अहो बत चिरं कालम् आवां विश्लेषम् आगतौ । कालेन श्लेषितौ भूयो वसन्ताद्रितटाव् इव
अहो, किती दिवसांनी आपण पुन्हा भेटलो! इतका काळ दूर होतो, पण आता काळाच्या योगाने आपण वसंत ऋतू आणि डोंगराच्या उतारासारखे पुन्हा एकत्र आलो आहोत.
न ता जगति विद्यन्ते सुखदुःखदशास् सखे । जीवद्भिर् या न दृश्यन्ते संयोगजवियोगजाः
मित्रा, या जगात सुख-दुःखाच्या अशा काही अवस्था नाहीत ज्या जिवंत लोकांना दिसत नाहीत; त्या सगळ्या एकत्र येणं किंवा दूर जाण्यामुळेच निर्माण होतात.
तथैतास्व् अतिदीर्घासु दशास्व् अन्यत्वम् आगताः । भूयो वयम् अपि श्लिष्टाश् चित्रा हि नियतिर् विधेः
या फार मोठ्या काळात आपण वेगळे झालो होतो, पण आता पुन्हा एकत्र आलो आहोत; कारण विधीची नियती खरंच किती विचित्र आणि अद्भुत असते.
भगवन् नियतेर् अस्या गतिं दीपगतेर् इव । दैविक्याः को हि जानाति गम्भीरां विस्मयप्रदाम्
भगवन्, या दैवी नियतीचा मार्ग, दिव्याच्या ज्योतीसारखा खोल आणि आश्चर्यकारक असतो, तो कोणाला कळतो?
त्वम् अहं च वियोज्यातिदूरे दूरदशासु च । अद्य सङ्घटितौ भूयः किम् असाध्यम् अहो विधेः
तू आणि मी खूप दूर, वेगळ्या अवस्थांमध्ये होतो, पण आज पुन्हा एकत्र आलो आहोत; अरे, विधीला अशक्य असं काहीच नाही!
वयं त्व् अद्य महासत्त्व भृशं कुशलिनस् स्थिताः । त्वदागमनपुण्येन परां पावनतां गताः
पुण्यात्म्या, आज आम्ही खरोखरच सुखी आहोत आणि स्थिर आहोत; तुझ्या आगमनाच्या पुण्यामुळे आम्हाला श्रेष्ठ पावित्र्य लाभलं आहे.
ईषत् त्वदागमक्षीणपापानां पुण्यपादपैः । तथा फलितम् अस्माकं न यथा वयम् आकुलाः
तुझ्या येण्यामुळे आमची पापं थोडी कमी झाली आहेत, म्हणून पुण्याच्या झाडांवरून आम्हाला जे फळं मिळाली, ती अशी नाहीत की आम्ही त्रस्त व्हावं.
सर्वास् सम्पत्तयो ऽस्माकं राजर्षे संस्थिताः पुरे । भवदागमनेनाद्य प्रयाताश् शतशाखताम्
राजर्षी, आमच्या नगरात सर्व संपत्ती आधीच होती, पण आज तुझ्या येण्याने ती शंभर दिशांना फांद्यासारखी पसरली आहे.
विकिरति परितो रसायनानाम् इव निकरं मधुरं महानुभाव । तव वचनम् अवेक्षणं च पुण्यं परमपदप्रतिमो हि साधुसङ्गः
महानुभाव, तुझे शब्द आणि तुझं अस्तित्व सर्वत्र अमृतासारखी गोडता पसरवतं; कारण सज्जनांची संगत ही खरंच परम पुण्याचं स्थान आहे.
अथैवम्प्रायया तत्र विश्रम्भकथया चिरम् । प्राक्तनस्नेहगर्भिण्या स्थित्वोवाचायुधाभिधः
मग तिथे जुन्या आपुलकीने भरलेल्या आपुलकीच्या गप्पा करत, बरीच वेळ घालवून, आयुधाभिध नावाच्या व्यक्तीने बोलायला सुरुवात केली.
यद् यत् संसारजाले ऽस्मिन् क्रियते कर्म भूमिप । तत् समाहितचित्तस्य सुखायान्यस्य नानघ
राजा, या जगाच्या जाळ्यात जे काही कर्म केलं जातं, ते फक्त ज्याचं मन शांत आणि एकाग्र आहे त्यालाच खरं सुख देतं; दुसऱ्याला नाही, हे पापरहित.
कच्चित् सङ्कल्परहितं परं विश्रमणास्पदम् । परमोपशमश्रेयस् समाधिम् अनुतिष्ठसि
तू सर्व कल्पनांपासून मुक्त असा, अत्युच्च शांतता आणि कल्याण देणारा तो समाधीचा अवस्थेत राहण्याचा सराव करतोस का?
एतन् मे ब्रूहि भगवन् सर्वसङ्कल्पवर्जितम् । परमोपशमश्रेयस् समाधिर् हि किम् उच्यते
माझ्या या प्रश्नाचं उत्तर दे, भगवन्—सर्व कल्पनांपासून मुक्त, अत्युच्च शांतता आणि कल्याण देणारी ती समाधी नेमकी काय आहे?
यो ज्ञो महात्मन् सततं तूष्णीं व्यवहरंश् च वा । असमाहितचित्तो ऽसौ कदा भवति कः किल
जो खरा ज्ञानी आणि मोठ्या मनाचा असतो, तो नेहमी गप्प असो किंवा बोलत असो, त्याचं मन कधीच अस्थिर होत नाही.
नित्यप्रबुद्धचित्तास् तु कुर्वन्तो ऽपि जगत्क्रियाः । आत्मैकतत्त्वतन्निष्ठास् सदैव सुसमाधयः
ज्यांचं मन नेहमी जागृत असतं, ते जगातली कामं करत असतानाही नेहमी आत्म्याच्या एकत्वात स्थिर असतात आणि पूर्णपणे शांत राहतात.
बद्धपद्मासनस्यापि कृतब्रह्माञ्जलेर् अपि । अविश्रान्तस्वभावस्य कस् समाधिः कथं च वा
ज्याचं स्वभावच अस्वस्थ आहे, तो कमळासनावर बसला असला किंवा हात जोडून ब्रह्माला वंदन करत असला, तरी त्याला समाधी कशी मिळणार?
तत्त्वावबोधो भगवन् सर्वाशातृणपावकः । प्रोक्तस् समाधिभेदेन न तु तूष्णीम् अवस्थितिः
भगवंत, खरी तत्त्वाची समज हीच सर्व इच्छा जाळणारी आग आहे; हिलाच विविध प्रकारच्या समाधीचं नाव दिलं आहे, फक्त गप्प बसणं समाधी नाही.
समाहिता नित्यतृप्ता यथाभूतार्थदर्शिनी । साधो समाधिशब्देन परा प्रज्ञोच्यते बुधैः
जीव नेहमी एकाग्र, कायम समाधानात आणि वस्तूंचं खरं स्वरूप पाहणारा असतो, त्याला ज्ञानी लोक 'समाधी' असं म्हणतात. हीच ती श्रेष्ठ समजूत आहे.
अक्षुब्धा निरहङ्कारा द्वन्द्वेष्व् अनभिपातिनी । प्रोक्ता समाधिशब्देन मेरोस् स्थिरतरा स्थितिः
जी अवस्था कधीही हलत नाही, अहंकारापासून मोकळी आहे आणि सुखदुःखाच्या विरोधात ढळत नाही, तिलाच 'समाधी' असं म्हणतात. ही स्थिती मेरू पर्वतापेक्षा अधिक स्थिर आहे.
निश्चिन्ता विगताभीष्टा हेयोपादेयवर्जिता । प्रोक्ता समाधिशब्देन परिपूर्णा मनोगतिः
ज्या अवस्थेत मन निश्चिंत, इच्छा नसलेलं आणि स्वीकार-त्याग यापासून मुक्त असतं, तीच 'समाधी' म्हणून ओळखली जाते. अशा वेळी मन पूर्णपणे तृप्त झालेलं असतं.
यतः प्रभृति बोधेन युक्तम् आत्यन्तिकं मनः । तद् आरभ्य समाधानम् अव्युच्छिन्नं महात्मनः
जेव्हा पासून मनाला खरी समज प्राप्त होते, तेव्हापासून महान आत्म्यांची एकाग्रता अखंड राहते.
न हि प्रबुद्धमनसो भूत्वा विच्छिद्यते पुनः । समाधिर् दूरम् आकृष्टो बिसतन्तुश् शिशोर् इव
ज्याचं मन खरंच जागृत झालं आहे, त्याची समाधी पुन्हा तुटत नाही; ती फक्त तशीच दूर ओढली जाते जशी एखाद्या मुलानं कमळाच्या तंतूला ओढावं.
समग्रं दिनम् आलोकाद् विरमत्य् अक्षि नो यथा । आजीवितान्तं मे प्रज्ञा तथा तत्त्वावलोकनात्
जसं डोळ्यांना दिवसभर पाहणं थांबत नाही, तसंच मला सत्याचं ज्ञान झाल्यावर माझं विवेकही आयुष्यभर थांबत नाही.
अजस्रम् अम्बु वहनाद् यथा नद्या न रुध्यते । तथा विज्ञानदृग् बोधात् क्षणमात्रं न रुध्यते
जसं नदीचं पाणी वाहणं कधीच थांबत नाही, तसंच जेव्हा ज्ञानदृष्टी जागृत होते, तेव्हा ती एक क्षणही अडवत नाही.
न विस्मरत्य् अविरतं यथा कालकला गतिम् । न विस्मरत्य् अविरतं स्वात्मानं प्राज्ञधीस् तथा
जसं काळाच्या गतीचं विस्मरण कधीच होत नाही, तसंच ज्ञानी माणसाचं मन स्वतःचं स्वरूप कधीच विसरत नाही.
न विस्मरति सर्वत्र यथा सततगो गतिम् । न विस्मरति निश्चेत्यं चिन्मात्रं प्राज्ञधीस् तथा
जसा नेहमी चालत असलेला माणूस कुठेही आपली हालचाल विसरत नाही, तसाच शहाणा बुद्धीमान pure चेतना जाणून घेतल्यावर ती कधीच विसरत नाही.
गतिं कालकला यद्वच् चिन्वाना समवस्थिता । चिच् चिरं चेत्यरहितं चिन्वानाङ्गं तथा स्थिता
जसा काळाच्या विभागांचा मागोवा घेणारा त्याच्या हालचालींवर लक्ष केंद्रित ठेवतो, तसा जो शुद्ध चेतनेचा अभ्यास करतो तो बराच काळ विषयरहित अवस्थेत स्थिर राहतो.
यथा सत्ताविहीनात्मा पदार्थो नोपलभ्यते । तथात्मज्ञानहीनात्मा कालो ज्ञस्य न लभ्यते
जसा अस्तित्व नसलेला पदार्थ आढळत नाही, तसाच आत्मज्ञानाशिवाय जाणणाऱ्याला काळ सापडत नाही.
न सम्भवति संसारे गुणहीनो गुणी यथा । न सम्भवत्य् आत्मसंविद्वर्जितो ह्य् आत्मवांस् तथा
जसा गुण नसलेला माणूस या जगात गुणी होऊ शकत नाही, तसाच आत्मा असलेला मनुष्य आत्मसाक्षात्काराशिवाय अस्तित्वात राहू शकत नाही.
सर्वदैवास्मि सम्बुद्धस् सर्वदैवास्मि निर्मलः । सर्वदैवास्मि शान्तात्मा सर्वदास्मि समाहितः
मी नेहमीच जागृत आहे, नेहमीच निर्मळ आहे, माझे मन नेहमी शांत असते आणि मी सदैव एकाग्र असतो.