एता नित्योदितास् स्वस्थास् सुन्दर्यस् सुभगोदयाः । ममैकात्मरतेः कान्ता नित्यं हृदयवल्लभाः
हे सर्व गुण नेहमीच उमटणारे, शांत, सुंदर आणि शुभ आहेत. एकात्मतेच्या आनंदात हे माझ्या हृदयाचे नेहमीचे प्रिय सोबती आहेत.
सर्वथा सर्वदा सर्वं सर्वस्मिन् सम्भवत्य् अतः । सर्वं प्रति मम क्षीणे वाञ्छावाञ्छे सुखासुखम्
म्हणून, सर्वकाळ, सर्वत्र, प्रत्येक गोष्टीत, माझ्यासाठी — इच्छा संपली असो वा राहिली असो — सुखदुःख सर्व गोष्टींमध्ये अनुभवायला येते.
विगतमोहतया विमनस्तया गतविकल्पनचित्ततया स्फुटम् । उपरमाम्य् अहम् आत्मनि शीतले घनलवश् शरदीव नभस्तले
मोह नाहीसा झाल्यावर, मन शांत झाल्यावर आणि विचार विरघळल्यावर, मी स्वतःमध्ये स्पष्टपणे विसावतो, जसा शरद ऋतूतील आकाशात थंड ढगाचा थेंब शांत असतो.
इति निर्णीय ततया धिया धवलया मुनिः । बद्धपद्मासनस् तस्थाव् अर्धोन्मीलितलोचनः
शुद्ध आणि निर्मळ बुद्धीने निश्चय करून, त्या ऋषीने पद्मासनात बसून, डोळे अर्धवट उघडे ठेवले.
ओङ्कारम् अकरोत् तारस्वरम् ऊर्ध्वगतध्वनिम् । सम्यगाहतलाङ्गूलं घण्टाकुम्भम् इवारवम्
त्यांनी ओंकार उच्च स्वरात, दीर्घ आणि वर जाणाऱ्या आवाजात उच्चारला, जणू घंटा किंवा शंख वाजविल्यासारखा नाद झाला.
ओमुच्चारयतस् तस्य संवित्तत्त्वे तदुन्मुखे । यावदोङ्कारम् ऊर्ध्वस्थे वितते विमलात्मनि
ओंकार उच्चारताना त्यांचे मन चैतन्याच्या मूळाकडे वळले; तो ओंकार वर टिकून असताना, तो नाद त्यांच्या निर्मळ आत्म्यात पसरला.
सार्धत्र्यंशात्ममात्रस्य प्रथमे ऽंशे स्फुटारवे । प्रणवस्य मनाक्क्षुब्धप्राणारणितदेहके
तीन-सव्वातीन मात्रांचा पहिला स्पष्ट स्वर उमटताच, मन हलले आणि श्वासामुळे शरीरात कंपन झाले, तेव्हा ओंकाराचा नाद निर्माण झाला.
रेचकाख्यो ऽखिलं कायं प्राणनिष्क्रमणक्रमः । रिक्तीचकार पीताम्बुर् अगस्त्य इव सागरम्
रेचक या श्वास सोडण्याच्या क्रियेमुळे त्याचं संपूर्ण शरीर जणू काही रिकामं झालं, अगस्ती ऋषींनी समुद्र पिऊन जसा तो ओसाड केला तसं.
अतिष्ठत् प्राणपवनश् चिद्रसापूरिते ऽम्बरे । त्यक्तदेहः परित्यक्तनीडः खग इवाम्बरे
प्राणवायू चैतन्याच्या तेजानं भरलेल्या आकाशात तसाच राहिला, जसं एखाद्या पक्ष्यानं शरीर सोडून घरटं मागे टाकून आकाशात विहरतं.
हृदयाग्निर् ज्वलञ् ज्वाली ददाह मलिनं वपुः । उत्पातपवनोच्छूनो दावश् शुष्कम् इव द्रुमम्
त्याच्या हृदयातील अग्नी प्रज्वलित होऊन, त्या जळत्या ज्वाळांनी मलिन शरीर जाळून टाकलं, जसं वणव्याच्या वाऱ्याने उडवलेलं आगीचं झाड सुकलेलं झाड जाळून टाकतं.
यावदिच्छम् अवस्थैषा प्रणवप्रथमे क्रमे । बभूव न हठाद् एव हठयोगो हि दुःखदः
ही अवस्था, ॐकाराच्या पहिल्या टप्प्यात, त्याच्या इच्छेनुसार कितीही काळ टिकली; ती कधीही जबरदस्तीने नव्हती, कारण जबरदस्तीने केलेला योग नेहमी दुःख देतो.
अथेतरांशावसरे प्रणवस्य समस्थितौ । निस्स्पन्दकुम्भको नाम प्राणानाम् अभवत् क्रमः
यानंतर ॐकाराच्या पुढील अवस्थेत, जेव्हा पूर्ण समत्व आले, तेव्हा श्वासांची जी स्थिती निर्माण झाली तिला 'स्थिर कुम्भक' म्हणतात, ज्यात श्वास पूर्णपणे शांत आणि स्थिर राहतो.
न बहिर् नान्तरे नाधो नोर्ध्वे नाशासु तत्र ते । सङ्क्षोभम् अगमन् प्राणा अर्धसंस्तम्भिता इव
त्या अवस्थेत श्वास ना बाहेर जातो, ना आत येतो, ना खाली, ना वर, ना कुठल्याही दिशेला हलतो; ते अगदी स्थिर, जणू अर्धवट थांबलेलेच वाटतात.
दग्धदेहपुरो वह्निश् शशामाशनिवत् क्षणात् । अदृश्यत सितं भस्म शारीरं हिमपाण्डुरम्
जळलेल्या देहासमोरचा अग्नि क्षणात शांत झाला, जणू जेवण झाल्यावर जसा अग्नि निवतो; तेव्हा फक्त पांढरट राख उरली, आणि शरीर हिमासारखे फिकट दिसू लागले.
यत्र कर्पूरशय्यायां सुप्तानीव सुखोचितम् । शरीरास्थीनि लक्ष्यन्ते निस्स्पन्दानि सितानि च
जणू कर्पूराच्या शय्येवर सुखाने झोपलेल्या माणसासारखी, शरीरातील हाडे तिथे दिसत होती—ती पूर्णपणे स्थिर आणि पांढरी होती.
तद् भस्म पवनाधूतं सास्थि वायुर् अयोजयत् । स्वदेहे भृशम् उच्छूने त्रिनेत्रव्रतवान् इव
ती राख वाऱ्याने उडवली गेली आणि हाडांसकट जोरात शरीरावर पडली, जणू काही त्रिनेत्रधारी व्रत पाळणारा कोणी अंगावर भस्म फासतो तशी.
तच् चण्डपवनोद्धूतम् आवृत्य गगनं क्षणात् । शरदीवाभ्रमिहिका क्वापि भस्मास्थिमद् ययौ
ती राख आणि हाडं प्रचंड वाऱ्याने उडून क्षणात आकाश झाकून गेली; जशी शरद ऋतूतील धुके किंवा ढग कुठेतरी विरघळून जातात, तशी ती राख कुठेतरी निघून गेली.
यावदिच्छम् अवस्थैषा प्रणवस्यापरे क्रमे । बभूव न हठाद् एव हठयोगो हि दुःखदः
ही अवस्था हवी तितकी काळ राहिली, ॐकाराच्या पुढच्या टप्प्यात; ती जबरदस्तीने घडली नाही, कारण जबरदस्तीने केलेला योग नेहमी दुःख देतो.
ततस् तृतीयावसरे प्रणवस्योपशान्तिदे । पूरणात् पूरको नाम प्राणानाम् अभवत् क्रमः
मग ॐकाराच्या तिसऱ्या टप्प्यात, जो शांतता देणारा आहे, श्वास पूर्णपणे भरून घेण्याची 'पूरक' नावाची स्थिती निर्माण झाली.
अस्मिन्न् अवसरे प्राणाश् चेतनामृतमध्यगाः । व्योम्नि शीतलताम् ईयुर् हिमसंस्पर्शसुन्दरीम्
त्या क्षणी प्राणांनी चेतनेच्या अमृतात प्रवेश केला आणि आकाशात जणू हिमाच्या स्पर्शासारखी शीतलता अनुभवली.
क्रमाद् गगनमध्यस्थाश् चन्द्रमण्डलतां ययुः । धूमा गगनकोशस्थाश् शीतलाम्बुदताम् इव
हळूहळू, जे आकाशाच्या मध्यभागी होते, त्यांनी चंद्राच्या गोलासारखा आकार घेतला; आकाशाच्या पोकळीतले धुरकट वाफारे थंडगार मेघांसारखे वाटू लागले.
कलाकलापसम्पूर्णे ते तस्मिंश् चन्द्रमण्डले । पुण्यराशाव् इवापूर्णे रसायनमहार्णवे
त्या चंद्रमंडलात, किरणांच्या समूहांनी भरलेल्या, ते जणू पुण्याच्या महासागरात, अमृताच्या अथांग समुद्रात पूर्णपणे न्हाल्यासारखे दिसले.
रसायनमहाधारास् सम्पन्नाः प्राणवायवः । मणियष्टिसमाकारा जलेष्व् इन्दोर् इवांशवः
अमृताच्या मोठ्या धारांनी परिपूर्ण झालेले प्राणवायू, रत्नांच्या कड्यांसारखे दिसू लागले, जसे चंद्राचे किरण पाण्यात उमटतात.
सा पपाताम्बराद् धारा शेषे शारीरभस्मनि । रासायनी हरशिरःपतितेव सुरापगा
ती धार आकाशातून पडली आणि त्या शरीराच्या राखेवर सांडली, जशी अमृताची गंगा शंकराच्या डोक्यावरून वाहते.
उदभूद् इन्दुबिम्बाभं चतुर्बाहुवपुस् तया । प्रस्फुरन्मन्दराद् अब्धेः पारिजात इव द्रुमः
त्या धारेतून चंद्राच्या गोलासारखा, चार हातांचा तेजस्वी रूप उमटले, जणू मंदार पर्वतावरून समुद्रात उमलणारा कल्पवृक्षच.
उद्दालकशरीरं तन् नारायणतयोदितम् । प्रफुल्तचूतवत् कान्तम् आबभौ दीप्तिसुन्दरम्
उद्दालकाचं ते शरीर नारायणरूपात प्रकट झालं आणि फुललेल्या आंब्याच्या झाडासारखं सुंदर व तेजस्वी दिसू लागलं.
रसायनमयाः प्राणास् तच्छरीरम् अपूरयन् । सरिदोघा इव सरो वृक्षं मधुरसा इव
त्या शरीरात अमृतमय प्राण शिरले, जसे नद्या तळ्यात मिसळतात किंवा गोड रस झाडात भरतो.
अन्तः कुण्डलिनीं प्राणाः पूरयाम् आसुर् आदृताः । वक्रानुवक्रप्रसृतास् सरांसीव सरित्स्खदाम्
आत्म्यातल्या कुंडलिनीमध्ये प्राणांनी आदराने भर दिला, ते वाकडे-तिकडे वळण घेत वाहणाऱ्या नद्यांच्या प्रवाहासारखे आतून फिरू लागले.
प्रकृतिस्थं बभूवास्य तच् छरीरं द्विजन्मनः । प्रावृट्संरम्भविगमे धौतं तलम् इवावनेः
त्या द्विजाच्या देहाने आपली नैसर्गिक स्थिती मिळवली, जणू पावसाळ्याचा गोंधळ शांत झाल्यावर पृथ्वीचे अंग स्वच्छ व निर्मळ होते तसे.
अथ पद्मासनगतः कृत्वा देहे स्थितिं दृढाम् । आलान इव मातङ्गं निबध्येन्द्रियपञ्चकम्
मग तो पद्मासनात बसला, देहाला स्थिर व मजबूत केला आणि हत्तीला जसे दोरीने बांधतात तसे पाचही इंद्रिये आवळून धरली.