भावाभावविनिर्मुक्तो हेयोपादेयवर्जितः । एवम् आसम् अहं पूर्वम् अधुनेत्थम् अवस्थितः
अस्तित्व आणि अनस्तित्व या दोन्हींपासून मुक्त, स्वीकार आणि नकार यांच्याही पलीकडे—पूर्वी मी असाच होतो आणि आत्ताही तसाच आहे.
शमम् आत्मीयम् आपन्नस् सर्वगात्मन् सतां गते । करोम्य् अहं महादेव तुभ्यं यत् परिरोचते
हे सर्वव्यापी महादेव, मी माझ्या अंतरंगातील शांतता मिळवली आहे आणि सत्पुरुषांच्या मार्गावर पोहोचलो आहे. आता तुझ्या मनास जे आवडेल ते मी करीन.
त्वम् अयं पुण्डरीकाक्ष पूज्यस् तावज् जगत्त्रये । तन् मत्तः प्रकृतप्राप्तां पूजाम् आदातुम् अर्हसि
हे कमळासारख्या डोळ्यांचे, तू त्रैलोक्यात पूजनीय आहेस. म्हणून माझ्याकडून योग्य रीतीने आलेली ही पूजा तू स्वीकारावी.
इत्य् उक्त्वा दानवाधीशः पुरः क्षीरोदशायिनः । शैलेन्द्र इव पूर्णेन्दुम् अर्घपात्रम् उपाददे
असे म्हणून, दानवांचा राजा क्षीरसागरात शयन करणाऱ्या समोर, जणू काही पर्वतच पूर्ण चंद्राला धरतो, तसे अर्घ्याचे पात्र उचलतो.
सायुधं साप्सरोवृन्दं ससुरं सखगाधिपम् । पुजयाम् आस गोविन्दं सत्रैलोक्यम् अथाग्रगम्
शस्त्रांसह, अप्सरांचा समूह, देव, पक्ष्यांचा राजा यांच्यासह, त्याने त्रैलोक्यातील श्रेष्ठ गोविंदाची भक्तिभावाने पूजा केली.
सबाह्याभ्यन्तरक्रान्तभुवनं भुवनेश्वरम् । पूजयित्वोपविष्टं तम् उवाच कमलापतिः
ज्यांनी बाह्य आणि अंतर्गत सर्व जग व्यापले आहे, अशा सर्व विश्वांचे अधिपती, कमलनयन भगवंतांना पूजून, ते आसनावर विराजमान असताना, कमलापतींनी त्यांना संबोधले.
उत्तिष्ठ दानवाधीश सिंहासनम् उपाश्रय । यावद् आश्व् अभिषेकं ते स्वयम् एव ददाम्य् अहम्
उठा, दैत्यांचा संहार करणाऱ्या राजांनो, सिंहासनावर बसा; कारण मीच लवकरच तुमचा अभिषेक करणार आहे.
पाञ्चजन्यरवं श्रुत्वा य इमे समुपागताः । सिद्धास् साध्यास् सुरौघास् ते कुर्वन्तु तव मङ्गलम्
पांचजन्य शंखाचा नाद ऐकून जे येथे जमले आहेत, ते सिद्ध, साध्य आणि देवगण, हे सर्व तुमच्यासाठी मंगल घडवोत.
इत्य् उक्त्वा पुण्डरीकाक्षो दानवं सिंहविष्टरे । योजयाम् आस योगान्ते मेरुशृङ्ग इवाम्बुदम्
असे म्हणून, कमलनयन भगवंतांनी त्या दैत्याला सिंहासनावर बसवले, जणू योगाच्या शेवटी मेरू पर्वताच्या शिखरावर मेघ ठेवावा.
अथैनं हरिर् आहूतैः क्षिरोदाद्यैर् महाब्धिभिः । गङ्गादिभिस् सरित्पूरैस् सर्वतीर्थजलैस् तथा
तेव्हा हरिने क्षीरसागरासह इतर मोठ्या समुद्रांना, गंगा व इतर नद्यांच्या प्रवाहांना, तसेच सर्व तीर्थांचे पवित्र पाणी बोलावून घेतले.
सर्वविप्रर्षिसङ्घैश् च सर्वसिद्धगणैस् तथा । मुनिविद्याधरयुतो लोकपालसमन्वितः
सर्व ब्राह्मण ऋषींच्या समुदायांसह, सर्व सिद्धांच्या समूहांसह, तसेच मुनी आणि विद्याधरांसह, आणि लोकपालांसह तो उपस्थित होता.
अभ्यषिञ्चद् अमेयात्मा दैत्यराज्ये महासुरम् । मरुद्गणैस् स्तूयमाणं पूर्वसर्गे हरिं यथा
मोजता न येणाऱ्या त्या परमात्म्याने, वायूंच्या समूहांनी स्तुती करत असताना, त्या महान दैत्यास दैत्यराज्याचा अभिषेक केला, जसे पूर्वीच्या सृष्टीत हरिचा अभिषेक झाला होता.
सुरासुरैस् स्तूयमानं स्तूयमानस् सुरासुरैः । अभिषिक्तम् उवाचेदं प्रह्लादं मधुसूदनः
देव आणि दैत्य यांच्या स्तुत्यांनी गूंजत असताना, मधुसूदनाने अभिषिक्त प्रह्लादाला हे शब्द सांगितले.
यावन् मेरुर् धरा यावद् यावच् चन्द्रार्कमण्डले । अखण्डितगुणश्लाघी तावद् राजा भवानघ
हे निष्पाप राजा, जसा मेरू पर्वत पृथ्वीवर आहे, जसा सूर्य आणि चंद्र कायम आहेत, तसाच तुझे अखंड गुण लोकांमध्ये नेहमी गौरवले जातील.
इष्टानिष्टफलं त्यक्त्वा समदर्शनया धिया । वीतरागभयक्रोधो राज्यं समनुपालय
आवडते किंवा न आवडते फळ सोडून, सर्वांना समदृष्टीने पाहणाऱ्या, आसक्ती, भीती आणि राग यांना दूर ठेवणाऱ्या मनाने तू राज्याचा योग्य प्रकारे सांभाळ कर.
राज्ये ऽस्मिन् भोगसम्पूर्णे दृष्टानुत्तमभूमिना । न गन्तव्यस् त्वयोद्वेगस् स्वर्गे वा नरके ऽथ वा
या आनंदांनी भरलेल्या आणि श्रेष्ठ मानल्या गेलेल्या राज्यात, तुला स्वर्ग किंवा नरक यांचा विचार करून मनात कधीही अस्वस्थता येऊ देऊ नकोस.
देशकालक्रियाकारैर् यथाप्राप्तासु दृष्टिषु । प्रकृतं कार्यम् आतिष्ठंस् त्यक्तवासनम् आस्स्व भोः
ज्या ज्या वेळी, ज्या ठिकाणी, आणि ज्या परिस्थितीत जे काही दिसते, त्यावेळी तू आपले नैसर्गिक कर्तव्य पार पाड, आणि सर्व आसक्ती सोडून शांतपणे बस.
अतिहेयतयादत्तं ममतापरिवर्जितम् । भावाभावे समं कार्यं कुर्वन्न् इह न बध्यसे
अतीव आसक्ती किंवा आपलेपणा न ठेवता, जे मिळेल ते शांतपणे स्वीकारून, गोष्टी असोत किंवा नसोत दोन्ही स्थितीत मन शांत ठेवून जे काम करतो, तो इथे कधीच बांधला जात नाही.
दृष्टसंसारपर्यायस् तुलितातुलतत्पदः । सर्वं सर्वत्र जानासि किम् अन्यद् उपदिश्यते
ज्याने संसाराचे अनेक फेर पाहिले आहेत, आणि समतेचे व असमतेचे दोन्ही अवस्थांचे ज्ञान मिळवले आहे, तो सर्वत्र सर्वकाही जाणतो—मग त्याला अजून काय शिकवायचे राहिले?
वीतरागभयक्रोधे त्वयि राजनि राजति । भूमिः पास्यति नेदानीं दुर्गृध्रीवासृग् आसुरम्
राजा, तुझ्यातून जेव्हा आसक्ती, भीती आणि राग नाहीसे होतात आणि तू तेजस्वी होतोस, तेव्हा पृथ्वीवर क्रूर आणि लोभी माणसांचे राक्षसी रक्त सांडले जाणार नाही.
दलयिष्यति बाष्पश्रीर् नासुरीकर्णमञ्जरीम् । वनराजीम् इवौघोत्था सरित् तारतरङ्गिणी
समृद्धीचे अश्रू राक्षसी वृत्तीच्या कानांच्या घोसाला वाहून नेतील, जसे लाटा उसळलेल्या नदीने वनराईला सहज वाहून नेले जाते.
अद्यप्रभृति संशान्तदानवामरसङ्गरम् । निर्मन्दराम्भोनिधिवज् जगत् स्वस्थम् अवस्थितम्
आजपासून देव आणि दानव यांच्यातील लढाया शांत झाल्या आहेत, आणि मंदार पर्वताशिवाय जसा समुद्र शांत असतो, तसंच हे जगही आता निर्धास्त आणि स्थिर आहे.
देवासुरकुटुम्बिन्यो भर्तृष्व् अन्तःपुरेषु च । स्वेष्व् एव यान्तु विश्वासम् अपरस्परम् आहृताः
देव आणि दानव यांच्या स्त्रिया, आपल्या पतींवरच विश्वास ठेवून, आपल्या अंतःपुरात राहाव्यात, आणि एकमेकींवर विश्वास ठेवू नये.
भव बहुलनिशानितान्तनिद्रातिमिरम् अपास्य सदोदिताशयश्रीः । दनुसुत वनिताविलासरम्यां चिरम् अजिताम् उपभुङ्क्ष्व राज्यलक्ष्मीम्
हा संसाररूपी दीर्घ रात्र आणि गाढ झोपेचं अंधार दूर सार, आणि नेहमी जागृत मनाने, दानव कन्यांच्या लीलांनी रम्य असलेली, कुणीही जिंकू न शकलेली राजलक्ष्मी दीर्घ काळ उपभोग.
इत्य् उक्त्वा पुण्डरीकाक्षस् सनरामरकिन्नरः । द्वितीय इव संसारश् चचालासुरमन्दिरात्
असं म्हणून कमळासारख्या डोळ्यांचा तो, देव, ऋषी आणि किन्नरांसह, जणू दुसराच एक जगच निघून जातो तसा, त्या दानवांच्या महालातून निघून गेला.
प्रह्लादादिविनिर्मुक्तैः पश्चात् पुष्पाञ्जलिव्रजैः । पूर्यमाणविहङ्गेशपाश्चात्याङ्गरुहोत्करः
प्रह्लाद आणि इतर जे आता मुक्त झाले होते, ते त्याच्या मागे फुलांच्या मुठी घेऊन चालले. त्यांच्या हातून पश्चिमेकडील आकाश पक्ष्यांच्या थव्यांनी आणि झाडांच्या गर्दीने भरून गेले.
क्रमात् क्षीरोदम् आसाद्य विसृज्य सुरवाहिनीम् । भोगिभोगासने तस्थौ श्वेताब्ज इव षट्पदः
हळूहळू क्षीरसागरापर्यंत पोहोचून, देवांच्या नदीला निरोप दिल्यावर, तो नागाच्या गुंडाळ्यांवर बसला, जसा एखादा मधमाशी पांढऱ्या कमळावर बसते.
भोगिभोगासने विष्णुश् शक्रस् स्वर्गे सहामरैः । पाताले दानवाधीश इति तस्थुर् गतज्वराः
नागाच्या गुंडाळ्यांवर विष्णू बसले, इंद्र देवांसह स्वर्गात आणि दानवांचा राजा पाताळात बसला; सर्वजण चिंता-मुक्त झाले.
एषा ते कथिता राम निश्शेषमलनाशिनी । प्राह्लादी बोधसम्प्राप्तिर् ऐन्दवद्रवशीतला
हे राम, अशी ही प्रह्लादाची गोष्ट तुला सांगितली, जी सर्व अशुद्धता नाहीशी करणारी आहे. ही कथा चंद्रप्रकाशासारखी शीतल असून, ज्ञानप्राप्ती घडवून आणते.
य एतां मानवा लोके बहुदुष्कृतिनो ऽपि हि । धिया विचारयिष्यन्ति ते प्राप्स्यन्त्य् अचिरात् पदम्
या जगात जरी कोणी माणसं खूप वाईट कृत्यं केलेली असली, तरी जर त्यांनी या शिकवणीचा विचार मन लावून केला, तर ते लवकरच उच्च अवस्था प्राप्त करतात.