द्वित्रैस् सहासुरैर् मुख्यैः परिवारयुतो हरिः । प्रविवेशासुरगृहं तारावान् इव खं शशी
दोन-तीन मुख्य असुरांसोबत हरि असुरांच्या घरात गेला, जसा चंद्र ताऱ्यांनी वेढलेला आकाशात प्रवेश करतो.
वैनतेयासनस्थो ऽसौ लक्ष्मीविधुतचामरः । स्वायुधादिपरीवारो देवर्षिपरिवन्दितः
तो गरुडाच्या आसनावर बसला होता, लक्ष्मीने चामराने त्याला पंखा घातला होता, आपल्या आयुधांसह आणि सेवकांनी वेढलेला, देव आणि ऋषी त्याचे स्तुती करत होते.
महात्मन् सम्प्रबुध्यस्वेत्य् एवं विष्णुर् उदाहरन् । पाञ्चजन्यं प्रदध्वान ध्वनयन् ककुभां गणम्
विष्णू म्हणाला, 'महात्म्या, जागा हो!' असे म्हणून त्याने पाञ्चजन्य शंख वाजवला, ज्याचा नाद सर्व दिशांना पसरला.
महता तेन शब्देन वैष्णवप्राणजन्मना । तुल्यकालं परिक्षुब्धकल्पाभ्रार्णवरंहसा
त्या मोठ्या आवाजाने, जो विष्णूंच्या प्राणासारखा होता, सर्व दिशांना एकाच वेळी हादरा बसला, जणू कल्पवर्षाच्या शेवटी समुद्र आणि ढग एकदम हलले.
आसुरी जनता भूमौ पपातागतसम्भ्रमा । मत्तनीलाभ्रनादेन राजहंसावली यथा
त्या गडद निळ्या ढगाच्या गडगडाटाने, असुरांची लोक अचानक घाबरून जमिनीवर कोसळली, जशी राजहंसांची फळी वादळी आवाजाने खाली पडते.
जहृषे जनितानन्दा वैष्णवी वीतसम्भ्रमा । जनता जलदध्वानफुल्लेव कुटजावली
विष्णूभक्त लोकांचा भिती नाहीशी झाली आणि आनंदाने त्यांचे मन फुलले, जणू पावसाच्या ढगांच्या आवाजाने कुंदाच्या फुलांची माळ उमलली.
बभूव सम्प्रबुद्धात्मा दानवेशश् शनैश् शनैः । मेघारवलसत्पुष्पः कदम्ब इव कानने
दानवांचा राजा हळूहळू शुद्धीवर आला, जसा जंगलातला कदंबाचा वृक्ष मेघांच्या गडगडाटात हळूहळू फुलांनी बहरतो.
ब्रह्मरन्ध्रकृतोत्थाना प्राणशक्तिर् अथासुरम् । शनैर् आक्रमयाम् आस गङ्गा सर्वम् इवार्णवम्
मग डोक्याच्या टोकातून वर चढणारी प्राणशक्ती हळूहळू त्या असुरामध्ये पसरली, जशी गंगा सगळ्या समुद्रात मिसळते.
क्षणाद् आक्रमयाम् आस प्राणश्रीस् सर्वतो ऽसुरम् । उदयानन्तरं सौरी प्रभेव भुवनान्तरम्
क्षणातच प्राणशक्तीची तेजस्विता सर्वदूर त्या असुरामध्ये पसरली, जशी सूर्य उगवल्यावर त्याचं तेज सगळ्या जगात पसरतं.
प्राणेषु रन्ध्रनवके प्रवृत्तेष्व् अथ तस्य चित् । चेत्योन्मुखी बभूवान्तः प्राणदर्पणबिम्बिता
जेव्हा प्राणांचे नऊ मार्ग चालू झाले, तेव्हा त्याचं चैतन्य प्राणाच्या आरशात उमटून आतल्या जागरूकतेकडे वळलं.
चेतनीयोन्मुखे चित्त्वे चिन् मनस्ताम् उपाययौ । द्वित्वं मकुरसङ्क्रान्ता मुखश्रीर् इव राघव
मन जेव्हा चैतन्याकडे वळलं, तेव्हा त्याला शुद्ध जागरूकतेची अवस्था मिळाली, जशी आरशात उमटलेल्या चेहऱ्याच्या सौंदर्यात दुहेरी छटा दिसते, तसे हे झाले, हे राघव.
किञ्चिद् अङ्कुरिते चित्ते नेत्रे विकसनोन्मुखे । शनैर् बभूवतुस् तस्य प्रातर् नीले यथोत्पले
त्याचं मन थोडं उगवत होतं आणि डोळे उघडायला लागले होते; ते दोन्ही हळूहळू उमलू लागले, जसं सकाळच्या वेळी निळं कमळ उमलतं.
प्राणापानपरामृष्टनाडीविवरसंविदः । वातार्तस्येव पद्मस्य स्पन्दो ऽस्य समजायत
श्वास आणि प्रश्वास यांच्या स्पर्शानं शरीरातल्या नाड्यांची जाणीव झाली, आणि त्याच्यात एक हलकासा कंप निर्माण झाला, जसा वाऱ्याने कमळ हलतं.
निमेषान्तरमात्रेण मनः पीवरतां ययौ । तस्मिन् प्राणवशात् पूर्णे तरङ्ग इव वारिणि
फक्त एका क्षणात त्याचं मन पूर्णपणे भरून आलं आणि बळकट झालं, जसं प्राणशक्तीच्या जोरावर पाण्यातली लाट फुगते.
अथासौ विकसन्नेत्रमनःप्राणवपुर् बभौ । अर्धोदित इवादित्ये सरस् स्फुरितपङ्कजम्
मग त्याचे डोळे, मन आणि प्राण उमलले, आणि त्याचं शरीर चमकू लागलं, जसं अर्धवट उगवलेल्या सूर्यप्रकाशात सरोवरातली उमलणारी कमळं चमकतात.
तस्मिन्न् अवसरे यावद् बुध्यस्वेत्य् अवदत् प्रभुः । प्रबुद्धस् तावद् एषो ऽभूद् बर्ही घनरवाद् इव
त्या वेळी प्रभूंनी म्हणाले, "जागा हो!" आणि तो पुरोहित जागा होताच, आकाशात वाजणाऱ्या गडगडाटासारखा उठून बसला.
प्रफुल्तनयनं जातमननं पीवरस्मृतिम् । उवाचैनं त्रिलोकेशः पुरा नाभ्यब्जजं यथा
त्याच्या डोळ्यांत पुन्हा तेज आले, मन जागे झाले, आणि आठवणीही परत आल्या. मग त्रिलोकांचा स्वामी त्याच्याशी बोलला, जसा पूर्वी कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्माला सांगितले होते.
साधो स्मर महालक्ष्मीम् आत्मीयां स्मर चाकृतिम् । अकाण्ड एव किं देहविरामः क्रियते त्वया
हे सज्जना, आपल्या स्वतःच्या महालक्ष्मीला आठव, आपली खरी रूप आठव. कारण नसताना, शरीराला विश्रांती का देतोस?
हेयोपादेयसङ्कल्पविहीनस्य शरीरगैः । भावाभावैस् तवार्थः कस् तिष्ठोत्तिष्ठस्व सम्प्रति
तुला स्वीकार किंवा नकार यांचे विचारच नाहीत, मग शरीराच्या स्थितीला किंवा त्याच्या अभावाला काय अर्थ आहे? आता उठ.
स्थातव्यम् इह देहेन कल्पं यावद् अनेन ते । वयं हि नियतिं विद्मो यथाभूताम् अनिन्दित
हे देह या जगात ज्या काळापर्यंत टिकतो, तितका काळ तुला या देहात राहावे लागेल; कारण आम्ही, हे निष्पापा, खरी नियती कशी आहे हे जाणतो.
जीवन्मुक्तेन भवता राज्य एवेह तिष्ठता । क्षपणीया गतोद्वेगम् आकल्पान्तम् इयं तनुः
तू जिवंतपणे मुक्त झालेला म्हणून या राज्यातच राहा; आता या देहाला कुठलाही अस्वस्थपणा उरलेला नाही, तो या युगाच्या शेवटपर्यंत सांभाळावा लागेल.
तनौ कल्पान्तशीर्णायां स्वे महिम्नि त्वयानघ । वस्तव्यं स्फुटिते कुम्भे कुम्भाकाशेन खे यथा
या देहाचा काळ संपून तो झिजून गेला की, हे पापरहित, तू स्वतःच्या तेजातच राहशील, जशी फुटलेल्या मडक्यातील जागा आकाशात विलीन होते.
कल्पान्तस्थायिनी शुद्धा दृष्टलोकपरावरा । इयं तव तनुर् जाता जीवन्मुक्तिविलासिनी
ही तुझी देहयात्रा, शुद्ध आणि युगाच्या शेवटपर्यंत टिकणारी, सर्व लोकांचा अनुभव घेणारी, आता मुक्त जीवनाची लीलाच झाली आहे.
नोदिता द्वादशादित्या न विलीनास् शिलोच्चयाः । न जगज् ज्वलितं साधो तनुं त्यजसि किं मुधा
बारा सूर्य उगवलेले नाहीत, डोंगर वितळलेले नाहीत, आणि सारा जग जळत नाही—म्हणून, हे सज्जन, तू शरीर व्यर्थ का सोडतोस?
वायुर् वहति नोन्मत्तस् त्रिलोकीभस्मधूसरः । लोलामरकपालाङ्कस् तनुं त्यजसि किं मुधा
वारा वेड्यासारखा वाहत नाही, तीनही लोक राख व धूळ होत नाहीत, आणि दिशा डोलत नाहीत—मग शरीर व्यर्थ का सोडतोस?
अशोक इव मञ्जर्यः पुष्करावर्तविद्युतः । न स्फुरन्ति जगत्कोशे तनुं त्यजसि किं मुधा
अशोकाच्या कोवळ्या कळ्यांसारख्या किंवा कमळाच्या वेटोळ्यातील विजेसारख्या, जगाच्या या पसाऱ्यात काहीही हालचाल होत नाही—मग शरीर व्यर्थ का सोडतोस?
धारासाररणच्छैलाः प्रज्वलज्ज्वलनोज्ज्वलाः । ककुभो न विशीर्यन्ते तनुं त्यजसि किं मुधा
आगाच्या धारेने भाजलेले डोंगरांचे कडे दिशा फोडत नाहीत—मग शरीर व्यर्थ का सोडतोस?
न ब्रह्मविष्णुरुद्राख्यत्रयशेषम् इदं जगत् । स्थितं जरढजीमूतं तनुं त्यजसि किं मुधा
हे जग, ज्यात ब्रह्मा, विष्णु आणि रुद्र असे सगळे आहेत, ते वयस्क आणि धूसरच राहते—मग तू आपले शरीर व्यर्थ का टाकतोस?
स्फुटदद्रीन्द्रटाङ्कारकरालाराववन्ति खे । कल्पाभ्राणि न गर्जन्ति तनुं त्यजसि किं मुधा
कल्पाच्या ढगांनी आकाशात मोठ्या पर्वत फुटल्यासारखा भयंकर गडगडाट करत नाही—मग तू आपले शरीर व्यर्थ का टाकतोस?
अहं भूतावकीर्णासु सालोकासु खगध्वजः । विहरामि दशाशासु मा देहम् अवधीरय
मी, पक्ष्यांचा ध्वज, सर्व दिशांना, सर्व जगांत, सर्व जीवांमध्ये विहार करतो—म्हणून शरीराची तुच्छता करू नकोस.