तत्र प्राप महानन्दं दृश्यदर्शनवर्जितम् । अनन्तम् उत्तमास्वादं रसायनम् इवार्णवम्
त्या अवस्थेत त्याने परम आनंद अनुभवलं, जिथे पाहणारा आणि दृश्य दोन्ही नव्हते. तो आनंद अनंत होता, अत्युच्च स्वरूपाचा आणि अमृतासारखा गोड होता.
शरीरात् समतीतो ऽसौ काम् अप्य् अवनिम् आगतः । सत्तासामान्यरूपात्मा बभूवानन्दसागरः
तो शरीराच्या आणि पृथ्वीच्या मर्यादेपलीकडे गेला. त्याचं अस्तित्व सर्वत्र पसरलं आणि तो आनंदाच्या महासागरासारखा झाला.
द्विजचेतनहंसो ऽसाव् आनन्दसरसि स्थिरे । अतिष्ठच् छरदच्छे खे कलापूर्ण इवोडुपः
तो द्विज, चैतन्याचा हंस, स्थिर आनंदाच्या सरोवरात राहिला, जणू काही शरद ऋतूच्या स्वच्छ आकाशात पूर्ण चंद्र चमकत आहे.
बभूवावातदीपाभो लिपिकर्मार्पितोपमः । वीतवेलाम्बुधिप्रख्यो वृष्टमूकाम्बुदस्थितिः
तो वाऱ्याने हलू न शकणाऱ्या दिव्यासारखा, आपल्या कामात पूर्णपणे गुंतलेल्या लेखकाशी तुलना करता येईल असा झाला; काठ नसलेल्या समुद्रासारखा, आणि शांत आकाशात स्थिर असलेल्या मेघासारखा तो स्थित झाला.
अथैतस्मिन् महालोके तिष्ठन्न् उद्दालकश् चिरम् । अपश्यद् व्योमगान् सिद्धान् अमरान् इव भूरिशः
त्या विशाल जगात उद्दालक बराच काळ स्थिर राहिला आणि त्याने आकाशात मुक्तपणे संचार करणारे, अमरांसारखे असंख्य सिद्ध लोक पाहिले.
आगतानि विचित्राणि सिद्धजालानि चाभितः । शक्रार्कपददातॄणि नीरन्ध्राण्य् अप्सरोगणैः
त्याने आजूबाजूला विविध अद्भुत सिद्धांच्या जाळ्या पाहिल्या, ज्या इंद्र आणि सूर्य यांच्या लोकांचे दान करणाऱ्या, आणि अप्सरांचा समूह असलेल्या, कुठेही तडा नसलेल्या होत्या.
तानि नादरयां चक्रे सिद्धवृन्दानि स द्विजः । गम्भीरमतिर् अक्षुब्धो विलासान् इव शैशवान्
तो द्विज त्या सिद्धांच्या समूहांकडे काहीच लक्ष दिले नाही; त्याचे मन खोल आणि स्थिर होते, जणू ते बाल्यावस्थेतील खेळगमतीसारखे त्याला वाटले.
सिद्धसार्थम् अनादृत्य तस्मिन् स्वानन्दमन्दिरे । अतिष्ठद् अथ षण्मासान् दिक्तटे ऽर्क इवोत्तरे
त्याने सिद्धांच्या सभेला दुर्लक्ष करून, स्वतःच्या आनंदमंदिरात सहा महिने उत्तरेकडील दिशेला असलेल्या सूर्याप्रमाणे निवांत राहिला.
जीवन्मुक्तपदं तत् तद् यत् स सम्प्राप्तवान् द्विजः । तत्र सिद्धास् सुरास् साध्यास् स्थिता ब्रह्महरादयः
त्या द्विजाने जिवंतपणी मुक्तीची अवस्था मिळवली; तिथे सिद्ध, देव, साध्य, ब्रह्मा, हर आणि इतर सर्व उपस्थित होते.
आनन्दपरिणामित्वाद् अनानन्दपदं गताः । नानन्दे न निरानन्दे ततस् तत्संविद् आबभौ
आनंदाने पूर्ण रूप घेतल्यामुळे ते आनंदाच्या पलीकडे गेले; ना आनंदात, ना नीरानंदात, फक्त तीच चेतना तिथे प्रकट झाली.
क्षणं वर्षसहस्रं वा तत्र लब्ध्वा स्थितिं मनः । रतिम् एति न भोगौघे दृष्टस्वर्ग इवावनौ
क्षणभर किंवा हजारो वर्षे जरी तिथे मन स्थिर झाले, तरी उपभोगांच्या ओघात त्याला काहीही गोडी वाटत नाही, जसा स्वर्ग पाहिलेल्याला पृथ्वीवरील सुखात रस राहत नाही.
तत् पदं सा गतिश् शान्ता तच् छ्रेयश् शाश्वतं शिवम् । तत्र विश्रान्तिम् आप्तस्य न भूयो जायते श्रमः
ती अवस्था म्हणजे शांततेचा मार्ग, सर्वोच्च कल्याण आणि शाश्वत मंगल आहे. जो तिथे विश्रांतीला पोहोचतो, त्याला पुन्हा कधीच थकवा येत नाही.
तत् पदं साधवः प्राप्य दृश्यदृष्टिम् इमां पुनः । न यान्ति खदिरोद्यानं लब्धचैत्ररथा इव
सज्जन त्या अवस्थेला पोहोचल्यानंतर, हा दृश्य-द्रष्टा अनुभव पुन्हा घेत नाहीत, जसं चैत्वरथ मिळवलेल्यांना डोंगरावरील बागेत परत जायचं वाटत नाही.
तां महानन्दपदवीं चित्तान्य् आसाद्य देहिनाम् । दृश्यं न बहु मन्यन्ते राजानो दीनताम् इव
ती परमानंदाची वाट मिळाल्यावर, देहधारकांची मनं या दृश्य जगाला किंमत देत नाहीत, जसं राजे दारिद्र्याला किंमत देत नाहीत.
चेतस् तत्पदविश्रान्तं बुद्धं दृश्यदशां प्रति । कदर्थाद् बोधम् आयाति न यात्य् एवाथ वानघ
मन त्या अवस्थेत स्थिर झालं आणि जागृत झालं की, ते दृश्याच्या अवस्थेकडे उदासीनतेने पाहतं; कधी त्याला ज्ञान मिळतं, तर कधी, हे निष्पापा, मिळत नाही.
उद्दालको ऽथ षण्मासान् दूरोत्सारितसिद्धभूः । उषित्वोन्मिषतो ऽम्भोदकोशाद् अर्को मधाव् इव
उद्दालकाने, सिद्धांच्या प्रदेशापासून दूर राहून, सहा महिने घालवले. नंतर वसंतात समुद्राच्या उदरातून सूर्य जसा प्रकटतो, तसा तो पुन्हा प्रकट झाला.
ददर्श सम्प्रबुद्धात्मा पुनः परमतेजसः । प्रणामलालसान् सिद्धांश् चन्द्रबिम्बवपुर्धरान्
जागृत मनाने, त्याने पुन्हा त्या तेजस्वी, चंद्राच्या पूर्णाकृतीसारख्या देह असलेल्या, नम्रतेने वाकलेले सिद्धांना पाहिले.
रमणीर् गौरमन्दाररेण्वभ्रामलचामराः । स्फुरत्पताकापटला द्युविमानपरम्पराः
त्याला चंद्रप्रकाशासारख्या गोऱ्या रमणीय स्त्रिया, मंदार फुलांच्या परागाने बनवलेली पंखी, फडफडणारे ध्वज आणि आकाशातील एकामागून एक येणाऱ्या दिव्य विमानांची रांग दिसली.
अस्मदादीन् मुनीन् दर्भपवित्राङ्ककराम्बुजान् । विद्याधरीभिर् वलितान् विद्याधरपतीन् अपि
त्याने स्वतःसारखेच, कुशाच्या पवित्र गाठी हातात धरलेले ऋषी, विद्यासंपन्न स्त्रियांनी वेढलेले आणि विद्या असलेल्या लोकांचे अधिपतीही पाहिले.
ते तम् ऊचुर् महात्मानम् उद्दालकमुनिं तदा । प्रसादेन प्रणामान् नो भगवन्न् अवलोकय
त्या जीवांनी त्या वेळी महान आत्म्याला, म्हणजे उद्दालक ऋषींना नम्रपणे म्हटले, "महाराज, आपल्या कृपेने आमच्या या नमस्कारांकडे कृपादृष्टीने पाहा."
आरुह्येमं विमानं त्वम् एहि त्रैविष्टपं पुरं । स्वर्ग एव हि सीमान्तो जगत्सम्भोगसम्पदाम्
या दिव्य विमानावर चढा आणि त्रैविष्टप या स्वर्गनगरीकडे चला; कारण या जगातील सर्व सुखसंपत्तींची मर्यादा म्हणजे स्वर्गच आहे."
आकल्पम् उचितान् भुङ्क्ष्व भोगान् अभिमतान् विभो । स्वर्गादिफलभोगार्थम् एवाशेषतपःक्रियाः
हे महाशक्तिमान, तुम्हाला हवे तसे आणि ज्या सुखांचा तुम्हाला योग्य वाटेल ते सुख कितीही काळ उपभोगा; कारण स्वर्गादी फळांच्या सुखासाठीच सर्व तपश्चर्या केली जाते."
हारचामरधारिण्यो विद्याधरवराङ्गनाः । पश्येमास् त्वाम् उपासीनाः करिण्यः करिणं यथा
हार आणि चामर धारण केलेल्या विद्यााधरांच्या सुंदर स्त्रिया तुझ्यासमोर बसल्या आहेत, जशा हत्तींच्या समोर त्यांच्या मादी हत्ती बसतात, तसे आम्हाला पाहा, हे श्रेष्ठ ऋषी."
कामो धर्मार्थयोस् सारः कामसाराश् शुचिस्मिताः । वसन्त इव मञ्जर्यस् स्वर्ग एव भवन्ति ताः
इच्छा ही धर्म आणि संपत्ती यांचा गाभा आहे; शुद्ध हास्य असलेल्या स्त्रिया या इच्छेचा सारांश आहेत, जणू वसंत ऋतूतील फुलांसारख्या — त्या फक्त स्वर्गातच असतात.
एवं कथयतस् सिद्धान् अतिथीन् इत्य् असौ मुनिः । परिपूज्य यथान्यायम् अतिष्ठद् गतसम्भ्रमम्
असा तो ऋषी सिद्ध लोकांशी बोलत असताना, त्यांना योग्य आदर देऊन, नीटसं पूजन करून, मन शांत ठेवून तेथेच राहिला.
नाभ्यनन्दन् न तत्याज तां विभूतिं स धीरधीः । भोस् सिद्धा व्रजतेत्य् उक्त्वा स्वव्यापारपरो ऽभवत्
त्याने त्या वैभवाचा आनंद मानला नाही, किंवा त्याचा त्यागही केला नाही; स्थिर मनाने तो म्हणाला, 'सिद्धहो, तुम्ही जा,' आणि मग स्वतःच्या कामात गुंतला.
अथ स्वकर्मनिरतं भोगेष्व् अरतिम् आगतम् । तम् उपास्य ययुस् सिद्धा दिनैः कतिपयैस् स्वयम्
नंतर, तो स्वतःच्या कर्तव्यात मग्न असून भोगांमध्ये आसक्ती नसलेला पाहून, त्या सिद्धांनी त्याचे पूजन केले आणि काही दिवसांनी ते निघून गेले.
जीवन्मुक्तस् स च मुनिर् विजहार यथासुखम् । यावदिच्छं वनान्तेषु मुनीनाम् आश्रमेषु च
जिवंतपणे मुक्त झालेला तो ऋषी आपल्या इच्छेनुसार कधी वनात, कधी इतर ऋषींच्या आश्रमात आनंदाने फिरत असे.
मेरुमन्दरकैलासहिमवद्विन्ध्यसानुषु । द्वीपोपवनदिक्कुञ्जजङ्गलारण्यभूमिषु
तो मेरू, मंदार, कैलास, हिमवत, विंध्य या पर्वतांच्या उतारांवर, तसेच बेटांमध्ये, बागांमध्ये, दिशांमध्ये, झाडझुडपांच्या गर्दीत, जंगलात आणि अरण्यभूमीतही भटकत असे.
ततः प्रभृति सम्प्राप्तपद उद्दालको द्विजः । गुहासु गिरिकुक्षीणां न्यवसद् ध्यानलीलया
त्या वेळेपासून, पद मिळवलेल्या उद्दालक नावाच्या त्या द्विजाने पर्वतांच्या गुहांमध्ये ध्यानाच्या आनंदात वास केला.