मनःकलनया ह्य् एते सुसम्बद्धाः परस्परम् । रूपालोकमनस्कारा दारूणि जतुना यथा
मनाच्या कल्पनेमुळे रूप, दृश्य आणि मनाचे संस्कार हे एकमेकांशी घट्ट बांधलेले असतात, जसे लाकडाचे तुकडे राळे लावून जोडले जातात.
स्वमनोमनने तन्तौ मनोऽभ्यासेन यत्नतः । विचाराच् छेदम् आयाते छिन्नैवाज्ञानभावना
आपल्या मनाच्या विचारांची दोरी सातत्याने सराव आणि खोल विचाराने कापली गेली, की अज्ञानातून निर्माण झालेली कल्पना पूर्णपणे तुटते.
अज्ञानसङ्क्षयात् क्षीणे मनस्य् एते पुनर् मिथः । रूपालोकमनस्कारास् सङ्घटन्ते न केचन
जेव्हा अज्ञानाचा नाश होतो आणि मन निर्मळ होते, तेव्हा रूप, दृश्य आणि मनाचे संस्कार हे एकत्र येत नाहीत.
सर्वेषां चित्तम् एवान्तर् इन्द्रियाणां प्रबोधकम् । तद् एव तस्माद् उच्छेद्यं पिशाच इव मन्दिरात्
सर्व इंद्रियांमध्ये जागरूकता निर्माण करणारे मनच आहे. म्हणूनच, ते मंदिरातून भूत काढावं तसं, मनाचं पूर्णपणे उच्चाटन करावं.
चित्त वल्गसि मिथ्यैव दृष्टो ऽन्तो भवतो मया । आद्यन्तेषु सुतुच्छस् त्वं वर्तमाने ऽपि न ह्य् असि
अरे मन, तू उगाच उड्या मारतोस; तुझा शेवट मी पाहिलाय. सुरुवातीला आणि शेवटी तू अगदी रिकामाच आहेस, आणि आत्ताही प्रत्यक्षात तुझं अस्तित्व नाहीच.
मुधा पञ्चभिर् आकारैः किम् अन्तः परिवल्गसि । यस् त्वां त्व् आम् इति जानाति तस्यैतत् परिवल्ग्यते
हे मन, तू उगाच पाच रूपांत आत उड्या का मारतोस? जो तुला 'तू' आणि 'मी' असं ओळखतो, त्यालाच हे उड्या मारणं वाटतं.
त्वद्वल्गनं मे कुमनो न मनाग् अपि तुष्टये । मायानरस्पन्द इव व्यर्थं वृत्तिषु दह्यसे
अरे वाईट मन, तुझ्या या उड्या मला क्षणभरही समाधान देत नाहीत; जशी माया असलेल्या माणसाची हालचाल व्यर्थ असते, तसंच तूही तुझ्या कृतींमध्ये व्यर्थ जळतोस.
तिष्ठ वा गच्छ वा चित्त नासि मे शठ जीवसि । प्रकृत्यासि मृतं नित्यं विचारात् सुमृतं स्थितम्
मना, तू थांब किंवा जा, मला काही फरक पडत नाही; तू माझ्यासाठी जिवंत नाहीस, कपटी आहेस. तुझं मूळ स्वरूप कायमच मृतच आहे, आणि विवेकाच्या जोरावर तू खरंच पूर्णपणे नष्ट झालेला आहेस.
निस्तत्त्वं त्वं जडं भ्रातश् शठ नित्यमृताकृते । मूढ एव त्वयाज्ञेन वञ्च्यते न विचारवान्
तू निरर्थक आहेस, जड आहेस, बंधू, कपटी आहेस, नेहमी मृतासारखाच दिसतोस; मूर्ख माणसांनाच तुझ्या फसवणुकीला बळी पडावं लागतं, विवेकी माणसाला नाही.
वयम् आज्ञातवन्तस् त्वां मौर्ख्येणानुसृतं भवेत् । मृतम् अस्माकम् अद्यासि दीपानां तिमिरं यथा
आम्ही तुला ओळखलं आहे; अज्ञानामुळेच तू टिकून राहतोस. आजपासून तू आमच्यासाठी मृत आहेस, जसं दिव्यांसाठी अंधार संपतो.
शठेन भवता दीर्घं कालं देहगृहं मम । उपरुद्धम् अभूत् पूर्वं साधुसंसर्गवर्जितम्
कपटी मन, तुझ्यामुळे माझं हे देहरूपाचं घर खूप काळ अडवलं गेलं, कारण त्यात सत्पुरुषांचा संग नव्हता.
जडे प्रेतसमाकारे गते त्वयि मनश्शठे । सर्वसज्जनसंसेव्यं इदं देहगृहं स्थितम्
हे कपटी मन, जेव्हा तू अगदी जड आणि प्रेतासारखं होतं, तेव्हा हे शरीराचं घर सर्व सज्जनांच्या सेवेसाठी उरून राहतं.
पूर्वम् एवासि नास्य् एव सम्प्रत्य् अपि जडं शठम् । न भविष्यसि चेदानीं किं वेताल न लज्जसे
तू कधीच या शरीराचा खरा नव्हतास, आणि आत्ताही नाहीस; जड आणि कपटी आहेस. आता तरी थांबणार नाहीस का, वेताळा? तुला लाज वाटत नाही का?
सह तृष्णापिशाचीभिस् सह कोपादिगुह्यकैः । निर्गच्छ चित्तवेताल शरीरसदनान् मम
माझ्या शरीराच्या घरातून, मनाच्या वेताळा, तृष्णेच्या पिशाच्चांसोबत आणि रागादी गुह्यकांसोबत बाहेर पड.
दिष्ट्या विवेकमन्त्रेण निर्गतो देहमन्दिरात् । प्रमत्तचित्तवेतालः कुवृकः कन्दराद् इव
सुदैवाने, विवेकाच्या मंत्रामुळे, बेफिकीर मनाचा वेताळ शरीराच्या मंदिरातून निघून गेला, जसा एखादा वाईट वाघ गुहेतून बाहेर पडतो.
अहो नु चित्रं सुमहज् जडेन क्षणभङ्गिना । मनश्शठेन सर्वो ऽयं नीतो विवशतां जनः
अगदी आश्चर्यकारक आणि मोठं आहे! या जड, क्षणभर टिकणाऱ्या, कपटी मनामुळे सगळे लोक अगदी असहाय्य झाले आहेत.
कस् ते पराक्रमः किं ते बलं कस् ते समाश्रयः । यदि वल्गसि माम् एव जनतां बाधसे तथा
तुझं सामर्थ्य काय, तुझी ताकद काय, आणि तुझा आधार कोणता? जर तू माझ्यावर तुटून पडतोस, तर इतर लोकांनाही तसंच त्रास देतोस.
शठात्मैवासि न मया दीनचित्तक मार्यसे । मृतम् इत्य् अवबुद्धं त्वम् अद्य केवलम् अज्ञ हे
तू फक्त कपटी मनच आहेस, मी तुला जिंकू शकलो नाही, हे दु:खी मन; आज मला कळलं की, अज्ञानी, तू आता मेला आहेस.
एतावन्तम् अहं कालं त्वां ज्ञात्वा जीवदास्थितम् । क्लिष्टः प्रभूतभङ्गासु चिरं संसृतिरात्रिषु
एवढ्या काळापासून मी तुला जिवंत आहेस असं समजत होतो; या जन्ममरणाच्या रात्रींमध्ये मी खूप त्रास सहन केला, वारंवार तुटक अनुभवले.
चित्तं मृतं हि नास्तीह त्व् इत्य् अद्यावगतं मया । तेन त्वदाशां सन्त्यज्य तिष्ठाम्य् आत्मनि केवलः
आज मला खरेच उमगले आहे की, मन हे येथे मरण पावलेले नाहीच; म्हणून मी त्याच्यावरील आशा सोडून, फक्त स्वतःमध्येच स्थिर राहतो.
दिष्ट्या चित्तं मृतम् इति ज्ञातम् अद्य मया स्वयम् । न शठेन समं नीतं समग्रं जीवितं निजम्
सुदैवाने, आज मला स्वतःला कळले की मन मरण पावले आहे; त्या कपटी मनाच्या संगतीत माझे संपूर्ण आयुष्य गेले नाही.
उत्सार्य देहसदनान् मनश्शठम् अहं क्षणात् । अयं स्वस्थस् स्थितो ऽस्म्य् अन्तर्वेतालपरिवर्जितः
क्षणातच मी या देहाच्या घरातून कपटी मनाला दूर केले आणि आता मी अंतःकरणात शांत, मनाच्या भुतांच्या त्रासापासून मुक्त असा उभा आहे.
चित्तवेताललब्धेन चिरं कालं मयोद्धताः । कृता विकारा विविधास् स्वयं कृत्वा हसामि यान्
मनाच्या भुताच्या प्रभावाखाली मी खूप काळ अस्वस्थ होतो आणि अनेक प्रकारचे विकार निर्माण केले; आता ते सर्व मी केले आहेत हे पाहून मी स्वतःच त्यावर हसतो.
चिरान् निपतितो दिष्ट्या विचारासिवराङ्कितः । हृद्गेहाच् चित्तवेतालस् तालोत्तालसमुन्नतिः
शुभेच्छेने, विचाररूपी तलवारीने छिन्न झालेला मनाचा भुतकाळ अखेर हृदयाच्या घरातून खाली पडला आहे, त्याच्या सगळ्या गोंधळासह.
प्रशान्तचित्तवेताले पवित्रां पदवीं गते । दिष्ट्या शरीरनगरे सुखं तिष्ठामि केवलः
मनाचा भुतकाळ शांत झाला, पवित्र मार्ग गाठला, आणि या सौभाग्याने मी आता शरीररूपी नगरीत एकटा आणि सुखाने राहतो आहे.
मृतं मनो मृताश् चिन्ता मृतो ऽहङ्कारराक्षसः । विचारमन्त्रेण समस् स्वस्थस् तिष्ठामि केवलः
मन मरण पावले, चिंता संपल्या, अहंकाररूपी राक्षसही नाहीसा झाला; विचाररूपी मंत्राने मी शांत, स्वस्थ आणि एकटा राहतो आहे.
किं मनो मे ममाशाः काः को मे ऽहङ्कारको भवेत् । दिष्ट्या व्यर्थं कलत्रं मे नष्टम् एतद् अशेषतः
माझ्यासाठी मन म्हणजे काय? मला कोणत्या इच्छा आहेत? माझा अहंकार निर्माण करणारा कोण आहे? या सगळ्या खोट्या गोष्टी सौभाग्याने पूर्णपणे नष्ट झाल्या आहेत.
एकस्मै कृतकृत्याय नित्याय विमलात्मने । निर्विकल्पचिदाख्याय मह्यम् एव नमो नमः
त्या एकाच मला पुन्हा पुन्हा नमस्कार असो, जो सर्व काही साध्य केलेला, शाश्वत, निर्मळ स्वभावाचा आणि अखंड चैतन्य म्हणून ओळखला जातो.
न ममाशा न कर्माणि न संसारो न कर्तृता । न भोक्तृता न देहो मे मह्यम् एव नमो नमः
माझ्या ठिकाणी कोणतीही इच्छा नाही, कोणतेही कर्म नाही, संसार नाही, कर्तेपणा नाही, भोक्तेपणा नाही, आणि देहही नाही—त्या माझ्या स्वतःलाच नमस्कार असो.
नाहम् आत्मा न चाकाशो न चैवायम् अहं स्वयम् । मम नास्ति व्यवच्छेदो मह्यम् एव नमो नमः
मी आत्मा नाही, आकाश नाही, आणि हे 'मी' देखील नाही; माझ्या ठिकाणी कोणतीही मर्यादा नाही—त्या माझ्या स्वतःलाच नमस्कार असो.