कल्लोलव्यालवलिते शरीरश्वभ्रकोटरे । खनतीहानखी खातं चिन्ताचपलगर्गटी
शरीराच्या गुहेत, लाटांसारख्या वावटळीने वाकलेल्या जागेत, चिंता नावाचा चंचल उंदीर आपल्या तीक्ष्ण नखांनी सतत खोलवर खणत राहतो.
लोभलट्वा लटत्पक्षा तीक्ष्णया द्वन्द्वतुण्डया । कायजीर्णद्रुमाद् अस्माद् गुणपद्मानि कृन्तति
लोभाची पिसं फडफडणारी, द्वैताच्या तीक्ष्ण चोचीने, हा शरीराच्या जर्जरतेचा वृक्ष असलेली गुणरूपी कमळं तोडतात.
हृदयावकरं कीर्णम् इतश् चेतश् च कर्कशः । अपवित्रोद्धुराकारः कुरुते कामकुक्कुटः
इच्छेचा कोंबडा, खडतर आणि अशुद्ध रूपाचा, हृदयाच्या खोलीत इथे-तिथे घाण पसरवतो.
महत्यां मोहयामिन्याम् उल्बणो ऽज्ञानकौशिकः । श्मशान इव वेतालः परिवल्गति हृद्द्रुमे
मोहाच्या मोठ्या रात्री, अज्ञानाचा भयंकर घुबड हृदयाच्या वृक्षावर स्मशानातील वेताळासारखं उड्या मारतं.
एताश् चान्याश् च बह्व्यो ऽपि त्वयीन्द्रियगणे सति । पिशाचा इव शर्वर्यां प्रवल्गन्त्य् अशुभश्रियः
हे आणि असे असंख्य दुर्गुण, तुझ्यात इंद्रियांचा समूह असताना, रात्री पिशाच्चांसारखे अशुभ रूप घेऊन धावतात.
त्वयि त्व् असति हे साधो सर्वा एव शुभश्रियः । प्रभात इव पद्मिन्यस् सालोकं विकसन्त्य् अलम्
हे साधो, तुझ्या उपस्थितीत सर्व शुभ ऐश्वर्ये अगदी भरभरून फुलतात, जशी सकाळी कमळे पूर्ण उमलतात.
प्रशान्तमोहमिहिकं राजते हृदयाम्बरम् । निर्मलालोकवलितं नीरजस्कं ततान्तरम्
मनाच्या आकाशातली मोहाची धुके शांत झाल्यावर, ते निर्मळ प्रकाशाने भरून, अगदी स्वच्छ आणि निर्मळ दिसते.
अशङ्कितं नभःकोशपतितोपलपूरवत् । नापतन्ति विकल्पौघाश् चिरं वैकल्यकारिणः
जसे आकाशावर कुठलाही दगड पडत नाही, तसंच मनातले अनेक चंचल विचार—जे खूप काळ दुःख देत होते—आता पडत नाहीत.
सर्वस्याह्लादनी शीता मैत्री परमपावनी । अभ्युदेति हृदो हृद्या सुतरोर् इव मञ्जरी
सर्वांना आनंद देणारी, शीतल आणि अत्यंत पवित्र मैत्री हृदयात उमटते, जशी भरपूर पाणी मिळालेल्या झाडाला सुंदर मंजिरी फुलते.
अन्तश्छिद्रवती जाड्ययुक्ता गुप्तगुणा स्वयम् । चिन्ता शोषम् उपायाति हिमदग्धेव पद्मिनी
मनातल्या चिंता, आतून पोखरलेल्या, जडपणाने भरलेल्या आणि स्वतःचे गुण लपवणाऱ्या, आपोआपच कोमेजून जाते, जणू हिमाने जळालेली कमळाची फुलासारखी.
आलोकस् स्फुटताम् अन्तर् आयात्य् अज्ञानसङ्क्षये । प्रशाम्यत्य् अम्बुदे व्योम्नि शरदीवार्कमण्डलम्
जेव्हा अज्ञान नष्ट होते, तेव्हा मनातला प्रकाश स्पष्टपणे चमकतो; जणू शरद ऋतूतील आकाशात मेघ निवळल्यावर सूर्याचं तेज झळकतं.
प्रसन्नस्फारगम्भीरम् अक्षुब्धम् अपराहतम् । हृदयं समताम् एति शान्तवात इवार्णवः
मन प्रसन्न, विशाल, खोल, शांत आणि कुठल्याही धक्क्याशिवाय समतेला पोहोचतं, जसं वारा थांबल्यावर समुद्र शांत होतो.
अमृतापूरपूर्णेन नित्यानन्दमयेन च । स्थीयते पुरुषेणान्तश्शीतेन शशिना यथा
माणसाच्या अंतरात अमृताने भरलेलं, शाश्वत आनंदाने ओतप्रोत आणि चंद्रासारखं शीतल असं समाधान टिकून राहतं.
संविदंशैकविश्रान्तं समग्रं सचराचरम् । भाव्यते भरिताकारं वपुर् आनन्दमन्थरम्
संपूर्ण सृष्टी—जगातील जड आणि जंगम सर्व काही—एकाच चैतन्याच्या विशाल, एकरूप स्वरूपात विलीन झाल्यासारखी वाटते; ती स्वतःमध्येच विश्रांती घेत असते, पूर्णतेने भरलेली असते, आणि तिच्या रूपाला आनंदाचा हलका स्पर्श झाल्यासारखा भास होतो.
न भवत्य् अस्तसङ्गानाम् आशापाशविधायिनाम् । दग्धानाम् इव पर्णानां जन्मनां पुनरागतिः
ज्यांच्या मनात आसक्ती नाही आणि ज्यांनी इच्छा-अपेक्षांचे सगळे बंध तोडले आहेत, त्यांना पुन्हा जन्म घेण्याचा प्रसंग येत नाही; जसे एकदा जळून गेलेली पाने पुन्हा उगवत नाहीत.
पुंसा क्षपितसंसारजराजन्ममहाध्वना । अपुनर्भ्रमणायात्मद्रुमे विश्रम्यते चिरम्
जो मनुष्य संसार, वार्धक्य आणि जन्माच्या दीर्घ वाटेवरून चालून सर्व थकवा संपवतो, तो आत्मरूपी वृक्षाखाली दीर्घ काळासाठी विश्रांती घेतो आणि पुन्हा कधीच भटकत नाही.
एवम्प्रायास् तथान्याश् च भवन्ति गुणसम्पदः । असति त्वयि सर्वाशिन् सर्वाशाक्षणदाक्षये
अशा प्रकारे आणि यासारख्या इतरही अनेक सद्गुणांची प्राप्ती होते; पण हे सर्वभक्षक, तुझ्या अनुपस्थितीत सर्व इच्छा एका क्षणात नाहीशा होतात.
पक्षयोर् एतयोश् चित्त सत्तासत्तास्वरूपयोः । येनैव पश्यसि श्रेयस् तम् एवाङ्गीकुरु क्षणात्
या दोन बाजूंमध्ये—मन आहे आणि मन नाही—तुला जे श्रेष्ठ वाटते, तेच लगेच स्वीकार.
स्वात्माभावस् तव सुखं मन्ये मानवतां वर । तम् एव भावयाभावं सुखत्यागो हि मूढता
माणसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझ्या 'स्वतःचा अभाव' हाच खरा आनंद आहे असं मला वाटतं; म्हणून त्याच अभावाचा विचार कर, कारण आनंद सोडणं हे मूर्खपणाचं आहे.
यदि त्व् अस्ति भवत् सत्यम् अन्तर्भावितचेतनम् । जीवतस् तत् तवात्यन्तम् अभावं क इवेच्छति
पण जर खरंच तू आतून जागरूक असं अस्तित्व असलास, तर जिवंत असताना आपला पूर्ण अभाव कोणाला कधीच हवा असतो का?
किं तु नास्त्य् असि सत्येन वदामि तव सुन्दर । तेन मिथ्यैव जीवामीत्य् आस्थया मा भवासुखि
पण खरं सांगतो, सुंदर मित्रा, तू खरंतर अस्तित्वात नाहीस; म्हणून 'मी जिवंत आहे' असा खोटा विचार करू नकोस आणि आनंदातच अडकून राहू नकोस.
प्रक्रमे वासि नास्त्य् एव या वा भ्रान्त्या त्वदस्तिता । सापीदानीं विचारेण भृशं सङ्क्षयम् आगता
वसिष्ठा, सुरुवातीला तु म्हणजे काहीच नव्हतंस, आणि तुझ्या अस्तित्वाची भ्रांतीसुद्धा नव्हती. आता विचाराने ती भ्रांतीसुद्धा फारच कमी झाली आहे.
एतावद् एव ते रूपं साधो यद् अविचारणम् । विचारे विहिते सम्यक् त्वम् अरूपम् असत् स्थितम्
सज्जना, विचार न करणे हेच तुझं खरं रूप होतं. जेव्हा योग्य विचार सुरू होतो, तेव्हा तू निराकार आणि असत्य स्वरूपात राहतोस.
अविचारात् प्रजातं त्वम् अनालोकात् तमो यथा । विचारेणोपशान्तं त्वम् आलोकेन तमो यथा
विचार न केल्यामुळेच तू निर्माण झालास, जशी प्रकाश नसल्यामुळे अंधार होतो. विचाराने तू शांत होतोस, जसा प्रकाश आल्यावर अंधार नाहीसा होतो.
एतावन्तं सखे कालं बभूवाल्पविवेकिता । तावतैवातिपीनत्वम् अभूद् दुःखैककारणम्
मित्रा, इतक्या काळापर्यंत विवेक कमी होता. तेवढ्याच काळासाठी दुःखाचं मूळ कारण असलेली ती फुगवट्याची भावना वाढली होती.
मोहसङ्कल्पमात्रेण बालवेतालवद् भवत् । बभूवात्यन्तसङ्कल्पे क्षीणे त्वयि भवत् स्थितम्
मोहातून निर्माण झालेल्या कल्पनेमुळे तू लहान वेटाळासारखा झालास; पण ती तीव्र कल्पना नाहीशी झाली की, तू जसा आहेस तसाच राहतोस.
इदानीम् उदितं नित्यं त्वं प्राग्रूपे क्षयं गते । विवेकस्य प्रसादेन विवेकाय नमो नमः
आता तू कायमचा प्रकट झाला आहेस, तुझं आधीचं रूप नाहीसं झालं आहे; विवेकाच्या कृपेने — त्या विवेकाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
बभूविथाप्रबुद्धं त्वं चित्तकात्यन्तबोधतः । चित्ततायां विनष्टायां स्थितस् त्वं परमेश्वरः
आता तू मनाच्या सर्वोच्च ज्ञानाने पूर्णपणे जागा झालास; मनाची अवस्था नाहीशी झाल्यावर तू परमेश्वर म्हणून स्थिर झाला आहेस.
प्राक्स्वरूपविलासस् ते श्रेयसि स्थितिम् आगतः । समस्तवासनोन्मुक्तस् सम्प्रत्य् असि महेश्वरः
तुझं पूर्वीचं स्वरूप आता श्रेष्ठ अवस्थेला पोहोचलं आहे; सर्व वासनांपासून मुक्त होऊन, तू खरोखरच महेश्वर झाला आहेस.
यस्याविवेकाद् उत्पत्तिस् स विवेकाद् विनश्यति । प्रकाशेन प्रयात्य् अन्तम् अनालोकोद्भवं तमः
जे अज्ञानामुळे निर्माण होतं, ते विवेकामुळे नाहीसं होतं. प्रकाश नसताना जे अंधार जन्मतो, तो प्रकाश पडल्यावर संपतो.