जीवन्मुक्तेन भवता राज्य एवेह तिष्ठता । क्षपणीया गतोद्वेगम् आकल्पान्तम् इयं तनुः
तू जिवंतपणे मुक्त झालेला म्हणून या राज्यातच राहा; आता या देहाला कुठलाही अस्वस्थपणा उरलेला नाही, तो या युगाच्या शेवटपर्यंत सांभाळावा लागेल.
तनौ कल्पान्तशीर्णायां स्वे महिम्नि त्वयानघ । वस्तव्यं स्फुटिते कुम्भे कुम्भाकाशेन खे यथा
या देहाचा काळ संपून तो झिजून गेला की, हे पापरहित, तू स्वतःच्या तेजातच राहशील, जशी फुटलेल्या मडक्यातील जागा आकाशात विलीन होते.
कल्पान्तस्थायिनी शुद्धा दृष्टलोकपरावरा । इयं तव तनुर् जाता जीवन्मुक्तिविलासिनी
ही तुझी देहयात्रा, शुद्ध आणि युगाच्या शेवटपर्यंत टिकणारी, सर्व लोकांचा अनुभव घेणारी, आता मुक्त जीवनाची लीलाच झाली आहे.
नोदिता द्वादशादित्या न विलीनास् शिलोच्चयाः । न जगज् ज्वलितं साधो तनुं त्यजसि किं मुधा
बारा सूर्य उगवलेले नाहीत, डोंगर वितळलेले नाहीत, आणि सारा जग जळत नाही—म्हणून, हे सज्जन, तू शरीर व्यर्थ का सोडतोस?
वायुर् वहति नोन्मत्तस् त्रिलोकीभस्मधूसरः । लोलामरकपालाङ्कस् तनुं त्यजसि किं मुधा
वारा वेड्यासारखा वाहत नाही, तीनही लोक राख व धूळ होत नाहीत, आणि दिशा डोलत नाहीत—मग शरीर व्यर्थ का सोडतोस?
अशोक इव मञ्जर्यः पुष्करावर्तविद्युतः । न स्फुरन्ति जगत्कोशे तनुं त्यजसि किं मुधा
अशोकाच्या कोवळ्या कळ्यांसारख्या किंवा कमळाच्या वेटोळ्यातील विजेसारख्या, जगाच्या या पसाऱ्यात काहीही हालचाल होत नाही—मग शरीर व्यर्थ का सोडतोस?
धारासाररणच्छैलाः प्रज्वलज्ज्वलनोज्ज्वलाः । ककुभो न विशीर्यन्ते तनुं त्यजसि किं मुधा
आगाच्या धारेने भाजलेले डोंगरांचे कडे दिशा फोडत नाहीत—मग शरीर व्यर्थ का सोडतोस?
न ब्रह्मविष्णुरुद्राख्यत्रयशेषम् इदं जगत् । स्थितं जरढजीमूतं तनुं त्यजसि किं मुधा
हे जग, ज्यात ब्रह्मा, विष्णु आणि रुद्र असे सगळे आहेत, ते वयस्क आणि धूसरच राहते—मग तू आपले शरीर व्यर्थ का टाकतोस?
स्फुटदद्रीन्द्रटाङ्कारकरालाराववन्ति खे । कल्पाभ्राणि न गर्जन्ति तनुं त्यजसि किं मुधा
कल्पाच्या ढगांनी आकाशात मोठ्या पर्वत फुटल्यासारखा भयंकर गडगडाट करत नाही—मग तू आपले शरीर व्यर्थ का टाकतोस?
अहं भूतावकीर्णासु सालोकासु खगध्वजः । विहरामि दशाशासु मा देहम् अवधीरय
मी, पक्ष्यांचा ध्वज, सर्व दिशांना, सर्व जगांत, सर्व जीवांमध्ये विहार करतो—म्हणून शरीराची तुच्छता करू नकोस.
इमे वयम् इमे शैला भूतानीमान्य् अयं भवान् । इदं जगद् इदं व्योम मा देहम् अवधीरय
हे आम्ही, हे डोंगर, हे सर्व जीव, हा तू, हे जग, हे आकाश—शरीराची तुच्छता करू नकोस.
पीवराज्ञानयोगेन यस्य पर्याकुलं मनः । दुःखानि विनिकृन्तन्ति मरणं तस्य राजते
ज्याचं मन अज्ञानाच्या ओझ्याखाली गोंधळून गेलं आहे, त्याच्यावर दुःखं तुटून पडतात आणि मृत्यू त्याच्यावर राज्य करतो.
कृशो ऽतिदुःखी मूढो ऽहम् एताश् चान्याश् च भावनाः । मतिं यस्यावलुम्पन्ति मरणं तस्य राजते
'मी दुर्बळ आहे, फारच दुःखी आहे, मी मूर्ख आहे' अशा आणि इतर अशा विचारांनी ज्याचं मन व्यापून गेलं आहे, त्याच्यावर मृत्यूचं राज्य असतं.
आशापाशनिबद्धो ऽन्तर् इतश् चेतश् च नीयते । यो विलोलमनोवृत्त्या मरणं तस्य राजते
ज्याचं अंतरंग इच्छांच्या दोऱ्यांनी बांधलं गेलं आहे आणि ज्याचं मन सारखं अस्थिरपणे इकडून तिकडे धावतं, त्याच्यावर मृत्यूचं राज्य असतं.
यस्य तृष्णाः प्रभञ्जन्ति हृदयं हृतभावनाः । कुगेहम् इव गर्गट्यो मरणं तस्य राजते
ज्याचं हृदय तृष्णांनी तुटून गेलं आहे, ज्याचे विचार हरवले आहेत, जसं उंदीर वाईट घर फोडतात तसं, त्याच्यावर मृत्यूचं राज्य असतं.
चित्तवृत्तिलता यस्य तालोत्तालमनोवने । फलिता सुखदुःखाभ्यां मरणं तस्य राजते
ज्याच्या मनाच्या जंगलात सुखदुःखांची फळे देणारी चित्तवृत्तीची वेल ताडाच्या झाडासारखी डोलते, त्याच्यावर मृत्यूचं राज्य असतं.
रोमराजिलताजालं यस्येमं देहदुर्द्रुमम् । अनर्थौघो हरत्य् उच्चैर् मरणं तस्य राजते
ज्याचं हे शरीर म्हणजे वाईट झाड, जिथे केसांची जाळी पसरलेली आहे आणि अनर्थाचा पूर मोठ्याने वाहून नेतो, त्याच्यावर मृत्यूचं राज्य असतं.
यस्य स्वदेहविपिनम् आधिव्याधिदवाग्नयः । दहन्ति लोलाङ्गलतं मरणं तस्य राजते
ज्याच्या स्वतःच्या शरीररूपी जंगलात दुःख आणि आजार यांच्या दावानळीने हातपाय जळत आहेत, त्याच्यावर मृत्यूचं राज्य असतं.
कामकोपात्मको यस्य स्फुरत्य् अजगरस् तनौ । अन्तश् शुष्कद्रुमस्येव मरणं तस्य राजते
ज्याच्या शरीरात इच्छा आणि रागाचं सर्प सुकलेल्या झाडात वळवळतं, त्याच्यावर मृत्यूचं राज्य असतं.
यो ऽयं देहपरित्यागस् तल् लोके मरणं स्मृतम् । न सता नासता तेन कारणं वेद्यवेदिनाम्
या जगात ज्याला मृत्यू म्हणतात, ते फक्त देह सोडणे असते; जाणणाऱ्यांसाठी आणि न जाणणाऱ्यांसाठीही, ते ना खरे असते ना खोटे.
यस्य नोत्क्रामति मतिस् स्वात्मतत्त्वावलोकनात् । यथार्थदर्शिनो ज्ञस्य जीवितं तस्य शोभते
ज्याची बुद्धी नेहमी स्वतःच्या स्वरूपाच्या सत्यात एकवटलेली असते, आणि जो वस्तुस्थिती तशीच पाहतो, त्याचे जीवन खरोखर तेजस्वी होते.
यस्य नाहङ्कृतो भावो बुद्धिर् यस्य न लिप्यते । यस् समस् सर्वभावेषु जीवितं तस्य शोभते
ज्याच्यात 'मी'पणाचा भाव नाही, ज्याची बुद्धी कुठल्याही गोष्टीने मळलेली नाही, आणि जो सर्व परिस्थितींमध्ये सम आहे, त्याचे जीवन खरोखर उजळते.
यो ऽन्तश्शीतलया बुद्ध्या रागद्वेषविमुक्तया । साक्षिवत् पश्यतीदं हि जीवितं तस्य शोभते
ज्याची अंतःकरण शांत आहे, ज्याला आसक्ती आणि द्वेष यांपासून मुक्ती मिळाली आहे, आणि जो साक्षीभावाने सर्वकाही पाहतो, त्याचे जीवन खरोखर तेजाने भरलेले असते.
येन सम्यक् परिज्ञाय हेयोपादेयम् उज्झता । चित्तस्यान्ते ऽर्पितं चित्तं जीवितं तस्य शोभते
जो जाणीवपूर्वक काय स्वीकारायचं आणि काय टाळायचं हे ओळखून, त्यांचा त्याग करतो आणि मनाच्या शेवटी मन ठेवतो, त्याचं आयुष्य खरोखरच तेजस्वी होतं.
अवस्तुसदृशे वस्तुन्य् अस्तसङ्कल्पनामले । येनालीनं कृतं चेतो जीवितं तस्य शोभते
ज्याचं मन सर्व संकल्पांपासून मोकळं होऊन, वस्तूंच्या अभावासारख्या शुद्ध सत्यात विलीन झालं आहे, त्याचं आयुष्य खरोखरच तेजस्वी होतं.
सत्यां दृष्टिम् अवष्टभ्य लीलयेयं जगत्क्रिया । क्रियते ऽवासनं येन जीवितं तस्य शोभते
जो सत्यदृष्टीला धरून, सहजपणे या जगातील सर्व कृती निष्कामपणे करतो, त्याच्या मनात कुठलेही संस्कार राहत नाहीत, त्याचं आयुष्य खरोखरच तेजस्वी होतं.
नान्तस् तुष्यति नोद्वेगम् एति यो विहरन्न् अपि । हेयोपादेयसम्प्राप्तौ जीवितं तस्य शोभते
जो वागत असतानाही अंतःकरणात न आनंदी होतो, न खिन्न होतो, आणि स्वीकारायचं किंवा टाळायचं याने ज्याचं मन हलत नाही, त्याचं आयुष्य खरोखरच तेजस्वी होतं.
शुद्धपक्षश् च शुद्धश् च हंसौघस् सरसो यथा । यस्माद् गुणौघो निर्याति जीवितं तस्य शोभते
जसं एखाद्या सरोवरात शुद्ध हंसांचा थवा असतो, तसंच ज्या माणसामधून गुणांची लाट बाहेर येते, त्याचं आयुष्य खरंच उजळून निघतं.
यस्मिञ् श्रुतिपथं याते दृष्टे स्मृतिम् उपागते । आनन्दं यान्ति भूतानि जीवितं तस्य शोभते
ज्याच्यात ऐकण्याचा मार्ग गाठला जातो, प्रत्यक्ष अनुभव आणि आठवण जागी होते, त्याच्यामुळे सर्व जीवांना आनंद मिळतो — त्याचं आयुष्य खरोखरच तेजस्वी दिसतं.
यस्योदयेन हृदयेषु जनाम्बुजानि जीवालिमन्ति सकलानि विकासवन्ति । तस्यावभाति चिरजीवितम् अक्षयेन्दोर् आपूर्णतेव दनुजेश्वर नेतरस्य
ज्याच्या उदयामुळे लोकांच्या हृदयातील कमळं, जीवनरसानं भरलेली, पूर्णपणे फुलतात, त्याचं दीर्घायुष्य चंद्रासारखं अखंड तेजस्वी दिसतं, राक्षसांच्या राजासारखं नाही.