तस्मिन् कटगते नेदुर् जयदुन्दुभयो ऽभितः । कल्पाम्बुद इवाकाशम् अधिरूढे महार्णवाः
तो हत्तीच्या पाठीवर बसला तेव्हा सर्वत्र विजयाच्या डंका वाजू लागले, जणू आकाशात मेघ चढल्यावर मोठ्या समुद्रांनी गडगडाट केला.
पूरिताशो बभौ राजा जयतीति जनस्वनः । उद्याने सम्प्रबुद्धानां विहगानाम् इवारवः
राजाचे सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आणि तो तेजाने उजळून निघाला. लोकांच्या 'जय हो!' अशा आनंदाच्या हाकांनी सारा परिसर भरून गेला, जणू बागेत जागे झालेल्या पक्ष्यांच्या किलबिलाटासारखा.
उदभूद् वन्दिवृन्दानां घनकोलाहलस् ततः । वेलाविलुलिताम्बूनाम् अम्बुधीनाम् इव ध्वनिः
मग वंदिंच्या समूहाचा मोठा गोंधळ उठला, जणू समुद्राच्या काठावर वाऱ्यामुळे उसळणाऱ्या लाटा मोठा आवाज करतात तसा.
तं तत्रावारयाम् आसुर् मण्डनार्थं वराङ्गनाः । क्षीरोदगतम् उद्रत्ना लहर्य इव मन्दरम्
तेथे सुंदर स्त्रिया त्याला सजवण्यासाठी एकत्र आल्या, जणू दूधसमुद्रातील लाटा मौल्यवान रत्नं घेऊन मंदर पर्वताला सजवायला येतात तशा.
मानिन्यस् तं गुणप्रोतैर् नानारत्नैर् अपूरयन् । नानाप्रभाप्रभावाढ्यैर् वेला इव तटाचलम्
त्या अभिमानी स्त्रियांनी त्याला गुणांनी गुंफलेल्या विविध रत्नांनी भरून टाकले, जणू समुद्राच्या काठावर विविध रंगांनी झगमगणाऱ्या पर्वतांनी शोभा येते तशी.
तुषारशिशिरस्पर्शैस् तास् तं हारैर् अभूषयन् । श्यामा नवनदीपूरैर् वर्षाश् शृङ्गम् इवोन्नतम्
त्या काळ्या स्त्रिया, नव्या नद्यांच्या पाण्याने भरलेल्या, जणू काही उंच डोंगरावर पाऊस पडतो तशा, हिमाच्या गारव्याने स्पर्श केलेल्या हारांनी त्याला सजवत होत्या.
विचित्रवर्णसौगन्ध्यैः पुष्पैर् आवलयन् स्त्रियः । वनं मधुश्रिय इव तं लोलकरपल्लवाः
त्या स्त्रिया रंगीबेरंगी आणि सुगंधी फुलांनी त्याला वेढून घेत होत्या, त्यांच्या हलक्या हातांच्या बोटांनी जणू मधमाश्या मधाने भरलेल्या बागेत फिरतात तशा.
नानावर्णरसामोदैस् तास् तम् आशु विलेपनैः । अलेपयन् प्रभाजालैस् तट्यो ऽभ्रम् इव धातुजैः
त्या स्त्रिया वेगवेगळ्या रंगांचे, चवीचे आणि सुगंधाचे लेप लावून त्याला सजवत होत्या, जणू काही नदीच्या काठावर खनिजांनी रंगवलेले ढग चमकत आहेत तसं.
रत्नकाञ्चनकान्तो ऽसाव् आददे छत्त्रम् आततम् । सन्ध्याभ्रतारेन्दुनदीव्याप्तं मेरुर् इवाम्बरम्
रत्न आणि सोन्याच्या तेजाने उजळलेला तो, मोठं छत्र घेतो, जणू संध्याकाळच्या ढगांनी, ताऱ्यांनी आणि नद्यांनी व्यापलेला मेरू पर्वत आकाश व्यापतो तसा.
भूषितस् सविलासाभिर् बालवल्लीभिर् आवृतः । रत्नपुष्पांशुकाकीर्णः कल्पवृक्ष इवाबभौ
खेळकर्या तरुण वेलींनी सजलेला, त्या वेलींनी वेढलेला, रत्नं, फुलं आणि वस्त्रं यानं विखुरलेली, तो कल्पवृक्षासारखा तेजस्वी दिसत होता.
तादृशं तम् उपाजग्मुः परिवारसमन्विताः । सर्वाः प्रकृतयः फुल्लं मार्गद्रुमम् इवाध्वगाः
त्या अवस्थेत, सर्व सेवकवर्ग आपापल्या मंडळींसह त्याच्याकडे आले, जणू काही वाटेवरच्या फुललेल्या झाडाभोवती प्रवासी गोळा होतात.
ता एनम् आसने सैंहे प्राप्याभिषिषिचुः क्रमात् । तस्मिन्न् एव गजे शक्रम् ऐरावण इवामराः
सिंहासनावर बसलेल्या त्याच्याजवळ पोहोचून, त्यांनी एकामागून एक त्याच्यावर अभिषेक केला, जसं अमर लोक ऐरावतावर बसलेल्या इंद्राचा अभिषेक करतात.
एवं स श्वपचो राज्यं प्राप कीरपुरान्तरे । अरण्ये हरिणं पुष्टम् अप्राणम् इव वायसः
अशा प्रकारे, त्या श्वपचाने किirapuriच्या मध्यभागी राज्य मिळवलं, जसं एखादा कावळा जंगलात प्राण नसलेलं, पुष्ट हरिण मिळवतो.
कीरीकरतलाम्भोजप्रमृष्टचरणाम्बुजः । सर्वाङ्गकुङ्कुमालेपैस् सन्ध्याम्बुधरशोभनः
मुकुटधारीच्या हातातील कमळाने पाय धुतले गेलेले, सर्व अंगाला केशराचा लेप लावलेला, असा तो संध्याकाळच्या ढगासारखा तेजस्वी दिसत होता.
जज्वाल कीरनगरे नागरीजनवान् असौ । सिंहीगणयुतस् सिंहो यथा कुसुमिते वने
किरा या नगरीत नगरवासीयांनी वेढलेला तो, फुललेल्या वनात सिंहांच्या कळपात असलेल्या सिंहासारखा तेजाने झळकत होता.
हरिहतमदनागोत्तारमुक्ताकलापप्रविचरितशरीरश् शान्तचिन्ताविषादः । अरमत स महद्भिस् तत्र भोगैस् सरस्यां रविकरमदतप्तो वारिपूरैर् इवेभः
देवतांनी जिंकलेल्या मदमस्त हत्तींच्या मण्यांच्या माळांनी त्याचे शरीर सुशोभित होते, मनात कुठलाही चिंता किंवा दुःख नव्हते; तिथे तो मोठ्या आनंदात रमला, जणू सूर्याच्या तापानंतर पाण्याने तृप्त झालेला हत्ती.
परिविसृतनृपौजास् सर्वदिक्संस्थिताज्ञः कतिपयदिवसेहासिद्धदेशव्यवस्थः । प्रकृतिभिर् अलम् ऊढाशेषराजत्वभारस् स गवल इति नाम्ना तत्र राजा बभूव
त्याने आपली राजसत्ता सर्व दिशांना पसरवली, थोड्याच दिवसांत त्या प्रदेशात सुव्यवस्था निर्माण केली आणि सहजपणे संपूर्ण राजकारभार सांभाळला; म्हणून त्या ठिकाणी 'गवळ' या नावाने तो राजा झाला.
विलासिनीभिर् वलितो मन्त्रिमण्डलपूजितः । वन्दितस् सर्वसामन्तैश् छत्त्रचामरमालितः
सुंदर स्त्रियांभोवती वेढलेला, मंत्रिमंडळाकडून सन्मानित, सर्व शेजारच्या राजांकडून गौरवलेला, छत्र, चामर आणि फुलांच्या माळांनी सेवा केली जात होती.
सिद्धानुशासनः कान्तो ज्ञातराज्यगुणक्रमः । वीतशोकभयायासस् तत्र प्राप्तमहापदः
सिद्ध लोकांच्या शिकवणीनुसार राज्यकारभार करत होता, मोहक होता, राजधर्माच्या गुणांची नीट माहिती होती, आणि दुःख, भीती, थकवा यांपासून मुक्त होऊन तिथे उच्च स्थान मिळवले.
विस्मृतात्मप्रभावो ऽभूद् अनिशं स्तवमङ्गलैः । आनन्दापूर्णया वृत्त्या भृशं क्षीव इवासवैः
तो स्वतःच्या अंतरात्म्याचा तेज विसरला होता, नेहमी स्तुती आणि मंगलकार्यांत मग्न राहिला, आनंदाने पूर्ण झाला होता, आणि जणू मद्यामुळे थकतो तसा खूपच थकला होता.
कीरेषु श्वपचो राज्यं वर्षाण्य् अष्टौ चकार ह । आर्यवृत्तम् अशेषेण तावत्कालं बभार ह
किर देशात त्या अस्पृश्याने आठ वर्षे राज्य केले, आणि त्या काळात त्याने संपूर्णपणे श्रेष्ठ आचार पाळला.
यदृच्छयैकदाथासाव् अतिष्ठत् त्यक्तभूषणः । अतमस्तारकेन्द्वर्कतेजोऽम्बुदम् इवाम्बरम्
एकदा सहजच त्याने आपली सर्व दागिने काढून ठेवली आणि तिथे उभा राहिला. तो जसा उभा होता, तसा तो आकाशासारखा दिसत होता — जिथे अंधार, तारे, चंद्र, सूर्य यांचा प्रकाश नाहीसा झाला आहे आणि फक्त ढगांनी भरलेले आकाश उरले आहे.
बह्व् अमन्यत नो हारकेयूरवसनाद्य् असौ । प्रभुताबृंहितं चेतो नाहार्यम् अभिनन्दति
त्याला आता हार, कंगण, वस्त्रे आणि अशा गोष्टींना काहीच महत्त्व वाटेनासं झालं होतं. राज्यसत्ता मिळाल्यामुळे त्याचं मन मोठं झालं होतं आणि मिळवता येतील अशा गोष्टींमध्ये त्याला काहीच आनंद उरला नव्हता.
एक एवाजिरं बाह्यं तादृग्वेषस् स निर्ययौ । मुख्याङ्गनान् नभोभागाद् अन्तं गच्छन्न् इवांशुमान्
त्याने फक्त एकच बाहेरचं वस्त्र घातलं आणि तशाच साध्या वेषात तो बाहेर पडला. त्याच्यासोबत मुख्य दासी होत्या. तो जसा चालला होता, तसा तो आकाशातून आत जात असलेल्या सूर्यासारखा वाटत होता.
तत्रापश्यद् घनश्यामं पीनं श्वपचपेटकम् । गायन् मृदु वसन्तोत्थं कोकिलानाम् इव व्रजम्
तेथे त्याने एक काळा, मजबूत असा श्वपच जातीचा मनुष्य पाहिला. तो मऊ आवाजात वसंत ऋतूच्या गंधाने उमटणारे गाणे गात होता, जणू काही कोकीळांच्या कळपासारखा.
धुनानं झल्लरीतन्त्रीं करपल्लवलीलया । मधुरेहं रणद्रेफाम् अलिश्रेणीम् इव द्रुमः
त्याने आपल्या कोवळ्या हातांनी खेळत खेळत एक छोटी झांज आणि तारवाले वाद्य हलवले, त्यातून मधुर असा आवाज निघाला, जणू फुललेल्या झाडाभोवती मधमाशांचा गुंजन होत आहे.
अथ तस्मात् समुत्तस्थौ जरावान् रक्तलोचनः । काचशृङ्गं हिमापूर्णम् इव श्वपचनायकः
मग त्या लोकांतून एक म्हातारा, लाल डोळ्यांचा, मागासलेल्या लोकांचा नायक, जणू बर्फाने भरलेल्या काचेसारख्या डोंगरशिखरासारखा, उठून उभा राहिला.
ज्यो कटञ्जेति सहसा वदन् कीरमहीपतेः । वल्ल्यां काकम् इवानन्दाज् जान्वग्रे ऽयोजयत् करम्
तो अचानक 'कटंजा!' असे म्हणत, राजहंसाच्या गुडघ्यावर आपला हात ठेवतो, जणू एखाद्याने आनंदाने वेलांटीवर कावळा बसवावा.
उवाचेदं च कीरेशं हे बन्धो भोः कटञ्जक । क्व नु स्थितो ऽसि दिष्ट्याद्य दृष्टो ऽसि चिरबान्धव
आणि तो पोपटांच्या राजाला म्हणाला, 'अरे मित्रा, कटंजका, तू कुठे होतास? आज इतक्या दिवसांनी तुला पाहायला मिळाले, हे किती भाग्य!'
क्वासि विश्रान्तवान् कालम् एतावन्तं वनान्तरे । बन्धुवृन्दपरित्यक्तः परपुष्ट इवैककः
तू एवढा काळ या दाट जंगलात कुठे निवांत राहिलास? आप्त-सवंगड्यांनी सोडून दिल्यासारखा, एकटा, जणू दुसऱ्याच्या आधारावर जगणारा असा वाटतोस.