सुखदुःखादयस् सर्वे प्रयान्तु स्वाम् अवस्थितिम् । तृष्णा शुष्यतु सारम्भा हेमन्त इव पद्मिनी
सुखदुःखांची सगळी अनुभूती त्यांच्या मूळ अवस्थेत जाऊ देत. तृष्णा आणि तिचा अस्वस्थपणा, जशी हिवाळ्यातील कमळ वाळून जाते, तशीच कोरडी पडू दे.
दग्धेन्धन इवार्चिष्मान् निस्स्नेह इव दीपकः । निर्मन्दर इवाम्भोधिर् गतार्क इव वासरः
जसा जळण संपल्यावर ज्वाला शांत होते, तसा तेल नसल्यानं दिवा विझतो, मंदार पर्वत नसताना समुद्र शांत असतो, किंवा सूर्य मावळल्यावर दिवस संपतो—
शरदीव घनस् स्वैरं प्राप्तसर्गान्तकल्पवत् । ओङ्कारान्ते ऽस्तमननं प्रशाम्याम्य् आत्मनात्मनि
शरद ऋतूत जसा मेघ आपोआप विरघळतो, किंवा सृष्टीचा शेवट जसा आपोआप येतो, तसंच ओंकाराच्या शेवटी मी पूर्ण शांत होतो, आणि स्वतःला स्वतःमध्ये विलीन करतो.
व्यपगताखिलकार्यपरम्परस् सकलदृश्यदशातिगतस्थितिः । प्रणवशान्त्यनुसंसृतिशान्तधीर् विगतमोहमलो ऽयम् अहं स्थितः
सर्व कृतींच्या साखळ्या संपल्या आहेत, सर्व दृश्यांपलीकडे मी स्थिर आहे, ओंकाराच्या शांततेमुळे माझं मन शांत झालं आहे, मोह आणि मळ नाहीसा झाला आहे—असा मी ठामपणे उभा आहे.
एवं कलितवान् अन्तः प्रशान्तमननैषणः । शनैर् उच्चारयंश् चारु प्रणवप्राप्तिभूमिकः
अशा प्रकारे, आतून पूर्णपणे शांत झाल्यावर, सर्व इच्छा आणि चंचलता मनातून काढून टाकून, त्याने हळूहळू आणि मधुरपणे पवित्र ॐचा उच्चार केला आणि त्या अवस्थेला पोहोचला.
सबाह्याभ्यन्तरान् सर्वान् सूक्ष्मान् स्थूलतरान् अपि । त्रैलोक्यकल्पितांस् त्यक्त्वा सङ्कल्पान् कल्पकल्पितान्
त्याने बाहेरच्या आणि आतल्या, सूक्ष्म आणि स्थूल अशा सर्व कल्पना, तसेच केवळ विचाराने निर्माण झालेल्या त्रिलोकातील सगळ्या संकल्पना पूर्णपणे सोडून दिल्या.
तिष्ठन्न् अक्षुभिताकारश् चिन्तामणिर् इवात्मनि । सम्पूर्ण इव शीतांशुर् विश्रान्त इव मन्दरः
तो स्वतःमध्ये इच्छापूर्ती रत्नासारखा स्थिर राहिला, शीतल चंद्रासारखा पूर्ण आणि मंदार पर्वतासारखा विश्रांत.
कुम्भकारगृहे चक्रं संरोधितम् इव भ्रमात् । अम्भोधिर् इव सम्पूर्णस् स्तिमितस्फारनिर्मलः
मडक्याच्या कारागिराच्या घरात थांबलेल्या चाकासारखा, किंवा पूर्ण, स्थिर, उसळणारा आणि निर्मळ समुद्रासारखा तो शांत होता.
शान्ततेजस्तमःपुञ्जं विगतार्केन्दुतारकम् । अधूमाभ्ररजस् स्वच्छम् अनन्तं शरदीव खम्
शांत तेज आणि अंधार यांचा एकत्रित समूह, जिथे सूर्य, चंद्र किंवा तारे नाहीत, धूर, ढग किंवा धूळ नसलेले, शरद ऋतूतील आकाशासारखे निर्मळ आणि अनंत असे ते स्वरूप होते.
सह प्रणवपर्यन्तदीर्घनिस्स्वनतन्तुना । जहाव् इन्द्रियतन्मात्रजालं गन्धम् इवानिलः
त्या अखंड ओंकाराच्या दीर्घ नादासह त्याने इंद्रिय आणि त्यांच्या सूक्ष्म गुणांचे जाळे सोडून दिले, जसे वारा सुगंध मागे टाकतो.
ततो जहौ तमोमात्रं प्रतिभातम् इवान्तरे । उत्तिष्ठत् प्रस्फुरद्रूपं प्राज्ञः कोपलवं यथा
मग त्याने अंतरातील उरलेले अंधाराचे अंशही सोडून दिले, जसे शहाणा मनुष्य मनात उसळणारा रागाचा क्षीण लवलेश सहज दूर करतो.
प्रतिभातं ततस् तेजो निमेषार्धं विचार्य सः । जहौ बभूव च तदा न तमो न प्रकाशकम्
त्याने त्या तेजाचा क्षणभर विचार केला आणि तेही सोडून दिले; त्या वेळी तिथे ना अंधार उरला, ना प्रकाश.
ताम् अवस्थाम् अथासाद्य मनसा तन् मनस्तृणम् । स्फुरितं न मनाग् एव निमेषार्धाद् अशातयत्
ती अवस्था मिळाल्यावर त्याने आपल्या मनानेच मनाला गवतासारखे क्षुल्लक मानले आणि विचारांची जी लहरी उठतात, त्या डोळ्याच्या पापणीच्या अर्ध्या क्षणातच पूर्णपणे विरघळून गेल्या.
ततो ऽङ्गसंविदं स्वस्थां प्रतिभासम् उपागताम् । सद्योजातशिशुज्ञानसमाम् अकलनामलाम्
त्यानंतर त्याला आपल्या देहाची जाणीव अगदी स्वच्छ, सहज आणि नवजात बाळाच्या ज्ञानासारखी निष्पाप, कल्पनाशून्य आणि निर्मळ वाटू लागली.
निमेशार्धार्धभागेन कालेनाकलनः प्रभुः । जहौ चितश् चेत्यदशां स्पन्दशक्तिम् इवानिलः
डोळ्याच्या पापणीच्या अर्ध्या क्षणाच्या भागातच त्या प्रभूंनी सर्व कल्पना ओलांडून जाण्याची स्थिती गाठली आणि जाणणाऱ्याची अवस्था सोडून दिली, जशी वारा आपली हालचाल करण्याची शक्ती सोडून देतो.
पश्यन्तीपदम् आसाद्य सत्तामात्रात्मकं ततः । सुषुप्तपदम् आसाद्य तस्थौ मेरुर् इवाचलः
मग त्याने केवळ अस्तित्वस्वरूप असलेल्या पश्यंती अवस्थेला गाठले आणि त्यानंतर गाढ झोपेच्या अवस्थेत स्थिर राहिला, जसा मेरू पर्वत हलत नाही.
ततस् सुषुप्तसंस्थानस्थित्या स्थित्वा विभुर् मनाक् । सुषुप्ते स्थैर्यम् आसाद्य तुर्यरूपम् उपाययौ
नंतर, तो सर्वस्वी स्वामी थोडा वेळ गाढ झोपेच्या अवस्थेत स्थिर राहिला आणि त्या स्थितीत पूर्ण शांतता मिळवून, त्यानंतर त्याने चतुर्थ अवस्थेत प्रवेश केला.
निरानन्दो ऽपि सानन्दस् सच् चासच् चापि तत्र सः । आसीन् नकिञ्चित् किञ्चिच् च प्रकाशस् तिमिरं तथा
तेथे तो आनंदाशिवाय असूनही आनंदी होता; अस्तित्वात असूनही नव्हता; काहीच नव्हता आणि काहीतरी होता; प्रकाशही होता आणि अंधारही.
अचिन्मयं चिन्मयं च नेति नेति यद् उच्यते । तत् ततस् सम्बभूवासौ मद्गिराम् अप्य् अगोचरः
जे न शुद्ध चेतना आहे, न अचेतन, 'हे नाही, ते नाही' असे ज्याचे वर्णन होते, तिथून तो उदयास आला, माझ्या शब्दांपलीकडे पोहोचणारा.
तद् असौ सुषमं स्थानं पदं परमपावनम् । सर्वभावान्तरगतम् अभूत् सर्वविवर्जितम्
तीच ती पूर्ण समत्वाची अवस्था, अत्यंत पवित्र स्थान, सर्व अवस्थांमध्ये असलेली, पण सर्व भेदांपासून मुक्त.
यच् छून्यवादिनां शून्यं ब्रह्म ब्रह्मविदां वरम् । विज्ञानमात्रं विज्ञानविदां यद् अमलात्मकम्
रिकामेपणाचा विचार करणाऱ्यांना जे शून्य म्हणतात, ब्रह्मज्ञान असणाऱ्यांना जे ब्रह्म म्हणतात, आणि ज्या लोकांना केवळ चैतन्याची ओळख आहे त्यांना जे शुद्ध चैतन्य वाटते—ते सर्व अगदी निर्मळ स्वरूपाचं आहे.
पुरुषस् साङ्ख्यदृष्टीनाम् ईश्वरो योगवादिनाम् । शिवश् शशिकलङ्कानां कालः कालकवादिनाम्
सांख्य तत्त्वज्ञान मानणाऱ्यांसाठी तो पुरुष आहे, योगशास्त्र सांगणाऱ्यांसाठी तोच परमेश्वर आहे, शंकरभक्तांसाठी तोच शिव आहे, आणि काळाचा विचार करणाऱ्यांसाठी तोच काळ आहे.
आत्मात्मनस् तद्विदुषां नैराश्यं तादृशात्मनाम् । मध्यं माध्यमिकानां च सर्वं सुशमचेतसाम्
स्वतःच्या आत्म्याची ओळख असणाऱ्यांसाठी तोच आत्मा आहे, विरक्त लोकांसाठी तीच निव्वळ विरक्ती आहे, मध्यम मार्ग मानणाऱ्यांसाठी तोच मध्यम आहे, आणि ज्यांचे मन पूर्ण शांत आहे त्यांच्यासाठी तेच सर्व काही आहे.
यत् सर्वशास्त्रसिद्धान्तो यत् सर्वहृदयानुगम् । यत् सर्वं सर्वदा सार्वं यत् सत् तत् सद् असौ स्थितः
सर्व शास्त्रांचा अंतिम निष्कर्ष, प्रत्येकाच्या हृदयाला सहज समजणारे, जे सर्वत्र, सर्वकाळ, सर्व ठिकाणी आहे आणि जे खरं आहे—तेच खरोखर अस्तित्वात आहे.
यद् अनुत्तमनिष्ष्यन्दो दीपं यत् तेजसाम् अपि । स्वानुभूत्येकमानं यत् तत् तत् तत् तद् असौ स्थितः
जे अनंत, अक्षय सार आहे, जे सर्व तेजांचंही तेज आहे, जे फक्त स्वतःच्या थेट अनुभवानेच कळतं — तेच, तेच, तेच खरं अस्तित्व आहे.
यद् एकं चाप्य् अनेकं च साञ्जनं च निरञ्जनम् । यत् सर्वं चाप्य् असर्वं च तत् तत् तत् तद् असौ स्थितः
जे एक आहे आणि अनेकही आहे, रंगीत आहे आणि निरंगही आहे, सर्व आहे आणि सर्व नाहीसुद्धा — तेच, तेच, तेच खरं अस्तित्व आहे.
अजम् अजरम् अनाद्यम् आद्यम् एकं पदम् अकलं सकलं च निष्कलं च । स्थित इति स तदा नभस्स्वरूपाद् अपि विमलस्थितिर् ईश्वरः क्षणेन
जे न जन्मलेलं, न कधीही वृद्ध होणारं, सुरुवात नसलेलं पण पहिलं, एकमेव, अखंड आणि विभागलेलं, भाग असलेलं आणि नसलेलं — असं जे आहे, ते आकाशाहूनही शुद्ध अवस्थेत क्षणात स्थिर होतं, तोच खरा ईश्वर आहे.
प्राप्य संसृतिसीमान्तं दुःखाब्धेः पारम् आगतः । वीतहव्यश् शशामैवम् अपुनर्मनसे मुनिः
संसाराच्या सीमेला पोहोचून, दुःखाच्या समुद्राचा पार करून, वीतहव्य नावाचा, पुन्हा न जन्म घेणारा तो ऋषी पूर्ण शांत झाला.
तस्मिंस् तथोपशान्ते हि परां निर्वृतिम् आगते । पयःकण इवाम्भोधौ स्वे पदे परिणामिनि
त्या स्थितीत पूर्ण शांतता आणि अत्युच्च समाधान प्राप्त झाल्यावर, जसे पाण्याचा थेंब समुद्रात विलीन होतो, तसेच ते स्वतःच्या स्वरूपात स्थिर होते.
तथैव तिष्ठन् निस्स्पन्दस् स कायो म्लानिम् आययौ । अन्तर् विरसतां प्राप्य मार्गशीर्षान्तपर्णवत्
अशा प्रकारे पूर्ण स्थिर राहिल्यावर, त्या देहाला जणू काही आतून काहीच रस उरला नाही आणि तो मार्गशीर्ष महिन्याच्या शेवटी सुकलेल्या पानासारखा कोमेजून गेला.