यथेप्सितेन संयोग इष्टस्यागमनं यथा । प्रणष्टस्य यथा लाभो भवदागमनं तथा
जसा आपल्याला हवे असलेल्याचा संग होतो, प्रिय व्यक्ती घरी येते, किंवा हरवलेली वस्तू परत मिळते, तसंच तुमचं इथे येणं मला वाटतं.
यथा हर्षो नभोगत्या मृतस्य पुनर् आगमात् । तथा त्वदागमाद् ब्रह्मन् स्वागतं ते महामुने
जसं आकाशात जाण्याने किंवा मरण पावलेला परत आला की आनंद होतो, तसंच ब्रह्मन्, महान ऋषी, तुमच्या आगमनाने मी तुम्हाला मनापासून स्वागत करतो.
ब्रह्मलोकनिवासो हि कस्य न प्रीतिम् आवहेत् । मुने तवागमस् तद्वत् सत्यम् एव ब्रवीमि ते
ब्रह्मलोकात वास करणाऱ्याच्या उपस्थितीने कोणाला आनंद होणार नाही? ऋषी, तुमचं येणंही असंच आहे; मी तुम्हाला खरं सांगतो.
कश् च ते परमः कामः किं च ते करवाण्य् अहम् । पात्रभूतो ऽसि मे विप्र प्राप्तः परमधार्मिकः
तुमची सर्वात मोठी इच्छा काय आहे? मी तुमच्यासाठी काय करू? तुम्ही मला मान देण्यासारखे आहात, ब्राह्मण, आणि तुम्ही अत्यंत धर्मनिष्ठ होऊन इथे आलात.
पूज्यो राजर्षिशब्देन तपसा द्योतितप्रजः । ब्रह्मर्षित्वम् अनु प्राप्तः पूज्यो ऽसि भगवन् मम
राजर्षी या नावाने तुझे गौरव करावे, कारण तुझ्या तपामुळे तुझ्या प्रजेला प्रकाश मिळाला आहे. तू ब्रह्मर्षीपद मिळवलेस, म्हणून भगवंत, तू माझ्या पूजेचा पात्र आहेस.
गङ्गाजलाभिषेकेण यथा प्रीतिर् भवेन् मम । तथा त्वद्दर्शनात् प्रीतिर् अन्तश् शीतयतीव माम्
गंगाजलाने अभिषेक केल्यावर जशी मला आनंदाची भावना होते, तशीच तुझ्या दर्शनानेही माझ्या अंतःकरणात शांती आणि आनंद पसरतो.
विगतेच्छाभयक्रोधो वीतरागो निरामयः । इदम् अत्यद्भुतं ब्रह्मन् यद् भवान् माम् उपागतः
इच्छा, भीती आणि राग यांचा लवलेशही नसलेला, सर्व आसक्तींपासून मुक्त आणि निरामय असलेला ब्रह्मन्, तू माझ्याकडे आलास हे खरोखरच अद्भुत आहे.
शुभक्षेत्रगतं चाहम् आत्मानम् अपकल्मषम् । चन्द्रबिम्ब इवोन्मग्नं वेद्मि वेद्यविदां वर
हे ज्ञानी श्रेष्ठ, मी स्वतःला शुभ क्षेत्रात, पापरहित आणि निर्मळ, जणू चंद्राच्या प्रतिबिंबासारखा पाण्यात पूर्णपणे विलीन झालेला, असे अनुभवतो.
साक्षाद् इव ब्रह्मणो मे तवाभ्यागमनं मतम् । पूतो ऽस्म्य् अनुगृहीतो ऽस्मि तवाभ्यागमनान् मुने
मुनिवर, तुमचं या ठिकाणी येणं म्हणजे जणू काही ब्रह्मदेवच प्रत्यक्ष प्रकट झाले असावेत असं मला वाटतं. तुमच्या आगमनामुळे मी पावन झालो, आणि मला मोठं भाग्य लाभलं.
त्वदागमनपुण्येन साधो यद् अनुरञ्जितम् । अद्य मे सफलं जन्म जीवितं तत् सुजीवितम्
सज्जनहो, तुमच्या येण्याच्या पुण्यामुळे माझं मन आनंदित झालं आहे. आज माझं जन्म सार्थकी लागलं आणि माझं आयुष्य खरंच चांगलं झालं.
त्वाम् इहाभ्यागतं दृष्ट्वा प्रतिपूज्य प्रणम्य च । आत्मन्य् एव नमाम्य् अन्तर् दृष्टेन्दुर् जलधिर् यथा
तुम्ही इथे आलात तेव्हा मी तुम्हाला नम्रतेने वंदन केलं आणि मनापासून सन्मान दिला. त्यानंतर, जसं समुद्र आपल्या अंतरात उमटलेल्या चंद्राच्या प्रतिबिंबाला वाकून नमतो, तसं मीही माझ्या अंतःकरणात तुम्हाला वंदन करतो.
यत् कार्यं येन चार्थेन प्राप्तो ऽसि मुनिपुङ्गव । कृतम् इत्य् एव तद् विद्धि मान्यो ऽसि हि भृशं मम
मुनिश्रेष्ठ, तुम्ही कोणत्या कार्यासाठी किंवा कोणत्या हेतूने इथे आला असाल, ते काम पूर्ण झालं असं समजा. कारण, तुम्ही माझ्या दृष्टीने अत्यंत मान्य आणि आदरणीय आहात.
स्वकार्येण विमर्शं त्वं कर्तुम् अर्हसि कौशिक । भगवन् नास्त्य् अदेयं हि त्वयि यत् प्रतिपद्यते
कौशिक, तू आपलं कर्तव्य नीट विचारून करावं. कारण, भगवंत, तुझ्या हातून जे काही घडतं, त्यात तुला काहीही अशक्य नाही.
कार्यस्य च विचारं त्वं कर्तुम् अर्हसि धर्मतः । कर्ता चाहम् अशेषं ते दैवतं परमं भवान्
तू हे काम धर्माच्या दृष्टीने नीट विचारून करावं. मी तुझ्या सर्व आज्ञा पाळणारा आहे आणि तूच माझ्यासाठी सर्वश्रेष्ठ देवता आहेस.
इदम् अतिमधुरं निशम्य वाक्यं श्रुतिसुखम् अर्थविदा विनीतम् उक्तम् । प्रथितगुणवशाद् गुणैर् विशिष्टं मुनिवृषभः परमं जगाम हर्षम्
ही अतिशय मधुर, कानाला गोड वाटणारी, अर्थपूर्ण आणि नम्रपणे सांगितलेली वाक्यं ऐकून, प्रसिद्ध गुणांमुळे गुणांनी युक्त असलेल्या त्या ऋषीश्रेष्ठाला अत्यंत आनंद झाला.
तच् छ्रुत्वा राजसिंहस्य वाक्यम् अद्भुतविस्तरम् । हृष्टरोमा महातेजा विश्वामित्रो ऽभ्यभाषत
राजसिंहाचं अद्भुत आणि विस्तृत बोलणं ऐकून, महान तेजस्वी विश्वामित्रांना आनंदाने अंगावर रोमांच उभे राहिले आणि त्यांनी बोलायला सुरुवात केली.
सदृशं राजशार्दूल तवैवैतन् महीतले । महावंशप्रसूतस्य वसिष्ठवशवर्तिनः
राजांमध्ये वाघासारख्या तुलाच हे योग्य आहे, कारण तू मोठ्या कुळात जन्मलेला आहेस आणि वसिष्ठांच्या मार्गदर्शनाखाली वागत आहेस.
यत् तु मे हृद्गतं वाक्यं तस्य कार्यविनिर्णयम् । कुरु त्वं राजशार्दूल धर्मं समनुपालय
पण माझ्या मनात असलेल्या गोष्टीबद्दल, हे राजांमध्ये वाघा, त्याचा योग्य तो निर्णय तूच घे आणि धर्माचे पालन कर.
अहं नियमम् आतिष्ठे सिद्ध्यर्थं पुरुषर्षभ । तस्य विघ्नकरा घोरा राक्षसा मम संस्थिताः
मी सिद्धीसाठी एक व्रत घेतले आहे, हे श्रेष्ठ पुरुषा; पण त्या व्रताला अडथळा आणणारे भयंकर राक्षस माझ्या मार्गात आले आहेत.
यदा यदा तु यज्ञेन यजे ऽहं विबुधव्रजम् । तदा तदा मे यज्ञं तं विनिघ्नन्ति निशाचराः
जेव्हा जेव्हा मी देवांसाठी यज्ञ करतो, तेव्हा तेव्हा ते रात्रभर भटकणारे राक्षस माझा यज्ञ उध्वस्त करतात.
बहुशो विहिते तस्मिन् मम राक्षसनायकाः । अकिरंस् ते महीं यागे मांसेन रुधिरेण च
त्या ठिकाणी माझ्या राक्षस सेनापतींनी अनेक वेळा यज्ञ केले आणि त्या यज्ञात मांस व रक्त पृथ्वीवर अर्पण केले.
अवधूते तथाभूते तस्मिन् यागकदम्बके । कृतश्रमो निरुत्साहस् तस्माद् देशाद् अपागमम्
त्या यज्ञस्थळी अशी अपवित्रता झाल्यावर, मी थकून आणि मनातून खचून त्या जागेवरून निघून गेलो.
न च मे क्रोधम् उत्स्रष्टुं बुद्धिर् भवति पार्थिव । तथाभूतं हि तत् कर्म न शापस् तस्य विद्यते
राजा, माझ्या मनात राग धरायची इच्छा होत नाही; कारण अशा कृत्यासाठी त्याला शाप देणे योग्य नाही.
ईदृशी च क्षमा राजन् मम तस्मिन् महाक्रतौ । त्वत्प्रसादाद् अविघ्नेन प्रापयेयं महाफलम्
राजा, त्या मोठ्या यज्ञाबद्दल माझ्या मनात इतकी सहनशीलता आहे की, तुझ्या कृपेने कोणतीही अडचण न येता मला मोठे फळ मिळो.
त्रातुम् अर्हसि माम् आर्तं शरणार्थिनम् आगतम् । अर्थिनां यन् निराशत्वं सताम् अभिभवो हि सः
मी दुःखी आहे, तुझ्याकडे आश्रय मागायला आलो आहे, म्हणून मला वाचवावं अशी तुझ्याकडून अपेक्षा आहे. कारण मदतीसाठी आलेल्यांना सोडून देणं हे सज्जन लोकांसाठी निंदनीय असतं.
तवास्ति तनयश् श्रीमान् दृप्तशार्दूलविक्रमः । महेन्द्रसदृशो वीरो रामो रक्षोविदारणः
तुला एक तेजस्वी मुलगा आहे, त्याची शौर्य वाघासारखी आहे, तो इंद्रासारखा पराक्रमी वीर आहे, राक्षसांचा नाश करणारा राम.
तं पुत्रं राजशार्दूल रामं सत्यपराक्रमम् । काकपक्षधरं शूरं ज्येष्ठं मे दातुम् अर्हसि
राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा, तो तुझा पुत्र राम, जो सत्यव्रती, पराक्रमी, काळ्या केसांचा, शूर आणि ज्येष्ठ आहे, तो मला द्यावा अशी माझी इच्छा आहे.
शक्तो ह्य् एष मया गुप्तो दिव्येन स्वेन तेजसा । राक्षसा ये ऽपकर्तारस् तेषां मूर्धविनिग्रहे
तो राम, माझ्या संरक्षणाखाली आणि आपल्या दिव्य तेजाने युक्त असल्यामुळे, दुष्ट राक्षसांना सहज पराभूत करू शकतो.
श्रेयश् चास्मै करिष्यामि बहुरूपम् अनन्तकम् । त्रयाणाम् अपि लोकानां येन पूज्यो भविष्यति
मी त्याला अशी अमर्याद, अनेक रूपांची कृपा देईन, ज्यामुळे तो तिन्ही लोकांत मान मिळवेल.
न च तेन समासाद्य स्थातुं शक्ता निशाचराः । क्रुद्धं केसरिणं दृष्ट्वा रणे वन इवैणकाः
जेव्हा कोणी त्याला समोर येईल, तेव्हा रात्री हिंडणारे राक्षस त्याच्या विरोधात उभे राहू शकणार नाहीत, जसं रागावलेल्या सिंहासमोर रणांगणात हरणं उभं राहू शकत नाही.