कदा बहलकल्लोलां नावा परमया धिया । परितीर्णो भविष्यामि तृष्णामत्ततरङ्गिणीम्
कधी मी श्रेष्ठ समजून या तृष्णेच्या प्रचंड लाटांनी भरलेल्या नदीला पार करीन?
कदेमां जागतैर् भूतैः क्रियमाणाम् असन्मयीम् । क्रियाम् उपहसिष्यामि बाललीलाम् इवाफलाम्
कधी मी या जगातल्या लोकांनी केलेल्या निरर्थक कृतींवर, जशा मुलांच्या निष्फळ खेळावर हसावं तसं, हसू शकेन?
कदा विकल्पपर्यस्तमनोदोलावदोलनम् । प्रशमिष्यति मे शान्तपानौजस इव भ्रमः
माझ्या मनात कल्पनांनी उठणाऱ्या डोलण्याचं हलणं कधी शांत होईल, जसं शांत करणाऱ्या पेयामुळे चक्कर थांबते?
कदोदितवपुर्भास्वान् विहसञ् जागतीर् गतीः । अन्तस् सन्तोषम् एष्यामि विराडात्मेव पूर्णधीः
कधी मी तेजस्वी रूपाने हसत जगाच्या वाटांवर फिरेन आणि माझ्या अंतःकरणात समाधान घेऊन, विश्वात्म्यासारखा पूर्ण समजुतीने वागेन?
शान्तश् समसमाचारस् सोम्यस् सर्वार्थनिस्स्पृहः । कदोपशमम् एष्यामि मन्थोन्मुक्तमहाब्धिवत्
कधी मी शांत, सम वागणारा, सौम्य आणि सर्व वस्तूंच्या इच्छेपासून मुक्त होईन, आणि मंथनातून सुटलेल्या महासागरासारखा खरा शांती अनुभवेन?
कदेमाम् अखिलां दृश्यश्रियम् आशाशतात्मिकाम् । सर्वां सुषुप्तवत् पश्यन् भविष्याम्य् अन्तराततः
कधी मी या सर्व दिसणाऱ्या ऐश्वर्याला, जी असंख्य आशांनी भरलेली आहे, अगदी सुषुप्तीप्रमाणे, आतून पाहत सर्वकाही तितक्याच शांतपणे पाहीन?
सबाह्याभ्यन्तरं सर्वं शान्तकल्पनया धिया । पश्यंश् चिन्मात्रम् अखिलं भावयिष्याम्य् अहं कदा
कधी मी बाहेरचं आणि आतलं सर्व काही शांत विचाराने पाहत, अख्खं विश्व केवळ चैतन्य आहे असं अनुभवेन?
कदोपशान्तचित्तात्मा चित्ताम् उपगतः पराम् । परमालोकम् एष्यामि जात्यान्ध्यविगमाद् इव
माझं मन आणि आत्मा कधी पूर्ण शांत होतील, आणि त्या उच्च चेतनेत पोहोचतील, ज्यामुळे मी जन्मांधपणातून मुक्त झाल्यासारखा त्या परम अवस्थेला जाईन?
कदाभ्यासोपलब्धेन चित्प्रकाशेन चारुणा । दूराद् आलोकयिष्यामि तन्वीं कालकलाम् इमाम्
अभ्यासाने मिळालेल्या त्या तेजस्वी जागृतीच्या प्रकाशात, मी कधी दूरून या काळाच्या सूतासारख्या बारीक रेषेकडे पाहू शकेन?
ईहितानीहितोन्मुक्तो हेयोपादेयवर्जितः । कदान्तस् तोषम् एष्यामि स्वप्रकाशपदस्थितः
इच्छा आणि अनिच्छेपासून, स्वीकार आणि नकार यापासून मुक्त होऊन, मी कधी स्वतःच्या तेजात स्थिर राहून समाधान मिळवेन?
कदाशाकौशिकीकीर्णा जाड्यजीर्णहृदम्बुजा । क्षयम् एष्यति कृष्णेयं कदा मे मोहयामिनी
माझ्या हृदयाच्या कमळावर जडपणा आणि जीर्णता पसरवणारी ही काळी मोहिनी कधी माझ्यासाठी संपून जाईल?
कदोपशान्तमननो धरणीधरकन्दरे । समेष्यामि शिलासाम्यं निर्विकल्पसमाधिना
कधी माझं मन पूर्ण शांत होईल आणि मी डोंगराच्या गुहेत जाऊन, त्या दगडासारखा स्थिर आणि एकरूप, अचल समाधीत लीन होईन?
कदा मे चित्तमातङ्गस् स्वाभिमानमहामदः । तत्त्वावबोधहरिणा हतो नाशम् उपैष्यति
कधी माझ्या मनाचा, अहंकाराने उन्मत्त झालेला मोठा हत्ती, खरी समजूत रूपी हरिणाने मारला जाईल आणि माझा गर्व कायमचा नाहीसा होईल?
निरंशध्यानविश्रान्तिमूकस्य मम मूर्धनि । कदा कर्णे करिष्यन्ति कुलायं वनपुत्तिकाः
कधी मी अगदी शांत ध्यानात मग्न असताना, माझ्या डोक्यावर पूर्ण शांतता असताना, वनातील पक्षी माझ्या कानात आपली घरटी बांधतील?
कदा निश्शङ्कम् उरसि ध्यानाधीनधियः खगाः । मम विश्रान्तिम् एष्यन्ति शैलस्थाणुतलस्थितेः
कधी मी डोंगरावरच्या खांबासारखा न हलता बसलो असताना, ध्यानात मग्न असलेले पक्षी निर्धास्तपणे माझ्या छातीवर येऊन विसावतील?
तृष्णाकरञ्जजटिलां जन्मजर्जरगुल्मकाम् । संसारारण्यसरणिं त्यक्त्वा यास्याम्य् अहं कदा
कधी मी या संसाराच्या अरण्यातील, तृष्णेच्या गुंतागुंतीने भरलेल्या आणि जन्म-मरणाच्या रोगाने त्रस्त झालेल्या वाटेला सोडून देईन?
इति चिन्तापरवशो वन उद्दालको द्विजः । पुनः पुनस् तूपविश्य ध्यानाभ्यासं चकार सः
अशा विचारांनी व्याकुळ झालेला द्विज उद्धालक वारंवार वनात बसून ध्यानाचा सराव करू लागला.
विषयैर् नीयमाने तु चित्ते मर्कटचञ्चले । न स लेभे समाधानप्रतिष्ठां प्रीतिदायिनीम्
पण त्याचे मन माकडासारखे चंचल होऊन विषयांच्या मागे धावत असल्याने त्याला समाधीची स्थिर आणि आनंददायक अवस्था मिळाली नाही.
कदाचिद् बाह्यसंस्पर्शपरित्यागाद् अनन्तरम् । तस्यागच्छच् चित्तकपिः प्रोद्वेगं तत्त्वसंस्थितौ
कधी कधी बाह्य संपर्कांचा त्याग केल्यानंतरही, सत्याच्या ध्यानात असतानादेखील त्याचे मन-माकड अस्वस्थतेने उड्या मारू लागे.
कदाचिद् आन्तरान् स्पर्शान् परित्यज्य मनःकपिः । लोलत्वात् तस्य संयातो विषयं विषलुब्धवत्
कधी कधी आतल्या आठवणी सोडून, त्याचं चंचल मन पुन्हा एकदा विषयांच्या मागे धावतं, जसं कोणीतरी विषाच्या लालसेने मागे धावावं.
कदाचिद् आन्तरार्काभं तेजो दृष्ट्वान्तरे मनः । विषयोन्मुखतां यातं तस्य तामरसेक्षण
कधी कधी आतमध्ये सूर्यासारखं तेज दिसलं, तरीही, कमळासारख्या डोळ्याच्या, त्याचं मन विषयांकडे वळतं.
अन्तर् आन्ध्यतमस्त्यागं कृत्वा विषयलम्पटम् । तस्योड्डीय मनो याति कदाचित् त्रस्तपक्षिवत्
कधी कधी आतली काळोखी दूर करून, विषयांच्या मोहात त्याचं मन घाबरलेल्या पक्ष्यासारखं उडून जातं.
बाह्यान् आभ्यन्तरान् स्पर्शांस् त्यक्त्वा निद्रां च तन्मनः । तमस् तेजश् च नो लेभे कदाचिच् छाश्वतीं स्थितिम्
बाहेरचे आणि आतले स्पर्श, झोप सगळं सोडूनसुद्धा, त्याचं मन कधीच अंधारात किंवा प्रकाशात कायमचं स्थिर राहत नाही.
इति पर्याकुलास्व् अन्तस् सो ऽलुठद् ध्यानवृत्तिषु । दरीष्व् अन्वहम् उग्रासु वातभग्न इव द्रुमः
अशांत विचारांनी त्याचं मन गोंधळून गेलं होतं. ध्यानाच्या प्रवाहात तो रोज वाऱ्याने मोडलेल्या पर्वतातल्या झाडासारखा हेलकावत होता.
अतिष्ठल् लूनसंरूढमना मननसङ्कटे । यथा दोलायितवपुस् तृणं तीरतरङ्गके
मन चिंतेच्या यातनेत तुटून अस्थिर झालं होतं. काठीवरच्या गवताच्या पातीसारखं, ती लाटांमध्ये डोलत होती.
अथ पर्याकुलमतिर् विजहारारतिर् गिरौ । प्रत्यहं दिवसाधीशो महामेराव् इवैककः
मग गोंधळलेल्या मनानं आणि आनंद हरवलेल्या अवस्थेत, तो दररोज डोंगरावर एकटा फिरत राहिला, जसा रोजचा सूर्य महा मेरूवर एकटा असतो.
समग्रभूतदुष्प्रापाम् एकदा प्राप कन्दराम् । संशान्तसर्वसञ्चारां मुनिर् मोक्षदशाम् इव
एकदा तो अशा गुहेत पोहोचला, जिथे कोणत्याही सजीवाला पोहोचणं कठीण होतं. ती गुहा अगदी शांत आणि स्थिर होती, जशी एखाद्या ऋषीनं मुक्तीची अवस्था गाठली असावी.
अपर्याकुलितां वातैर् अप्राप्तमृगपक्षिणीं । अदृष्टां देवगन्धर्वैः परमाकाशशोभनाम्
ती जागा वाऱ्यांनी स्पर्शलेली नव्हती, तिथे कोणतेही जनावर किंवा पक्षी गेले नव्हते, देव किंवा गंधर्वांनीसुद्धा तिला पाहिले नव्हते. ती जागा अत्यंत विशाल आकाशासारखी तेजाने उजळून निघाली होती.
पुष्पप्रकरसञ्छन्नां मृदुशाद्वलकोमलाम् । ज्योतीरसाश्मसम्प्रोतैः कृतां मरकतैर् इव
ती जागा फुलांच्या घोसांनी झाकलेली होती, मऊशार गवतामुळे फारच कोमल वाटत होती. तिथे प्रकाशमय रत्नांनी सजवलेले दगड होते, त्यामुळे ती जागा जणू काही पाचूसारखी भासत होती.
सिद्धगीतलसच्छायां प्रकटां रत्नदीपकैः । सुगुप्तां वनदेवीनाम् अन्तःपुरकुटीम् इव
त्या जागेवर सिद्धांच्या गाण्यांच्या छायेत गोड गूंज होती, रत्नांच्या दिव्यांनी ती उजळून गेली होती. ती जागा इतकी लपलेली होती की जणू वनदेवतांच्या अंतरगृहासारखी वाटत होती.