भुक्तं पीतं पुरा तेन येषु कर्परकेषु च । तैर् असन्मात्रमलिनैः परिपूर्णैर् इवावृतम्
कधीकाळी तिथे त्याने खाल्लं-पिलं होतं; त्या तुकड्यांनी आणि तुकड्यांच्या तुकड्यांनी, जणू अस्तित्वच नसल्याने डाग पडल्यासारखं, सगळं जागा भरून गेली होती.
ताभिर् एवान्त्रतन्त्रीभिस् संशुष्काभिर् ऋताव् ऋतौ । तृष्णाभिर् इव दीर्घाभिः परितः परिवेष्टितम्
त्याच वाळलेल्या आतड्यांच्या दोऱ्यांनी, ऋतूनंतर ऋतू, सगळीकडे जणू दीर्घ तहानेने वेढून घेतलं होतं.
चिरम् आलोकयाम् आस स तद् आत्मगृहं स्मयात् । प्राक्तनं शुष्कशवतां यातं देहम् इवात्मवान्
तो हसत हसत बराच वेळ आपलं ते घर पाहत राहिला; ते घर जुन्या, कोरड्या आणि सुकलेल्या देहासारखं झालं होतं.
अथ विस्मयवान् एष ग्रामकं समुपाययौ । उल्लङ्घ्य म्लेच्छनगरम् आर्यदेशम् इवाध्वगः
नंतर तो आश्चर्यचकित होऊन त्या गावाकडे गेला, जणू काही परक्या लोकांचं शहर ओलांडून एखादा प्रवासी आर्यांच्या देशात प्रवेश करतो तसं.
तत्रापृच्छज् जनं साधो कच्चित् स्मरति भो भवान् । प्राग् वृत्तम् अस्य ग्रामस्य पर्यन्ते श्वपचक्रमम्
तेथे त्याने लोकांना विचारलं, "माझ्या मित्रा, तुला या गावात पूर्वी काय घडलं होतं ते आठवतं का? विशेषतः गावाच्या टोकाला जिथे कुत्रं खाणारे लोक राहत होते, त्या भागाबद्दल काही आठवतं का?"
सर्व एव हि धीमन्तश् चिरवृत्तम् अपि स्फुटम् । करस्थम् इव पश्यन्ति मयेति सुजनाच् छ्रुतम्
कारण सर्व बुद्धिमान लोक जुन्या गोष्टीही अगदी स्पष्टपणे, जणू काही हातात धरल्यासारख्या, पाहू शकतात असं मी चांगल्या लोकांकडून ऐकलं आहे.
अत्र श्वपचम् एकान्तवासिनं वृद्धम् उन्नतम् । स्मरस्य् एकं किल तमोदुःखानाम् इव देहकम्
इथे, तुला आठवतं का, एक वृद्ध आणि प्रसिद्ध असा कुत्रं खाणारा माणूस एकटाच राहत होता — जणू अंधार आणि दुःखानं भरलेलं शरीरच.
यदि जानासि भोस् साधो तन् मे कथय तं जनम् । पान्थसंशयविच्छेदे महत् पुण्यफलं स्मृतम्
अहो सज्जना, तुम्हाला माहिती असेल तर कृपया मला त्या माणसाबद्दल सांगा. कारण प्रवाशाच्या शंकेचे निरसन केल्याने मोठे पुण्य मिळते असे म्हटले आहे.
भूयो भूय इति ग्राम्याः पृष्टा गाधिद्विजन्मना । अनल्पस्मयसंरम्भा आर्तेनेव चिकित्सकाः
गाधीच्या पुत्राने गावकऱ्यांना पुन्हा पुन्हा विचारले. ते मोठ्या गर्वाने आणि अस्वस्थपणे, जणू काही एखाद्या आजारी माणसाला वैद्य उत्तर देतो तशी उत्तरे देत होते.
यथा कथयसि ब्रह्मंस् तत् तथा न तद् अन्यथा । कटञ्जनामा श्वपच इहाभूद् दारुणाकृतिः
ब्राह्मणहो, जसे तुम्ही सांगितले तसेच खरे आहे, त्यात काही बदल नाही. इथे कटनंजन नावाचा एक श्वपच राहायचा, त्याचा चेहरा फारच भयंकर होता.
पुत्रपौत्रसुहृद्भृत्यबन्धुस्वजनपेटकम् । यस्यातिविस्तीर्णम् अभूत् पत्त्रवृन्दं तरोर् इव
त्याच्या मुला-नातवंडांचा, मित्रांचा, नोकरांचा, नातेवाईकांचा आणि आप्तांचा गोत मोठा होता, जणू एखाद्या झाडावर असलेल्या पानांच्या गर्दीसारखा.
तस्य वृद्धस्य तत् सर्वं कलत्रं मृत्युर् आच्छिनत् । अद्रेः पुष्पफलोपेतं महावनम् इवानिलः
त्या वृद्धाच्या सर्व कुटुंबाला मृत्यूने हिरावून नेले, जसा वारा डोंगरावरील मोठ्या जंगलातील फुले आणि फळे उडवून नेतो.
यस् ततो देशम् उत्सृज्य ययौ कीरपुरान्तरम् । वर्षाण्य् अष्टाव् अनुद्वेगं तत्र राजा बभूव यः
त्याने तो प्रदेश सोडून कीरापूरच्या दुसऱ्या भागात गेला आणि तिथे आठ वर्षे कुठलाही त्रास न होता राजा झाला.
यस् तत्राथ परिज्ञाय जनैर् दूरे तिरस्कृतः । यथा राशिर् अमेध्यस्य यथा ग्रामे विषद्रुमः
पण तिथे लोकांनी त्याला ओळखले आणि दूरवरून टाळले, जसे गावातल्या विषारी झाडाला किंवा घाणीच्या ढिगाला लोक टाळतात.
ततो जने ऽग्निं प्रविशत्य् आत्मना यो हुताशनम् । आर्यताम् आर्यसंसर्गाद् आर्यतः प्रविवेश ह
मग त्या लोकांमध्ये त्याने स्वतः अग्नीत प्रवेश केला; सज्जनांच्या संगतीमुळे त्याने खरी सज्जनता मिळवली.
किं त्वम् एकं प्रयत्नेन श्वपचं पृच्छसि प्रभो । किं ते बन्धुर् असौ कश्चिद् अभवत् संस्तुतो ऽथ वा
महाराज, तुम्ही इतक्या हट्टाने या श्वपचाला का विचारता? तो काही तुमचा नातेवाईक आहे का, किंवा तुम्ही त्याचं कधी कौतुक केलं आहे का?
एवं कथयतो ग्राम्यान् गाधिः पृच्छन् पुनः पुनः । सर्वेषु तत्र ग्रामेषु मासम् एकम् उवास सः
गाधी अशा प्रकारे वारंवार गावकऱ्यांना विचारत राहिले आणि त्या सर्व गावांमध्ये एक महिना राहिले.
यथा तेनानुभूतं तच् छ्वपचत्वं तथैव तैः । ग्रामीणैस् तस्य कथितं सर्वैर् एवाविखण्डितम्
त्यांनी जसं श्वपचाचं जीवन अनुभवलं होतं, तसंच त्या सर्व गावकऱ्यांनीही त्यांना स्पष्टपणे आणि एकमुखाने सांगितलं.
अव्याहतं सकलहूनमुखाद् अथैतद् आकर्ण्य सम्यग् अवलोक्य यथानुभूतम् । गाधिश् शशाङ्कमलवद् धृदये विरूढं गूढाकृतिः परमविस्मयम् आजगाम
हे सर्व गावकऱ्यांच्या तोंडून तंतोतंत ऐकून आणि स्वतःच्या अनुभवानुसार नीट विचार करून, गाधींच्या हृदयात जणू चंद्रकोरीसारखी खोलवर रुजलेली, गुप्त स्वरूपाची मोठी आश्चर्याची भावना निर्माण झाली.
लुठितं श्वपचागारं पुनर् विस्मयवान् ययौ । गाधिर् मनो हि नायाति तृप्तिम् आश्चर्यदर्शने
गाधी आश्चर्यचकित होऊन पुन्हा त्या चांडाळाच्या घराकडे गेला, कारण मनाला अद्भुत गोष्टी पाहण्यात कधीच समाधान मिळत नाही.
तत्रावलोकयाम् आस स्थानानि सदनानि च । कल्पक्षोभविवृत्तानि जगन्तीवाम्बुजोद्भवः
तेथे त्याने त्या जागा आणि घरं पाहिली, जणू कल्पाच्या गोंधळामुळे हललेली होती, जशी कमळातून जन्मलेला ब्रह्मदेव सृष्टी निर्माण होताना पाहतो.
उवाच स्वात्मनैवेदम् अरण्ये लुठितालये । शुष्कास्थिमालावलिते पिशाचक इव भ्रमन्
त्या जंगलातल्या उद्ध्वस्त घरात, कोरड्या हाडांच्या माळांनी भरलेल्या जागेत, जणू एखादा पिशाच्च फिरतो तसा तो स्वतःशी म्हणाला:
इमास् ता मृतमातङ्गदन्तमाला वृतौ कृताः । अद्यापि संस्थिताः कल्पं प्रति मेरुशिखा इव
ही मृत हत्तींच्या दातांची माळ, ढिगाऱ्यात रचलेली, आजही तशीच टिकून आहे, जशी मेरू पर्वताच्या शिखरासारखी कल्पपर्यंत उभी आहे.
इह तद् वानरीमांसं पक्वं वंशाङ्कुरैस् सह । भुक्तं सुरासवोन्मत्तैस् सह श्वपचबन्धुभिः
इथे वानराचं मांस, बांबूच्या कोवळ्या कोंबांसोबत शिजवून, मद्याने मस्त झालेल्या मित्रांसह आणि बहिष्कृत लोकांच्या सोबतीने खाल्लं गेलं.
आलिङ्ग्य श्वपचीं श्यामाम् इह केसरिचर्मणि । सुप्तम् आपीय मैरेयं तिक्तं गजमदैर् नवैः
इथे, काळ्या वर्णाच्या बहिष्कृत स्त्रीला सिंहाच्या कातडीवर मिठी मारून, ताज्या हत्तीच्या कस्तूरीने मिसळलेलं कडवट मद्य प्यायल्यावर झोप घेतली.
कौलेयककुटुम्बिन्यः पिण्याकपरिवर्धिताः । इह बद्धा वरत्राभिर् मृतेभरदकाष्ठके
इथे, बहिष्कृत कुटुंबांच्या बायका, जाड धान्याने पोसलेल्या, मरण पावलेल्या हत्तीच्या चितेजवळ दोऱ्यांनी बांधल्या गेल्या.
इह वारणमुक्तानां तद् आसीत् पिठिरत्रयम् । पिनद्धं माहिषेणोग्रचर्मणाम्बुदशोभिना
इथे, हत्तीच्या मण्यांची तीन आसने तयार करून, ती रागीट म्हशीच्या काळ्या कातडीने बांधली होती आणि ती पावसाळी ढगासारखी चमकत होती.
स्थलीष्व् एतासु तास्व् अत्र सह श्वपचबालकैः । चिरं विलुलितं चूतपत्त्रपुञ्जे पिकैर् इव
या माळांमध्ये, तिथल्या चांडाळ मुलांसोबत, बराच काळ आंब्याची पानं कोकिळांसारखी इकडून तिकडे उडवली गेली.
रूढतद्बालनिश्श्वासरणद्वंशानुवृत्तिमत् । गीतं पीतं शुनीरक्तसाधितासवतोषितैः
त्या मुलांच्या श्वास आणि रडण्याच्या आवाजात, कुत्र्याच्या रक्तातून तयार केलेल्या मद्याने तृप्त होऊन, गाणी गायली गेली आणि मद्य प्यायलं गेलं.
अत्र सार्धं कुटुम्बेन जन्यत्रेषु कुटुम्बिना । नृत्तं तत् कृतम् उन्नादं कल्लोलैर् जलधाव् इव
इथे कुटुंबासोबत आणि नातेवाईकांमध्ये, गृहस्थाने समुद्राच्या लाटा जशा गडगडतात तसं मोठ्या गोंधळात नृत्य केलं.