उपलभ्य तथैवात्मवृत्तान्तं जनतस् ततः । हरिम् आराधयाम् आस पुनर् अद्रिगुहागतः
लोकांमध्ये आपली गोष्ट समजून घेतल्यावर, तो पुन्हा पर्वताच्या गुहेत असलेल्या हरिची भक्ती करू लागला.
आजगामैनम् अल्पेन कालेनाथ जनार्दनः । सकृदाराधनेनैव माधवो याति बन्धुताम्
थोड्याच वेळात जनार्दन तिथे आला; कारण एकदाच भक्तीने जरी पूजा केली, तरी माधव आपला मित्र होतो.
उवाच गाधिं भगवान् मयूरम् इव वारिदः । किं त्वं प्रार्थयसे भूयस् तपसेति प्रसादवान्
पावसाच्या ढगासारखा कृपावंत भगवान गाधीला म्हणाला, "तू पुन्हा तप का करतोस? तुला काय हवं आहे?"
भ्रान्तो ऽस्मि देव षण्मासान् हूनकीरजनास्पदम् । तत्र व्यभिचरत्य् अस्मद्वृत्तान्तो न कथास्व् अपि
देवा, मी सहा महिने हूण आणि कीर लोकांत फिरलो; पण तिथे, अगदी त्यांच्या गोष्टींतही, माझ्या गोष्टीचा कुठेही उल्लेख नाही.
मायया हूनभूर् दृष्टा त्वयेत्य् उक्तो ऽस्मि किं प्रभो । मोहनाशाय महतां वचो नो मोहवृद्धये
मला असं सांगितलं, 'तू हूणांची भूमी मायेने पाहिली'; पण प्रभो, मोठ्या लोकांचं बोलणं मोह नष्ट करायला असतं, की अजूनच गोंधळ वाढवायला?
काकतालीययोगेन चेतसि श्वपचस्थितिः । सर्वेषां हूनकीराणां तथैव प्रतिबिम्बिता
कधीमधी योगायोगाने, मनात चांडाळाच्या अवस्थेचा प्रतिबिंब उमटतो; त्याचप्रमाणे, सगळ्या नीच लोकांची आणि पक्ष्यांची छाया मनात दिसते.
तेनाङ्ग तव वृत्तान्तं सत्यं यत् कथयन्ति ते । प्रतिभासो हि नायाति पुनर् अप्रतिभासताम्
म्हणून, प्रिय, जे काही लोक तुला सत्य म्हणून सांगतात, ते खरेच समज; कारण एकदा जे दिसले, ते पुन्हा अदृश्य होत नाही.
केनचिच् छ्वपचेनान्ते ग्रामस्य रचितं गृहं । तत् तथा यत् त्वया दृष्टम् इष्टकाखण्डतां गतम्
कधी एखाद्या चांडाळाने गावाच्या टोकाला घर बांधले, आणि जसं तू पाहिलंस, तसं ते घर विटांच्या ढिगाऱ्यात बदललं.
कदाचित् प्रतिभैकैव बहूनाम् अपि जायते । काकतालीयगतिवद् विचित्रा हि मनोगतिः
कधी कधी, एकच दृश्य अनेक जणांना एकत्र दिसते, जसं कावळा आणि बोरे एकत्र पडतात; कारण मनाची गती अगदी विचित्र असते.
तथा हि बहवस् स्वप्नम् एकं पश्यन्ति मानवाः । स्वापभ्रमदमैरेयमदमन्थरचित्तवत्
जसं झोप, गोंधळ, मद्य किंवा नशेमुळे मन सुस्त होतं, तसं अनेक माणसं एकच स्वप्न पाहतात.
एकस्याम् एव लीलायां वनस्थल्याम् इवैणकाः
जसं एकाच वनात खेळताना अनेक हरणं एकत्र दिसतात, तसं हे आहे.
बहवस् तुल्यकालं च प्रतिभातेन कर्मणा । जना यतन्ते स्वफलपाकेनेव द्रुमा ऋतौ
जसं झाडं आपल्या ऋतूत आपापले फळं देतात, तसं अनेक लोक एकाच वेळी एकाच कृतीसाठी प्रयत्न करतात.
प्रतिबन्धाभ्यनुज्ञानां कालो दातेति या श्रुतिः । विप्र सङ्कल्पमात्रो ऽसौ कालो ह्य् आत्मनि तिष्ठति
काळ अडथळा किंवा परवानगी देतो असं जे सांगितलं जातं, ते फक्त मनातला विचार आहे, ब्राह्मण. खरा काळ मनातच असतो.
अमूर्तो भगवान् कालो ब्रह्मैव तम् अजं विदुः । न जहाति न चादत्ते किञ्चित् कस्यचिद् एव सः
भगवान काळ हा मूर्तिरहित आहे; तोच खरा ब्रह्म आहे, ज्याचा जन्मच नाही. तो कुणालाही काही सोडत नाही किंवा कुणाकडून काही घेतही नाही.
लौकिको यस् त्व् अयं कालो वर्षकल्पयुगात्मकः । सङ्कल्प्यते पदार्थौघैः पदार्थौघाश् च तेन ते
पण हा जगातील काळ, जो वर्षे, कल्प आणि युग यांचा बनलेला आहे, तो वस्तूंच्या समूहासोबत कल्पिला जातो, आणि त्या वस्तूही त्याच्यामुळेच जाणवल्या जातात.
समानप्रतिभासोत्थसम्भ्रमभ्रान्तचेतसः । तथा तद् दृष्टवन्तस् ते हूनकीरजनोच्चयाः
ज्यांच्या मनात सारख्या दिसणाऱ्या गोष्टींमुळे गोंधळ आणि भ्रम निर्माण झाला आहे, त्यांनीच हे नाव-कीर्तीचे चढ-उतार पाहिले आहेत.
स्वव्यापारपरो भूत्वा धियात्मानं विचारयन् । साधो गतमनोमोहम् इहैवास्स्व व्रजाम्य् अहम्
स्वतःच्या कामात मग्न राहून, बुद्धीने स्वतःचा विचार करत, साधू मनातील मोह गेल्यावर इथेच स्थिर राहिला आणि म्हणाला, 'मी आता जातो.'
इत्य् उक्त्वा भगवान् विष्णुर् जगामान्तर्धिम् ईश्वरः । अतिष्ठत् कन्दरे गाधिर् आधिपीवरया धिया
असं म्हणून भगवान विष्णू, सर्वांचा स्वामी, अदृश्य झाला; गाधी त्या गुहेत अत्यंत स्थिर आणि बलवान मनाने तिथेच राहिला.
ततः कतिपयेष्व् अद्रौ मासेष्व् अपि गतेषु सः । पुनर् आराधयाम् आस पुण्डरीककरं द्विजः
त्या पर्वतात काही महिने गेले आणि नंतर त्या द्विजाने पुन्हा एकदा कमळहस्त परमेश्वराची भक्ती सुरू केली.
ददर्श चैकदा नाथम् आगतं प्रणनाम तम् । पूजयाम् आस मनसा सोत्केनोवाच चेश्वरम्
एकदा त्याने प्रभूला समोर येताना पाहिले, त्याला वंदन केले, मनापासून भक्तीने त्याची पूजा केली आणि प्रभूला म्हणाला.
भगवन् संस्मरंश् चित्रां ताम् आत्मश्वपचस्थितिम् । इमां संसारमायां च परिमुह्यामि चेतसा
भगवान, माझ्या स्वतःच्या मनात मी त्या अद्भुत अवस्थेची आणि या संसारमायेची आठवण काढतो, तेव्हा माझं मन पूर्णपणे गोंधळून जातं.
तद् उक्त्वाशु यथावस्तु महामोहनिवृत्तये । एतस्मिन्न् एव विमले मां नियोजय कर्मणि
हे सांगून, मोठ्या मोहाचा नाश व्हावा म्हणून, या निर्मळ कर्मात मला तात्काळ गुंतव.
ब्रह्मञ् जगद् इदं मायामहाशम्बरडम्बरम् । सर्वा आश्चर्यकलनास् सम्भवन्तीह विस्तृते
हे ब्रह्मन्, हे जग म्हणजे मायेमुळे निर्माण झालेलं एक मोठं अद्भुत दृश्य आहे, ज्यात सर्व आश्चर्यकारक गोष्टी उत्पन्न होतात आणि पसरतात.
हूनकीरपुरे मोहाद् दृष्टवांस् तत् तथा भवान् । इत्य् एतत् सम्भवत्य् एव दृश्यते हि जनैर् भ्रमः
हूण आणि कीर यांच्या नगरीत, मोहामुळे तू तसंच पाहिलंस; असं घडतंच, कारण लोकांना अशा प्रकारचा भ्रम दिसतो.
हूनास् त्वम् इव कीराश् च दृष्टवन्तस् तथा भ्रमम् । मुधैवेत्य् अपि सत्याभं समकालादिसम्भवात्
जसं तू हूण आणि कीर लोकांमध्ये तो भ्रम पाहिलास, तसंच इतरही लोक तशाच चुका पाहतात; त्या निराधार असल्या तरी एकाच वेळी घडल्यामुळे त्या खरी वाटतात.
इदं तु शृणु वक्ष्यामि यथाभूतम् अनिन्दित । येनैति तनुतां चिन्ता मार्गशीर्षलतेव ते
हे ऐक, कलंक नसलेल्या तुझ्यासाठी मी खरी गोष्ट सांगतो, ज्यामुळे तुझ्या मनातील काळजी वाटेवरच्या वेलीसारखी बारीक आणि हलकी होईल.
यो ऽसौ कटञ्जको नाम श्वपचो हूनमण्डले । तेनैव सन्निवेशेन स तथैवाभवत् पुरा
जो कटंजक नावाचा, हूणांच्या प्रदेशात राहणारा कुत्रे खाणारा होता, तो जसा होता, तसाच त्या काळी जगत होता.
तथैव विकलत्रत्वं प्राप्य देशान्तरं गतः । बभूव कीरनृपतिः प्रविवेशानलं ततः
त्याचप्रमाणे, दुसरी पत्नी मिळवून आणि दुसऱ्या प्रदेशात जाऊन, तो किरणांचा राजा झाला आणि नंतर अग्नीत प्रवेश केला.
भवतः केवलं चित्ते जलान्तर्वर्तिनस् तदा । प्रतिभाता तथाभूता कटञ्जाचारसंस्थितिः
त्या वेळी, तुझ्या मनात, जणू पाण्यात दिसणाऱ्या प्रतिबिंबासारखी, कटंजकाच्या वागणुकीची ती स्थिती उमटली होती.
दृष्टानुभूतम् अत्यर्थं कदाचिद् विस्मरत्य् अलम् । कदाचिद् अप्य् अदृष्टं तु चेतः पश्यति दृष्टवत्
कधी कधी मनाने पाहिलेलं आणि अनुभवलं सुद्धा पूर्णपणे विसरलं जातं; तर कधी कधी जे कधीच पाहिलं नाही, तेही मनाला पाहिल्यासारखं वाटतं.