सम्पन्नः काकतालीयात् स्वशक्तिनिरतेन्द्रियः । तथैव किल कायो ऽयं केव कस्यात्र खण्डना
जसं एखादं गाडीचं काम योगायोगानं पूर्ण होतं, जरी तिचे भाग आपापल्या इच्छेनं काही करत नाहीत, तसंच हे शरीरही तयार होतं. मग यात खरंच कोणाचं खंडन करता येईल?
विस्मृतिर् विस्मृता दूरं स्मृतिस् स्फुटम् अनुस्मृता । सत् सज् जातम् असच् चासत् क्षयि क्षीणं स्थिरं स्थितम्
विस्मरण आपोआप दूर जातं आणि विसरलं जातं; स्मरण मात्र स्पष्टपणे आठवतं; जे खरं आहे ते खरंच होतं, जे खोटं आहे ते खोटंच राहतं; नाश होणारं नष्ट होतं, आणि जे टिकणारं आहे तेच टिकून राहतं.
एवंविधेन भगवान् विचारेण महातपाः । सो ऽतिष्ठन् मुनिशार्दूलो बहून् वर्षगणान् इह
अशा प्रकारच्या विचारात मग्न होऊन, त्या महान तपस्वी ऋषीनं इथे अनेक वर्षं घालवली.
अपुनर्भवनायैव यत्र चिन्तान्तम् आगता । मूढता च सुदूरस्था तत्रासाव् अवसत् सदा
जिथे विचार संपतो आणि भ्रम फार दूर जातो, तिथे तो नेहमीच अपुनर्भवाच्या हेतूनं निवास करत असे.
यथाभूतपदार्थौघदर्शनोत्थम् अनन्तकम् । ध्यानाश्वासनम् आलम्ब्य सो ऽवसत् पुरुषस् सदा
जसा सर्व वस्तूंचा खरा स्वरूप पाहून ध्यान आणि श्वास यावर आधार घेतला, तसा तो पुरुष नेहमीच त्या अवस्थेत राहिला.
हेयादेयसमासङ्गत्यागादानदृशोः क्षये । पदे परमपूर्णात्मा सो ऽवसत् स्वान्तशान्तिदे
स्वीकार आणि नकार, घेणे आणि सोडणे या कल्पना संपल्यावर, तो पुरुष आपल्या अंतःकरणातील शांतीत, सर्वोच्च आणि पूर्ण अशा आत्म्यात स्थिर राहिला.
सो ऽगस्त्यपुत्रो भगवान् वीतहव्यो विवासनः । विदेहमुक्ततां प्राप्तो यथा कालेन तच् छृणु
तो अगस्त्य ऋषींचा पुत्र, वीतहव्य नावाचा, संन्यासी, देहाच्या पलीकडील मुक्तीला पोहोचला; तो कसा घडले, ते पुढे ऐक.
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि सप्तवर्षशतानि च । पुण्याश्रम उषित्वेह तथा मेरौ सुरालये
तीस हजार आणि सातशे वर्षे त्याने या पवित्र आश्रमात, आणि मग देवांचे निवासस्थान असलेल्या मेरू पर्वतावर, असा काळ घालवला.
वीतहव्यमुनेर् आसीद् इच्छानिच्छाच्छचेतसः । विदेहे केवलीभावे सीमान्ते जन्मकर्मणाम्
वितहव्य ऋषींच्या मनात आता इच्छा किंवा अनिच्छा उरली नव्हती. देहाचा सर्व संबंध संपल्यावर, जन्म आणि कर्म यांची सीमा त्याने गाठली.
संसारासङ्गसन्त्यागरसासववरेच्छया । विवेश स तयैकान्ते विन्ध्याद्रेर् हेमकन्दरम्
संसाराच्या ओढीपासून सुटका मिळवण्याच्या उत्कट इच्छेने, तो एकांतात विंध्य पर्वताच्या सोन्याच्या गुहेत गेला.
अपुनस्सङ्गमायाशु जगज्जालम् अवेक्ष्य सः । बद्धपद्मासनं स्थित्वा तत्रोवाचात्मनात्मनि
पुन्हा कधीही या जगाच्या जाळ्यात अडकायचं नाही, हे पाहून त्याने तिथे पद्मासन लावून बसला आणि स्वतःशीच मनात बोलू लागला.
राग नीरागतां गच्छ द्वेष निर्द्वेषतां व्रज । भवद्भ्यां सुचिरं कालम् इह प्रक्रीडितं मया
अरे आसक्ती, तू आता विरक्ती हो; द्वेषा, तू द्वेषमुक्त हो. तुमच्याबरोबर मी इथे खूप दिवस खेळलो आहे.
भोगा नमो ऽस्तु युष्मभ्यं जन्मकोटिशतान्य् अहम् । भवद्भिर् लालितो लोके लालकैर् इव बालकः
हे भोगांनो, तुम्हांस वंदन असो; कित्येक जन्मांच्या कोटींमध्ये तुम्ही मला या जगात जणू काही पालकांनी लाड केलेल्या लहान मुलासारखे जपले, वाढवले.
इमाम् अपि परां पुण्यां निर्वाणपदवीम् अहम् । येन विस्मारितस् तस्मै सुखायास्तु नमो नमः
ही जेव्हा मी परम पवित्र अशी निर्वाणाची अवस्था मिळवली, ज्यामुळे विस्मरण आले आणि त्यामुळे सुख मिळाले, त्या कारणाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार असो.
त्वदुत्तप्तेन हे दुःख मयात्मान्विष्ट आदरात् । तस्मात् त्वदुपदिष्टो ऽयं मार्गो मम नमो ऽस्तु ते
हे दुःखा, तुझ्या जाळण्यामुळे मी मनापासून स्वतःचा शोध घेतला; म्हणूनच तू मला दाखवलेल्या या मार्गाला माझा नमस्कार असो.
त्वत्प्रसादेन लब्धेयं शीतला पदवी मया । दुःख नाम्नैव दुःखं त्वं सुखदात्मन् नमो ऽस्तु ते
तुझ्या कृपेने मला ही शीतल अवस्था मिळाली; दुःख हे फक्त नावापुरते दुःख आहे, प्रत्यक्षात तू सुख देणारा आहेस, तुला नमस्कार असो.
कल्याणम् अस्तु ते मित्र संसारासारजीविता । देह स्थितिर् इयं यामो वयम् आत्मीयम् आस्पदम्
मित्रा, तुझं जीवन या संसाराच्या मोहापासून मोकळं झालं आहे, म्हणून तुला शुभेच्छा असो. हे शरीर फक्त निवासस्थानासारखं राहिलं आहे आणि आपण आपल्याच स्वरूपात स्थिर आहोत.
प्रायो जडानां जन्तूनाम् अहो नु विषमा गतिः । देहेनापि वियुज्ये ऽहं भूत्वा जन्मशतान्य् अपि
मूढ जीवांची अवस्था खरंच कठीण असते; शरीरापासून वेगळं झाल्यावरही मी शेकडो जन्म घेतले आहेत.
मित्र काय मया न त्वं त्यज्यसे चिरबान्धव । त्वयैवात्मन्य् उपानीता स्वात्मज्ञानवशात् क्षतिः
मित्रा, शरीर, तू माझा जुना सोबती आहेस, मी तुला कधीच टाकून दिलं नाही. उलट, तुझ्यामुळेच आत्मज्ञान मिळालं आणि त्यामुळेच माझ्यात बदल झाला.
अधिगम्यात्मविज्ञानम् आत्मनाशः कृतस् त्वया । देहे नान्येन भग्नो ऽसि त्वयैवैतद् उपासितम्
आत्मज्ञान मिळवल्यावर स्वतःचाच नाश तुझ्यामुळे झाला. शरीरात दुसऱ्याने नाही, तर तुझ्याच उपासनेमुळे हे घडलं.
एकाकिन्यैव शुष्यन्त्या प्रशान्ते मयि दीनया । त्वया दुःखं न कर्तव्यं मातस् तृष्णे व्रजाम्य् अहम्
मी एकटीच शांत मनाने, कोरडी आणि हताश बसले आहे. आई तृष्णा, आता तू मला दुःख देऊ नकोस; मी निघून चाललो आहे.
क्षन्तव्याः काम भगवन् विपरीतापराधजाः । दोषा उपशमैकान्तं व्रजाम्य् आदिश माम् अलम्
हे कामदेवा, चुकीच्या वागण्यामुळे झालेले माझे दोष तू क्षमा कर. मी पूर्ण शांततेकडे जात आहे; मला आदेश दे, एवढेच पुरे.
चिराच् चिराय चेदानीम् अम्ब तृष्णे किलावयोः । वियोगो योगदोषेण प्रणामो ऽयम् अपश्चिमः
आई तृष्णा, जर इतक्या दिवसांनी, आता शेवटी आपल्या दोघांमध्ये योगाच्या सामर्थ्याने वेगळेपण आले असेल, तर हा माझा तुझ्यासाठी शेवटचा नमस्कार.
नमस् सुकृत सेव्याय भवते ऽस्तु त्वया पुरा । नरकेभ्यस् समुत्तार्य स्वर्गे ऽहम् अभियोजितः
जे सत्कर्म आणि सेवा करण्यायोग्य आहेस, तुला नमस्कार असो. तुझ्या मदतीने मी पूर्वी नरकातून बाहेर आलो आणि स्वर्गात पोहोचलो.
कुकार्यक्षेत्ररूढाय नरकस्कन्धवाहिने । शासनापुष्पभाराय नमो दुष्कृतशाखिने
दुष्कृत्यांच्या शेतात खोल रुजलेल्या, नरकांच्या ओझ्याने भरलेल्या, आज्ञेच्या फुलांनी सजलेल्या, वाईट कर्मांच्या फांदीस मी नमस्कार करतो.
येन सार्धं चिरं बह्व्यो भुक्ता दुष्कृतयोनयः । अद्य प्रभृत्य् अदृश्याय तस्मै मोहाय ते नमः
ज्याच्याबरोबर अनेक वाईट जन्मे दीर्घ काळ उपभोगली, आजपासून अदृश्य होणाऱ्या त्या मोहाला मी नमस्कार करतो.
प्रध्वनद्वंशमधुरवचसे पत्त्रवाससे । नमो गुहातपस्विन्यै वयस्यायै समाधिषु
जिच्या मधुर शब्दांनी नाश आणि विरघळ घडते, जी पानांत वास करते, जी लपलेली तपस्विनी आहे आणि ध्यानात सोबती आहे, तिला मी नमस्कार करतो.
संसाराध्वनि खिन्नस्य त्वं समाश्वासकारणम् । आसीर् वयस्या सुस्निग्धा सर्वशोकापहारिणी
संसाराच्या थकवणाऱ्या वाटेवर तूच दिलासादायक ठरलीस; प्रिय सखी, तू अत्यंत प्रेमळ होतीस आणि सर्व दुःख दूर करणारी होतीस.
सर्वसङ्कटखिन्नेन दोषेभ्यो द्रवता मया । त्वम् एका शोकनाशार्थम् आश्रिता परमा सखी
सर्व प्रकारच्या दुःखांनी त्रस्त होऊन आणि माझ्या दोषांमुळे मी अगदी गळून गेलो आहे. अशा वेळी, दुःखाचा नाश व्हावा म्हणून मी एकटी तुझीच आसरा घेतला आहे, तूच माझी खरीच श्रेष्ठ सखी आहेस.
वार्द्धकैकान्तसुहृदे दण्डकाष्ठाय ते नमः
वृद्धापकाळात एकमेव खरा सोबती असलेल्या तुझ्या या काठीस मी नमस्कार करतो.