने ऽपि सततोदितम् । तुर्यरूपम् अनाद्यन्तं चिद्ब्रह्माहम् अनामयः
जागेपणी, झोपेत किंवा स्वप्नात असलो तरी, मी नेहमीच आहे. मी सुरुवात आणि शेवट नसलेली, कुठलाही त्रास न होणारी, चैतन्यस्वरूप अशी चौथी अवस्था—ब्रह्म—आहे.