अनन्ताकारकार्यासु नासीच् चेष्टासु खेदवान् । भूयो भूयः प्रयुक्तासु दिनमालास्व् इवेश्वरः
असं असतानाही, अनंत प्रकारच्या कामांमध्ये आणि उपक्रमांमध्ये तो कधीही थकला नाही, वारंवार काम करत असतानाही, जणू दिवस-रात्राच्या फेर्यात असणारा स्वामी कधीही दमतो नाही.
ततः प्रभृति सो ऽतिष्ठत् सर्वेहाविगतज्वरम् । समासमे स्वके कार्ये जलौघो ऽग्र इवानते
त्या क्षणापासून तो सर्व प्रकारच्या प्रयत्नांच्या तापातून मुक्त राहिला आणि आपल्या कामात नेहमीच स्थिर राहिला, जणू पाण्याचा प्रवाह आपल्या शिखरावरून सरळ वाहतो.
हर्षामर्षविनिर्मुक्तः प्रकृतं कार्यम् आचरन् । उदारगम्भीरवपुर् जहाराम्बुनिधेश् श्रियम्
आनंद आणि राग या दोन्हीपासून मुक्त होऊन, तो आपली नैसर्गिक कर्तव्ये पार पाडू लागला; त्याच्या उदात्त आणि खोल व्यक्तिमत्त्वामुळे त्याने समुद्रासारखी शोभा प्राप्त केली.
सुषुप्तसमधर्मिण्या चित्तवृत्त्या व्यराजत । निष्कम्पया प्रकाशिन्या दीपस् स्वशिखयेव सः
गाढ झोपेसारख्या शांत आणि उजळ मनस्थितीत तो स्वतःच्या ज्योतीने प्रकाशणाऱ्या दिव्यासारखा तेजस्वी दिसत होता.
न निर्घृणो दयावान् नो न द्वन्द्वी नाप्य् अमत्सरः । न सुखी नासुखी नार्थी नानर्थी स बभूव ह
तो न कठोर होता, न दयाळू; न द्वंद्वात अडकलेला, न मत्सरी; न सुखी, न दुःखी; न काही मिळवू इच्छिणारा, न काही टाळणारा.
समदर्शनया नित्यं वृत्त्या चामलधीरया । अन्तश्शीतलया रेजे परिपूर्णेन्दुबिम्बवत्
सदैव समदृष्टी आणि निर्मळ मनाने, अंतःकरणात शीतलता ठेवून, तो पूर्ण चंद्रासारखा तेजाळत होता.
सर्वं चित्तत्त्वकचनं जगद् इत्य् अवलोक्य सा । प्रशान्तसुखदुःखश्रीस् तस्य पूर्णा मतिर् बभौ
संपूर्ण जग हेच चैतन्याचे स्वरूप आहे असे पाहून, त्याचे मन सुखदुःखात शांत आणि तेजाने परिपूर्ण झाले.
उल्लसन् विलसन् घूर्णंस् तिष्ठन् गच्छञ् श्वसन् स्वपन् । अभूत् स स्वसमाधिस्थः प्रबुद्धश् चिल्लयं गतः
तो उठत असो, तेजाने झळकत असो, फिरत असो, उभा राहिलेला असो, चालत असो, श्वास घेत असो किंवा झोपलेला असो — तो नेहमीच आपल्या स्वतःच्या समाधीत स्थिर राहिला, पूर्णपणे जागृत, आणि चैतन्याच्या निवासाला पोहोचलेला.
स कुर्वन् विगतासङ्गं राज्यं राजीवलोचनः । अतिष्ठद् अक्षताकारो भूरिवर्षशतान्य् अथ
कमळासारख्या डोळ्यांचा तो राजा, कोणत्याही आसक्तीशिवाय कर्तव्य करत राहिला आणि शेकडो वर्षे अखंडपणे राज्य करत राहिला, त्याचे रूप कधीही दुखावले गेले नाही.
सन्निवेशम् इमं देहनामकं तदनु स्वयम् । स जहौ तेजसाक्रान्तो रूपं हिमकणो यथा
नंतर, तेजाने भरून स्वतःच्या इच्छेने त्याने हा देह नावाचा आविष्कार सोडून दिला, जसा दवबिंदू सूर्याच्या प्रकाशात नाहीसा होतो.
विवेश परम् आद्यं तत् कारणं कारणेश्वरम् । प्रज्ञया सरिता वारिपूरः पूर्णम् इवाम्बुधिम्
तो आपल्या प्रज्ञेच्या बळावर त्या सर्वोच्च, आद्य कारणात, सर्व कारणांचा स्वामी असलेल्या ठिकाणी विलीन झाला, जशी पाण्याने भरलेली नदी पूर्ण समुद्रात मिसळते.
अधिगतविमलैकरूपतेजा गगनदशां समुपेत्य शान्तशोकः । अलम् अभवद् असौ परं स्वरूपं घटखम् इवाम्बरसंयुतं महात्मा
स्वतःच्या निर्मळ आणि एकरूप तेजाला मिळवून, आकाशासारखी स्थिती गाठली आणि सर्व दुःख शांत झाले. त्या महान आत्म्याने आपल्या खऱ्या स्वरूपाशी एकरूपता साधली, जशी मडक्यातील जागा आकाशाशी एकरूप होते.
एतां दृष्टिम् अवष्टभ्य न मनः परितप्यते । घोरे तमसि निर्मग्नं लब्धदीपश् शिशुर् यथा
ही दृष्टी मनाशी धरली की, मनाला त्रास राहत नाही. जसं खोल अंधारात बुडालेल्या मुलाला दिवा मिळाला की त्याला दिलासा मिळतो.
विवेकावस्थया चेतस् तन्व्यैवायाति निर्वृतिम् । पतञ् श्वभ्रे दृढतृणप्रचयालम्बनाद् इव
विवेकाच्या आधारावर मन स्थिर झालं की, मनाला शांतता मिळते. जसं खोल दरीत पडताना एखाद्याला मजबूत गवताचा आधार मिळाला की तो वाचतो.
बुद्ध्वैतां पावनीं दृष्टिं भावयित्वाप्य् उदाहरन् । नित्यम् एकसमाधानो भव भूषितभूतलः
ही पावन दृष्टी समजून, मनाशी धरून आणि वारंवार उच्चारून, नेहमी एकाग्र समाधीमध्ये राहा आणि या पृथ्वीवर शोभा वाढवा.
कथम् एकसमाधानं कीदृशं वा मुनीश्वर । वाताहतमयूराङ्गरुहलोलं मनो भवेत्
मुनिश्रेष्ठा, वाऱ्याने हलणाऱ्या आणि मोराच्या पिसासारख्या चंचल मनाला एकाग्रता कशी साधता येईल, आणि ती एकाग्रता नेमकी कशी असते?
शृणु तस्यैव सुरघोः प्रबुद्धस्य सतस् तदा । पर्णादस्य च राजर्षेस् संवादम् इमम् अद्भुतम्
आता जागृत आणि सद्गुणी सुरघ आणि राजर्षी पर्णाद यांचा हा अद्भुत संवाद ऐक.
राघवैकसमाधानबोधितायोदितात्मनोः । परस्परसमालापम् इमं प्रकटयामि ते
राघव आणि एकाग्रतेला जागरूक झालेल्या व्यक्तीमधील हा परस्पर संवाद मी तुला सांगतो.
बभूव पारसीकानां पार्थिवः परवीरहा । परिघो नाम विख्यातः परिघस् स्यन्दने यथा
पारसिक लोकांमध्ये परिघ नावाचा एक पराक्रमी आणि शत्रूंचा संहार करणारा राजा होता, ज्याचे नाव रथातील परिघासारखे प्रसिद्ध झाले होते.
स बभूव परं मित्रं सुरघो रघुनन्दन । नन्दनोद्यानसंस्थस्य मदनस्येव माधवः
रघुकुळातील आनंदा, सुरघ हा त्याचा अगदी जिव्हाळ्याचा मित्र झाला, जसा नंदनवनात मदनासाठी माधव असतो.
कदाचित् परिघस्याभूद् अकाण्डं मण्डले महत् । कल्पान्त इव संसारे प्रजादुष्कृतदोषजम्
एकदा परिघाच्या राज्यावर मोठं आणि अचानक संकट आलं, जणू सृष्टीच्या शेवटी जसं होतं तसं, प्रजाजनांच्या वाईट कर्मांमुळे ते ओढवलं.
विनेशुर् जनतास् तत्र बह्व्यः क्षुत्क्षतजीविताः । ज्वलिते विपिने वह्नौ यथा भूतपरम्पराः
त्या ठिकाणी अनेक लोक उपासमारीने मरून गेले, जसं पेटलेल्या जंगलात एकामागोमाग एक प्राणी जळून जातात.
तद्दुःखं परिघो दृष्ट्वा विषादम् अतुलं ययौ । तत्याज चाखिलं राज्यं दग्धं ग्रामम् इवाध्वगः
ते दुःख पाहून परिघाला मोठा नैराश्य आलं आणि त्याने जळलेल्या गावासारखं आपलं सगळं राज्य सोडून दिलं.
प्रजानाशप्रतीकारेष्व् असमर्थो विरागवान् । जगाम विपिनं कर्तुं तपो जिनमुनीन्द्रवत्
आपल्या लोकांचा नाश थांबवायला असमर्थ असूनही, त्याच्या मनात विरक्ती होती. म्हणून तो जंगलीत गेला, जसा जिनमुनींप्रमाणे तप करण्यासाठी.
पौराणाम् अपरिज्ञातः कस्मिंश्चिद् दूरकानने । स उवास विरक्तात्मा लोकान्तर इवापरे
नगरातील लोकांना न कळता, तो कुठल्यातरी दूरच्या जंगलात राहू लागला. त्याचे मन सर्व आसक्तींपासून मोकळे होते, जणू तो दुसऱ्याच जगात वावरत होता.
तपश् चरञ् शान्तमतिर् दान्तः कन्दरमन्दिरः । स्वयं शीर्णानि शुष्काणि तत्र पर्णान्य् अभक्षयत्
तो शांतचित्ताने, संयमित राहून, एका गुहेत तप करत होता. तिथे तो स्वतःच पडलेली व सुकलेली पाने खायचा.
चिरं हुताशवच् छुष्कपर्णान्य् एवाथ भक्षयन् । पर्णाद इति नामासौ प्राप मध्ये तपस्विनाम्
खूप काळ तो फक्त सुकलेली पानेच खात राहिला, जणू अग्नी जसा इंधन जाळतो तसा. त्यामुळे सर्व तपस्वींमध्ये त्याला 'पर्णाद'—पाने खाणारा—असं नाव मिळालं.
ततः प्रभृति पर्णादनामा राजर्षिसत्तमः । जम्बुद्वीपे बभूवासौ विख्यातो मुनिसद्मसु
त्या वेळेपासून पर्णाद नावाचा तो श्रेष्ठ राजर्षी, जंबुद्वीपात सर्वत्र ऋषींच्या आश्रमांत प्रसिद्ध झाला.
ततो वर्षसहस्रेण तपसा दारुणात्मना । प्रापद् अभ्यासवशतो ज्ञानम् आत्मप्रसादजम्
मग, हजार वर्षे कठोर तप करून आणि सातत्याने साधना केल्यामुळे त्याला स्वतःच्या मनःशांतीतून उत्पन्न होणारे ज्ञान मिळाले.
बभूव विगतद्वन्द्वो नीरागस् समदर्शनः । निरीहो निरनुक्रोशो जीवन्मुक्तः प्रबुद्धधीः
तो द्वंद्वांपासून मुक्त, आसक्तिरहित, सर्वांना समदृष्टीने पाहणारा, उदासीन, कोणत्याही गोष्टीचा मोह किंवा दया नसलेला, जिवंतपणी मुक्त आणि जागृत बुद्धीचा झाला.