प्रलपत्य् एक एवासाव् अटव्यां दुःखकर्षितः । वियूथ इव सारङ्गो विगतास्थो ऽस्रुलोचनः
तो एकटाच त्या जंगलात दु:खाने ग्रासलेला फिरत होता, जसा कळपापासून वेगळा पडलेला हरिण रडत असतो, त्याच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते.
दिनानि कतिचित् तत्र नीत्वा शोकपरीतधीः । जहौ स्वदेशं संशुष्कपद्मं सर इवाण्डजः
काही दिवस तिथेच दु:खाने भरलेल्या मनाने काढून, त्याने आपला देश सोडला, जसा एखादा पक्षी सुकलेले कमळ असलेले तळे सोडून जातो.
विजहार बहून् देशान् अनास्थश् चिन्तयान्वितः । प्रेर्यमाण इवान्येन वातनुन्न इवाम्बुदः
तो कित्येक प्रदेशांतून उदासपणे, विचारात मग्न होऊन भटकत राहिला, जणू कुणीतरी त्याला चालवत आहे, जसा वारा ढगाला पुढे नेत असतो.
एकदा प्राप कीराणां मण्डले श्रीमतीं पुरीम् । खे ऽनूरुर् विहरञ् शून्ये सद्विमानम् इवामरः
एकदा तो आकाशात पक्ष्यासारखा भटकत असताना, पोपटांच्या थव्यांनी वेढलेली, पण ओस पडलेली अशी एक देखणी नगरी त्याला गाठली. जणू काही एखादा अमर पुरुष रिकाम्या स्वर्गातील महालात फिरत आहे, तशी ती वाटत होती.
नृत्यद्रत्नांशुकच्छन्नमार्गवृक्षलताङ्गनाम् । आगुल्फं कीर्णकुसुमां नन्दनान्तरसुन्दरीम्
त्याने पाहिलं की, रस्त्यांवर नृत्य करणाऱ्या रत्नजडीत वस्त्रांनी झाकलेल्या सुंदर स्त्रिया, झाडं आणि वेलींनी सजलेले मार्ग, त्यांच्या पैंजणांत फुलं पडलेली, आणि सगळं नंदनवनाच्या अंतरंगासारखं रम्य दिसत होतं.
सामन्तैर् ललनाभिश् च नागरैश् च निरन्तरम् । स्वर्गमार्गोपमं राजमार्गम् अस्याम् अवाप सः
तेथे त्याला राजमार्ग सापडला, जो नेहमीच सरदार, स्त्रिया आणि नगरातील लोकांनी गजबजलेला होता. तो मार्ग जणू काही स्वर्गात जाणाऱ्या वाटेसारखा भासत होता.
मणिरत्नकृतागारं तत्र मङ्गलहस्तिनम् । ददर्शामलशैलेन्द्रम् इव सञ्चारचञ्चलम्
त्या ठिकाणी त्याने रत्नमाणिक्यांनी बांधलेलं घर असलेला शुभ्र हत्ती पाहिला, जो काळ्या डोंगरासारखा सतत हालचाल करत होता.
मृते राजनि राजार्थं विहरन्तम् इतस् ततः । रत्नज्ञम् इव रत्नोर्व्यां चिन्तामणिदिदृक्षया
राजा मेल्यानंतर, तो राज्यासाठी इकडे तिकडे भटकत होता, जणू काही एखादा रत्नपारखी पृथ्वीवर इच्छित रत्न शोधत फिरतो.
तम् असौ श्वपचो नागं कौतुकोदारया दृशा । चिरम् आलोकयाम् आस स्पन्दयुक्ताचलोपमम्
त्या वेळी एका श्वपचाने कुतूहलाने डोळे मोठे करून त्या हत्तीला खूप वेळ निरखून पाहिलं, जणू तो जिवंत असलेला स्थिर पर्वतच आहे.
आलोकयन्तम् आदाय तं करेण स वारणः । स्वकटे ऽयोजयन् मेरुस् तटे ऽर्कम् इव सादरम्
तो श्वपच त्या हत्तीला पाहत असताना, हत्तीने आपल्या सोंडेने त्याला अलगद उचलून आपल्या पाठीवर बसवलं, जसं मेरू पर्वताने आदराने सूर्याला आपल्या शिखरावर ठेवावं.
तस्मिन् कटगते नेदुर् जयदुन्दुभयो ऽभितः । कल्पाम्बुद इवाकाशम् अधिरूढे महार्णवाः
तो हत्तीच्या पाठीवर बसला तेव्हा सर्वत्र विजयाच्या डंका वाजू लागले, जणू आकाशात मेघ चढल्यावर मोठ्या समुद्रांनी गडगडाट केला.
पूरिताशो बभौ राजा जयतीति जनस्वनः । उद्याने सम्प्रबुद्धानां विहगानाम् इवारवः
राजाचे सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आणि तो तेजाने उजळून निघाला. लोकांच्या 'जय हो!' अशा आनंदाच्या हाकांनी सारा परिसर भरून गेला, जणू बागेत जागे झालेल्या पक्ष्यांच्या किलबिलाटासारखा.
उदभूद् वन्दिवृन्दानां घनकोलाहलस् ततः । वेलाविलुलिताम्बूनाम् अम्बुधीनाम् इव ध्वनिः
मग वंदिंच्या समूहाचा मोठा गोंधळ उठला, जणू समुद्राच्या काठावर वाऱ्यामुळे उसळणाऱ्या लाटा मोठा आवाज करतात तसा.
तं तत्रावारयाम् आसुर् मण्डनार्थं वराङ्गनाः । क्षीरोदगतम् उद्रत्ना लहर्य इव मन्दरम्
तेथे सुंदर स्त्रिया त्याला सजवण्यासाठी एकत्र आल्या, जणू दूधसमुद्रातील लाटा मौल्यवान रत्नं घेऊन मंदर पर्वताला सजवायला येतात तशा.
मानिन्यस् तं गुणप्रोतैर् नानारत्नैर् अपूरयन् । नानाप्रभाप्रभावाढ्यैर् वेला इव तटाचलम्
त्या अभिमानी स्त्रियांनी त्याला गुणांनी गुंफलेल्या विविध रत्नांनी भरून टाकले, जणू समुद्राच्या काठावर विविध रंगांनी झगमगणाऱ्या पर्वतांनी शोभा येते तशी.
तुषारशिशिरस्पर्शैस् तास् तं हारैर् अभूषयन् । श्यामा नवनदीपूरैर् वर्षाश् शृङ्गम् इवोन्नतम्
त्या काळ्या स्त्रिया, नव्या नद्यांच्या पाण्याने भरलेल्या, जणू काही उंच डोंगरावर पाऊस पडतो तशा, हिमाच्या गारव्याने स्पर्श केलेल्या हारांनी त्याला सजवत होत्या.
विचित्रवर्णसौगन्ध्यैः पुष्पैर् आवलयन् स्त्रियः । वनं मधुश्रिय इव तं लोलकरपल्लवाः
त्या स्त्रिया रंगीबेरंगी आणि सुगंधी फुलांनी त्याला वेढून घेत होत्या, त्यांच्या हलक्या हातांच्या बोटांनी जणू मधमाश्या मधाने भरलेल्या बागेत फिरतात तशा.
नानावर्णरसामोदैस् तास् तम् आशु विलेपनैः । अलेपयन् प्रभाजालैस् तट्यो ऽभ्रम् इव धातुजैः
त्या स्त्रिया वेगवेगळ्या रंगांचे, चवीचे आणि सुगंधाचे लेप लावून त्याला सजवत होत्या, जणू काही नदीच्या काठावर खनिजांनी रंगवलेले ढग चमकत आहेत तसं.
रत्नकाञ्चनकान्तो ऽसाव् आददे छत्त्रम् आततम् । सन्ध्याभ्रतारेन्दुनदीव्याप्तं मेरुर् इवाम्बरम्
रत्न आणि सोन्याच्या तेजाने उजळलेला तो, मोठं छत्र घेतो, जणू संध्याकाळच्या ढगांनी, ताऱ्यांनी आणि नद्यांनी व्यापलेला मेरू पर्वत आकाश व्यापतो तसा.
भूषितस् सविलासाभिर् बालवल्लीभिर् आवृतः । रत्नपुष्पांशुकाकीर्णः कल्पवृक्ष इवाबभौ
खेळकर्या तरुण वेलींनी सजलेला, त्या वेलींनी वेढलेला, रत्नं, फुलं आणि वस्त्रं यानं विखुरलेली, तो कल्पवृक्षासारखा तेजस्वी दिसत होता.
तादृशं तम् उपाजग्मुः परिवारसमन्विताः । सर्वाः प्रकृतयः फुल्लं मार्गद्रुमम् इवाध्वगाः
त्या अवस्थेत, सर्व सेवकवर्ग आपापल्या मंडळींसह त्याच्याकडे आले, जणू काही वाटेवरच्या फुललेल्या झाडाभोवती प्रवासी गोळा होतात.
ता एनम् आसने सैंहे प्राप्याभिषिषिचुः क्रमात् । तस्मिन्न् एव गजे शक्रम् ऐरावण इवामराः
सिंहासनावर बसलेल्या त्याच्याजवळ पोहोचून, त्यांनी एकामागून एक त्याच्यावर अभिषेक केला, जसं अमर लोक ऐरावतावर बसलेल्या इंद्राचा अभिषेक करतात.
एवं स श्वपचो राज्यं प्राप कीरपुरान्तरे । अरण्ये हरिणं पुष्टम् अप्राणम् इव वायसः
अशा प्रकारे, त्या श्वपचाने किirapuriच्या मध्यभागी राज्य मिळवलं, जसं एखादा कावळा जंगलात प्राण नसलेलं, पुष्ट हरिण मिळवतो.
कीरीकरतलाम्भोजप्रमृष्टचरणाम्बुजः । सर्वाङ्गकुङ्कुमालेपैस् सन्ध्याम्बुधरशोभनः
मुकुटधारीच्या हातातील कमळाने पाय धुतले गेलेले, सर्व अंगाला केशराचा लेप लावलेला, असा तो संध्याकाळच्या ढगासारखा तेजस्वी दिसत होता.
जज्वाल कीरनगरे नागरीजनवान् असौ । सिंहीगणयुतस् सिंहो यथा कुसुमिते वने
किरा या नगरीत नगरवासीयांनी वेढलेला तो, फुललेल्या वनात सिंहांच्या कळपात असलेल्या सिंहासारखा तेजाने झळकत होता.
हरिहतमदनागोत्तारमुक्ताकलापप्रविचरितशरीरश् शान्तचिन्ताविषादः । अरमत स महद्भिस् तत्र भोगैस् सरस्यां रविकरमदतप्तो वारिपूरैर् इवेभः
देवतांनी जिंकलेल्या मदमस्त हत्तींच्या मण्यांच्या माळांनी त्याचे शरीर सुशोभित होते, मनात कुठलाही चिंता किंवा दुःख नव्हते; तिथे तो मोठ्या आनंदात रमला, जणू सूर्याच्या तापानंतर पाण्याने तृप्त झालेला हत्ती.
परिविसृतनृपौजास् सर्वदिक्संस्थिताज्ञः कतिपयदिवसेहासिद्धदेशव्यवस्थः । प्रकृतिभिर् अलम् ऊढाशेषराजत्वभारस् स गवल इति नाम्ना तत्र राजा बभूव
त्याने आपली राजसत्ता सर्व दिशांना पसरवली, थोड्याच दिवसांत त्या प्रदेशात सुव्यवस्था निर्माण केली आणि सहजपणे संपूर्ण राजकारभार सांभाळला; म्हणून त्या ठिकाणी 'गवळ' या नावाने तो राजा झाला.
विलासिनीभिर् वलितो मन्त्रिमण्डलपूजितः । वन्दितस् सर्वसामन्तैश् छत्त्रचामरमालितः
सुंदर स्त्रियांभोवती वेढलेला, मंत्रिमंडळाकडून सन्मानित, सर्व शेजारच्या राजांकडून गौरवलेला, छत्र, चामर आणि फुलांच्या माळांनी सेवा केली जात होती.
सिद्धानुशासनः कान्तो ज्ञातराज्यगुणक्रमः । वीतशोकभयायासस् तत्र प्राप्तमहापदः
सिद्ध लोकांच्या शिकवणीनुसार राज्यकारभार करत होता, मोहक होता, राजधर्माच्या गुणांची नीट माहिती होती, आणि दुःख, भीती, थकवा यांपासून मुक्त होऊन तिथे उच्च स्थान मिळवले.
विस्मृतात्मप्रभावो ऽभूद् अनिशं स्तवमङ्गलैः । आनन्दापूर्णया वृत्त्या भृशं क्षीव इवासवैः
तो स्वतःच्या अंतरात्म्याचा तेज विसरला होता, नेहमी स्तुती आणि मंगलकार्यांत मग्न राहिला, आनंदाने पूर्ण झाला होता, आणि जणू मद्यामुळे थकतो तसा खूपच थकला होता.