तादृशं तम् उपाजग्मुः परिवारसमन्विताः । सर्वाः प्रकृतयः फुल्लं मार्गद्रुमम् इवाध्वगाः
त्या अवस्थेत, सर्व सेवकवर्ग आपापल्या मंडळींसह त्याच्याकडे आले, जणू काही वाटेवरच्या फुललेल्या झाडाभोवती प्रवासी गोळा होतात.
ता एनम् आसने सैंहे प्राप्याभिषिषिचुः क्रमात् । तस्मिन्न् एव गजे शक्रम् ऐरावण इवामराः
सिंहासनावर बसलेल्या त्याच्याजवळ पोहोचून, त्यांनी एकामागून एक त्याच्यावर अभिषेक केला, जसं अमर लोक ऐरावतावर बसलेल्या इंद्राचा अभिषेक करतात.
एवं स श्वपचो राज्यं प्राप कीरपुरान्तरे । अरण्ये हरिणं पुष्टम् अप्राणम् इव वायसः
अशा प्रकारे, त्या श्वपचाने किirapuriच्या मध्यभागी राज्य मिळवलं, जसं एखादा कावळा जंगलात प्राण नसलेलं, पुष्ट हरिण मिळवतो.
कीरीकरतलाम्भोजप्रमृष्टचरणाम्बुजः । सर्वाङ्गकुङ्कुमालेपैस् सन्ध्याम्बुधरशोभनः
मुकुटधारीच्या हातातील कमळाने पाय धुतले गेलेले, सर्व अंगाला केशराचा लेप लावलेला, असा तो संध्याकाळच्या ढगासारखा तेजस्वी दिसत होता.
जज्वाल कीरनगरे नागरीजनवान् असौ । सिंहीगणयुतस् सिंहो यथा कुसुमिते वने
किरा या नगरीत नगरवासीयांनी वेढलेला तो, फुललेल्या वनात सिंहांच्या कळपात असलेल्या सिंहासारखा तेजाने झळकत होता.
हरिहतमदनागोत्तारमुक्ताकलापप्रविचरितशरीरश् शान्तचिन्ताविषादः । अरमत स महद्भिस् तत्र भोगैस् सरस्यां रविकरमदतप्तो वारिपूरैर् इवेभः
देवतांनी जिंकलेल्या मदमस्त हत्तींच्या मण्यांच्या माळांनी त्याचे शरीर सुशोभित होते, मनात कुठलाही चिंता किंवा दुःख नव्हते; तिथे तो मोठ्या आनंदात रमला, जणू सूर्याच्या तापानंतर पाण्याने तृप्त झालेला हत्ती.
परिविसृतनृपौजास् सर्वदिक्संस्थिताज्ञः कतिपयदिवसेहासिद्धदेशव्यवस्थः । प्रकृतिभिर् अलम् ऊढाशेषराजत्वभारस् स गवल इति नाम्ना तत्र राजा बभूव
त्याने आपली राजसत्ता सर्व दिशांना पसरवली, थोड्याच दिवसांत त्या प्रदेशात सुव्यवस्था निर्माण केली आणि सहजपणे संपूर्ण राजकारभार सांभाळला; म्हणून त्या ठिकाणी 'गवळ' या नावाने तो राजा झाला.
विलासिनीभिर् वलितो मन्त्रिमण्डलपूजितः । वन्दितस् सर्वसामन्तैश् छत्त्रचामरमालितः
सुंदर स्त्रियांभोवती वेढलेला, मंत्रिमंडळाकडून सन्मानित, सर्व शेजारच्या राजांकडून गौरवलेला, छत्र, चामर आणि फुलांच्या माळांनी सेवा केली जात होती.
सिद्धानुशासनः कान्तो ज्ञातराज्यगुणक्रमः । वीतशोकभयायासस् तत्र प्राप्तमहापदः
सिद्ध लोकांच्या शिकवणीनुसार राज्यकारभार करत होता, मोहक होता, राजधर्माच्या गुणांची नीट माहिती होती, आणि दुःख, भीती, थकवा यांपासून मुक्त होऊन तिथे उच्च स्थान मिळवले.
विस्मृतात्मप्रभावो ऽभूद् अनिशं स्तवमङ्गलैः । आनन्दापूर्णया वृत्त्या भृशं क्षीव इवासवैः
तो स्वतःच्या अंतरात्म्याचा तेज विसरला होता, नेहमी स्तुती आणि मंगलकार्यांत मग्न राहिला, आनंदाने पूर्ण झाला होता, आणि जणू मद्यामुळे थकतो तसा खूपच थकला होता.
कीरेषु श्वपचो राज्यं वर्षाण्य् अष्टौ चकार ह । आर्यवृत्तम् अशेषेण तावत्कालं बभार ह
किर देशात त्या अस्पृश्याने आठ वर्षे राज्य केले, आणि त्या काळात त्याने संपूर्णपणे श्रेष्ठ आचार पाळला.
यदृच्छयैकदाथासाव् अतिष्ठत् त्यक्तभूषणः । अतमस्तारकेन्द्वर्कतेजोऽम्बुदम् इवाम्बरम्
एकदा सहजच त्याने आपली सर्व दागिने काढून ठेवली आणि तिथे उभा राहिला. तो जसा उभा होता, तसा तो आकाशासारखा दिसत होता — जिथे अंधार, तारे, चंद्र, सूर्य यांचा प्रकाश नाहीसा झाला आहे आणि फक्त ढगांनी भरलेले आकाश उरले आहे.
बह्व् अमन्यत नो हारकेयूरवसनाद्य् असौ । प्रभुताबृंहितं चेतो नाहार्यम् अभिनन्दति
त्याला आता हार, कंगण, वस्त्रे आणि अशा गोष्टींना काहीच महत्त्व वाटेनासं झालं होतं. राज्यसत्ता मिळाल्यामुळे त्याचं मन मोठं झालं होतं आणि मिळवता येतील अशा गोष्टींमध्ये त्याला काहीच आनंद उरला नव्हता.
एक एवाजिरं बाह्यं तादृग्वेषस् स निर्ययौ । मुख्याङ्गनान् नभोभागाद् अन्तं गच्छन्न् इवांशुमान्
त्याने फक्त एकच बाहेरचं वस्त्र घातलं आणि तशाच साध्या वेषात तो बाहेर पडला. त्याच्यासोबत मुख्य दासी होत्या. तो जसा चालला होता, तसा तो आकाशातून आत जात असलेल्या सूर्यासारखा वाटत होता.
तत्रापश्यद् घनश्यामं पीनं श्वपचपेटकम् । गायन् मृदु वसन्तोत्थं कोकिलानाम् इव व्रजम्
तेथे त्याने एक काळा, मजबूत असा श्वपच जातीचा मनुष्य पाहिला. तो मऊ आवाजात वसंत ऋतूच्या गंधाने उमटणारे गाणे गात होता, जणू काही कोकीळांच्या कळपासारखा.
धुनानं झल्लरीतन्त्रीं करपल्लवलीलया । मधुरेहं रणद्रेफाम् अलिश्रेणीम् इव द्रुमः
त्याने आपल्या कोवळ्या हातांनी खेळत खेळत एक छोटी झांज आणि तारवाले वाद्य हलवले, त्यातून मधुर असा आवाज निघाला, जणू फुललेल्या झाडाभोवती मधमाशांचा गुंजन होत आहे.
अथ तस्मात् समुत्तस्थौ जरावान् रक्तलोचनः । काचशृङ्गं हिमापूर्णम् इव श्वपचनायकः
मग त्या लोकांतून एक म्हातारा, लाल डोळ्यांचा, मागासलेल्या लोकांचा नायक, जणू बर्फाने भरलेल्या काचेसारख्या डोंगरशिखरासारखा, उठून उभा राहिला.
ज्यो कटञ्जेति सहसा वदन् कीरमहीपतेः । वल्ल्यां काकम् इवानन्दाज् जान्वग्रे ऽयोजयत् करम्
तो अचानक 'कटंजा!' असे म्हणत, राजहंसाच्या गुडघ्यावर आपला हात ठेवतो, जणू एखाद्याने आनंदाने वेलांटीवर कावळा बसवावा.
उवाचेदं च कीरेशं हे बन्धो भोः कटञ्जक । क्व नु स्थितो ऽसि दिष्ट्याद्य दृष्टो ऽसि चिरबान्धव
आणि तो पोपटांच्या राजाला म्हणाला, 'अरे मित्रा, कटंजका, तू कुठे होतास? आज इतक्या दिवसांनी तुला पाहायला मिळाले, हे किती भाग्य!'
क्वासि विश्रान्तवान् कालम् एतावन्तं वनान्तरे । बन्धुवृन्दपरित्यक्तः परपुष्ट इवैककः
तू एवढा काळ या दाट जंगलात कुठे निवांत राहिलास? आप्त-सवंगड्यांनी सोडून दिल्यासारखा, एकटा, जणू दुसऱ्याच्या आधारावर जगणारा असा वाटतोस.
इह राजा भवन्तं वा कच्चिद् गेयकलाविदम् । रक्तकण्ठं मानयति रागवान् इव कोकिलम्
इथे राजा तुझ्या गाण्याच्या कलेला ओळखतो का? तुझ्या प्रेमळ आवाजाला, जसा प्रियकर कोकिळेला मान देतो, तसा सन्मान देतो का?
आपूरयति वा कच्चिद् गृहवस्त्राशनार्पणैः । मधुस् तमालविटपं फलपत्त्ररसैर् इव
इथे कुणी तुला घरच्या वस्त्रांनी किंवा जेवणाने तृप्त करतो का? जशी मधमाशा तमाळाच्या झाडाला त्याच्या फळपानांच्या रसाने भरतात, तशी?
दर्शनेन तवाद्याहं परां निर्वृतिम् आगतः । पद्मस् सूर्योदयेनेव चन्द्रोदय इवोदधिः
आज तुझे दर्शन घेऊन मला फार समाधान मिळाले; जसे सूर्य उगवल्यावर कमळ फुलते, किंवा चंद्र उगवल्यावर समुद्र आनंदित होतो, तसेच.
आनन्दानाम् अशेषाणां लाभानां महताम् अपि । विश्रामाणाम् अनन्तानां सीमान्तो बन्धुदर्शनम्
मित्राचं दर्शन हे सर्व आनंद, मोठ्या लाभ आणि अनंत विश्रांती यांचं सीमारेषा ठरतं.
श्वपचे प्रवदत्य् एवं राजा तावत् तया तया । चकार तत्कालजया चेष्टयैवावधीरणम्
राजा त्या चांडाळाशी असं बोलत असताना, तिने लगेच आपल्या हावभावातून त्याचं तिरस्कार दाखवला.
तावद् वातायनगताः कान्ताः प्रकृतयस् तथा । श्वपचो ऽयम् इति ज्ञात्वा म्लानताम् अलम् आययुः
तेवढ्यात, खिडकीत उभ्या असलेल्या स्त्रिया आणि सेविका, 'हा चांडाळ आहे' हे कळताच, अगदी निराश झाल्या.
पद्मास् तुषारवृष्ट्येव ग्रामास् सावग्रहा इव । दाववन्त इवाद्रीन्द्रा नागरा न विरेजिरे
कमळं जणू हिमवृष्टीने सुकली, गावं संकटाने ग्रासली, पर्वत जणू जंगलातील आगीत जळाले, आणि शहरांची शोभा हरवली.
नृपो ऽवधीरयाम् आस स तां स्वजनसङ्कथाम् । वृक्षाग्रगतमार्जारफेक्कारं मृगराड् इव
राजाने आपल्या लोकांमध्ये चाललेल्या त्या चर्चेकडे दुर्लक्ष केले, जसा वाघ झाडावर बसलेल्या मांजरीच्या फुत्काराकडे लक्ष देत नाही.
सत्वरं प्रविवेशान्तःपुरम् आम्लानमानवम् । राजहंस इवावर्षसीदत्सरसिजं सरः
तो लगेच अंतःपुरात गेला, त्याचा गर्व ओसरलेला होता, जसा राजहंस उन्हाळ्यात सुकलेल्या कमळाच्या तळ्याकडे जातो.
सर्वावयवविश्रान्तां म्लानताम् अलम् आययौ । जानुस्तम्भान्तरमहारन्ध्रस्थाग्निर् इव द्रुमः
त्याच्या सगळ्या अंगात थकवा भरला होता, मन खचलेले होते, जणू गुडघ्याच्या मुळांमध्ये खोलवर आग लागलेला एखादा झाड.