सर्वविप्रर्षिसङ्घैश् च सर्वसिद्धगणैस् तथा । मुनिविद्याधरयुतो लोकपालसमन्वितः
सर्व ब्राह्मण ऋषींच्या समुदायांसह, सर्व सिद्धांच्या समूहांसह, तसेच मुनी आणि विद्याधरांसह, आणि लोकपालांसह तो उपस्थित होता.
अभ्यषिञ्चद् अमेयात्मा दैत्यराज्ये महासुरम् । मरुद्गणैस् स्तूयमाणं पूर्वसर्गे हरिं यथा
मोजता न येणाऱ्या त्या परमात्म्याने, वायूंच्या समूहांनी स्तुती करत असताना, त्या महान दैत्यास दैत्यराज्याचा अभिषेक केला, जसे पूर्वीच्या सृष्टीत हरिचा अभिषेक झाला होता.
सुरासुरैस् स्तूयमानं स्तूयमानस् सुरासुरैः । अभिषिक्तम् उवाचेदं प्रह्लादं मधुसूदनः
देव आणि दैत्य यांच्या स्तुत्यांनी गूंजत असताना, मधुसूदनाने अभिषिक्त प्रह्लादाला हे शब्द सांगितले.
यावन् मेरुर् धरा यावद् यावच् चन्द्रार्कमण्डले । अखण्डितगुणश्लाघी तावद् राजा भवानघ
हे निष्पाप राजा, जसा मेरू पर्वत पृथ्वीवर आहे, जसा सूर्य आणि चंद्र कायम आहेत, तसाच तुझे अखंड गुण लोकांमध्ये नेहमी गौरवले जातील.
इष्टानिष्टफलं त्यक्त्वा समदर्शनया धिया । वीतरागभयक्रोधो राज्यं समनुपालय
आवडते किंवा न आवडते फळ सोडून, सर्वांना समदृष्टीने पाहणाऱ्या, आसक्ती, भीती आणि राग यांना दूर ठेवणाऱ्या मनाने तू राज्याचा योग्य प्रकारे सांभाळ कर.
राज्ये ऽस्मिन् भोगसम्पूर्णे दृष्टानुत्तमभूमिना । न गन्तव्यस् त्वयोद्वेगस् स्वर्गे वा नरके ऽथ वा
या आनंदांनी भरलेल्या आणि श्रेष्ठ मानल्या गेलेल्या राज्यात, तुला स्वर्ग किंवा नरक यांचा विचार करून मनात कधीही अस्वस्थता येऊ देऊ नकोस.
देशकालक्रियाकारैर् यथाप्राप्तासु दृष्टिषु । प्रकृतं कार्यम् आतिष्ठंस् त्यक्तवासनम् आस्स्व भोः
ज्या ज्या वेळी, ज्या ठिकाणी, आणि ज्या परिस्थितीत जे काही दिसते, त्यावेळी तू आपले नैसर्गिक कर्तव्य पार पाड, आणि सर्व आसक्ती सोडून शांतपणे बस.
अतिहेयतयादत्तं ममतापरिवर्जितम् । भावाभावे समं कार्यं कुर्वन्न् इह न बध्यसे
अतीव आसक्ती किंवा आपलेपणा न ठेवता, जे मिळेल ते शांतपणे स्वीकारून, गोष्टी असोत किंवा नसोत दोन्ही स्थितीत मन शांत ठेवून जे काम करतो, तो इथे कधीच बांधला जात नाही.
दृष्टसंसारपर्यायस् तुलितातुलतत्पदः । सर्वं सर्वत्र जानासि किम् अन्यद् उपदिश्यते
ज्याने संसाराचे अनेक फेर पाहिले आहेत, आणि समतेचे व असमतेचे दोन्ही अवस्थांचे ज्ञान मिळवले आहे, तो सर्वत्र सर्वकाही जाणतो—मग त्याला अजून काय शिकवायचे राहिले?
वीतरागभयक्रोधे त्वयि राजनि राजति । भूमिः पास्यति नेदानीं दुर्गृध्रीवासृग् आसुरम्
राजा, तुझ्यातून जेव्हा आसक्ती, भीती आणि राग नाहीसे होतात आणि तू तेजस्वी होतोस, तेव्हा पृथ्वीवर क्रूर आणि लोभी माणसांचे राक्षसी रक्त सांडले जाणार नाही.
दलयिष्यति बाष्पश्रीर् नासुरीकर्णमञ्जरीम् । वनराजीम् इवौघोत्था सरित् तारतरङ्गिणी
समृद्धीचे अश्रू राक्षसी वृत्तीच्या कानांच्या घोसाला वाहून नेतील, जसे लाटा उसळलेल्या नदीने वनराईला सहज वाहून नेले जाते.
अद्यप्रभृति संशान्तदानवामरसङ्गरम् । निर्मन्दराम्भोनिधिवज् जगत् स्वस्थम् अवस्थितम्
आजपासून देव आणि दानव यांच्यातील लढाया शांत झाल्या आहेत, आणि मंदार पर्वताशिवाय जसा समुद्र शांत असतो, तसंच हे जगही आता निर्धास्त आणि स्थिर आहे.
देवासुरकुटुम्बिन्यो भर्तृष्व् अन्तःपुरेषु च । स्वेष्व् एव यान्तु विश्वासम् अपरस्परम् आहृताः
देव आणि दानव यांच्या स्त्रिया, आपल्या पतींवरच विश्वास ठेवून, आपल्या अंतःपुरात राहाव्यात, आणि एकमेकींवर विश्वास ठेवू नये.
भव बहुलनिशानितान्तनिद्रातिमिरम् अपास्य सदोदिताशयश्रीः । दनुसुत वनिताविलासरम्यां चिरम् अजिताम् उपभुङ्क्ष्व राज्यलक्ष्मीम्
हा संसाररूपी दीर्घ रात्र आणि गाढ झोपेचं अंधार दूर सार, आणि नेहमी जागृत मनाने, दानव कन्यांच्या लीलांनी रम्य असलेली, कुणीही जिंकू न शकलेली राजलक्ष्मी दीर्घ काळ उपभोग.
इत्य् उक्त्वा पुण्डरीकाक्षस् सनरामरकिन्नरः । द्वितीय इव संसारश् चचालासुरमन्दिरात्
असं म्हणून कमळासारख्या डोळ्यांचा तो, देव, ऋषी आणि किन्नरांसह, जणू दुसराच एक जगच निघून जातो तसा, त्या दानवांच्या महालातून निघून गेला.
प्रह्लादादिविनिर्मुक्तैः पश्चात् पुष्पाञ्जलिव्रजैः । पूर्यमाणविहङ्गेशपाश्चात्याङ्गरुहोत्करः
प्रह्लाद आणि इतर जे आता मुक्त झाले होते, ते त्याच्या मागे फुलांच्या मुठी घेऊन चालले. त्यांच्या हातून पश्चिमेकडील आकाश पक्ष्यांच्या थव्यांनी आणि झाडांच्या गर्दीने भरून गेले.
क्रमात् क्षीरोदम् आसाद्य विसृज्य सुरवाहिनीम् । भोगिभोगासने तस्थौ श्वेताब्ज इव षट्पदः
हळूहळू क्षीरसागरापर्यंत पोहोचून, देवांच्या नदीला निरोप दिल्यावर, तो नागाच्या गुंडाळ्यांवर बसला, जसा एखादा मधमाशी पांढऱ्या कमळावर बसते.
भोगिभोगासने विष्णुश् शक्रस् स्वर्गे सहामरैः । पाताले दानवाधीश इति तस्थुर् गतज्वराः
नागाच्या गुंडाळ्यांवर विष्णू बसले, इंद्र देवांसह स्वर्गात आणि दानवांचा राजा पाताळात बसला; सर्वजण चिंता-मुक्त झाले.
एषा ते कथिता राम निश्शेषमलनाशिनी । प्राह्लादी बोधसम्प्राप्तिर् ऐन्दवद्रवशीतला
हे राम, अशी ही प्रह्लादाची गोष्ट तुला सांगितली, जी सर्व अशुद्धता नाहीशी करणारी आहे. ही कथा चंद्रप्रकाशासारखी शीतल असून, ज्ञानप्राप्ती घडवून आणते.
य एतां मानवा लोके बहुदुष्कृतिनो ऽपि हि । धिया विचारयिष्यन्ति ते प्राप्स्यन्त्य् अचिरात् पदम्
या जगात जरी कोणी माणसं खूप वाईट कृत्यं केलेली असली, तरी जर त्यांनी या शिकवणीचा विचार मन लावून केला, तर ते लवकरच उच्च अवस्था प्राप्त करतात.
सामान्येन विचारेण क्षयम् आयाति दुष्कृतम् । योगवाक्यविचारेण को न याति परं पदम्
साध्या विचारानेही वाईट कृत्यं कमी होतात; मग योगाच्या वचनांचा विचार केल्यावर कोणाला उच्च अवस्था मिळणार नाही?
अज्ञानम् उच्यते पापं तद् विचारेण नश्यति । पापमूलच्छिदं तस्माद् विचारं न परित्यजेत्
अज्ञान हाच पाप आहे, आणि तो विचाराने नाहीसा होतो; म्हणून पापाचं मूळ तोडणारा विचार कधीच सोडू नये.
इमां प्रह्लादसंसिद्धिं प्रविचारयतां नृणाम् । सप्तजन्मकृतं पापं क्षयम् आप्नोत्य् असंशयम्
या प्रह्लादाच्या सिद्धीचा विचार जो माणसं करतात, त्यांचं सात जन्मांचं साठलेलं पाप नक्कीच नष्ट होतं.
परे पदे परिणतं पाञ्चजन्यस्वनैर् मनः । कथं प्रबुद्धं भगवन् प्रह्लादस्य महात्मनः
हे भगवंत, परम अवस्थेत पोचलेलं, पाञ्चजन्याच्या नादाने भरलेलं महात्मा प्रह्लादाचं मन कसं जागृत झालं?
द्विविधा मुक्तता लोके सम्भवत्य् अनघाकृते । सदेहैका विदेहान्या विभागो ऽयं तयोश् शृणु
हे निष्पाप कर्म करणाऱ्यांमध्ये या जगात दोन प्रकारची मुक्ती संभवते — एक देहासह, दुसरी देहाशिवाय. या दोन्हींचा फरक ऐक.
असंसक्तमतेर् यस्य त्यागादानेषु कर्मणाम् । नैषणा तत्स्थितिं विद्धि त्वं जीवन्मुक्तताम् इह
ज्याचं मन देणं-घेणं यांसारख्या कर्मांत आसक्त नसतं, त्याची ही स्थिती इथेच जिवंतपणीची मुक्ती समज.
सैव देहक्षये राम पुनर्जननवर्जिता । विदेहमुक्तता प्रोक्ता तत्स्था नायान्ति दृश्यताम्
हे राम, जेव्हा शरीर नष्ट होतं, तेव्हा तीच अवस्था, जी पुन्हा जन्माला येत नाही, तिला देहाशिवायची मुक्ती म्हणतात; त्या अवस्थेत पोचलेले पुन्हा दिसत नाहीत.
भृष्टबीजोपमा भूयोजन्माङ्कुरविवर्जिता । हृदि जीवद्विमुक्तानां शुद्धा भवति वासना
ज्याप्रमाणे भाजलेल्या बियाला पुन्हा अंकुर येत नाही, त्याचप्रमाणे ज्या लोकांना देहात असतानाच मुक्ती मिळते, त्यांच्या मनातील वासनाही पूर्णपणे शुद्ध आणि पुढील जन्माच्या अंकुरांपासून मुक्त होते.
पावनी परमोदारा सत्त्वमात्रानुपातिनी । आत्मध्यानमयी नित्यं सुषुप्तस्थेव तिष्ठति
ही वासना पवित्र, अत्यंत उदार आणि केवळ शुद्ध अस्तित्वाशी जोडलेली असते; ती नेहमी आत्मध्यानात मग्न राहते आणि जणू काही गाढ झोपेत असल्यासारखी स्थिती असते.
अपि वर्षसहस्रान्ते ते तयैवान्तरस्थया । सति देहे प्रबुध्यन्ते जीवन्मुक्ता रघूद्वह
रघुकुळातील श्रेष्ठा, जिवंतपणी मुक्त झालेल्या लोकांना, शरीर असतानाच, अगदी हजारो वर्षांनीही, त्या अंतःस्थ शुद्धतेमुळे जागृती मिळते.