भवानां भूरिभङ्गानाम् अभावाय भवाधिपः । भव भावविमुक्तात्मा भावाभावबहिष्कृतः
अनेक रूपांच्या नाशासाठी तूच या सृष्टीचा स्वामी आहेस; सर्व अवस्थांपासून मुक्त असलेला, असणे आणि नसणे या दोन्हींपासून दूर असलेला आत्मा म्हणून तूच असावास.
जहि मानं मदं कोपं कालुष्यं क्रूरतां तथा । न महान्तो निमज्जन्ति प्राकृते गुणसङ्कटे
अहंकार, गर्व, राग, मनाचा कलुषपणा आणि क्रूरता हे सगळं सोडून दे. मोठ्या मनाचे लोक साध्या गुणांच्या दलदलीत कधीच बुडत नाहीत.
प्राक्तनीर् दीर्घदौरात्म्यदशास् स्मृत्वा पुनः पुनः । को ऽहं किं तद् बभूवेति हस मुक्ताच्छटासितम्
पूर्वीचे ते दुःखद काळ पुन्हा पुन्हा आठव, आणि स्वतःला विचार, 'मी कोण होतो? ते काय होतं?'—आणि खरी मोकळी हसू चेहऱ्यावर आण.
ते प्रयातास् समारम्भा गतास् ते दग्धवासराः । येषु चिन्तानलज्वालाजालजीर्णो भवान् अभूत्
ते सगळे उद्योग गेले, ते दिवसही निघून गेले आणि जळून गेले, ज्यात तू चिंता आणि काळजीच्या आगीत होरपळला होतास.
अद्य त्वं देहनगरे राजा स्फारमनोरथः । न दुःखैर् गृह्यसे नापि सुखैर् व्योम करैर् इव
आज तू या देहरूपी नगरीचा राजा आहेस, मोठ्या इच्छा मनात आहेत; तुला ना दुःखं पकडतात, ना सुखं जखडतात, जसं आकाश सूर्य-चंद्राच्या किरणांनी स्पर्शलं जात नाही.
अद्येन्द्रियदुरश्वांस् त्वं जित्वा जितमनोगजः । भोगारीन् अभितो भङ्क्त्वा साम्राज्यम् अधितिष्ठसि
आज तू इंद्रियांच्या उधळ्या घोड्यांना वश केले आहेस, मनरूपी हत्तीला जिंकले आहेस आणि सर्व बाजूंनी भोगरूपी शत्रूंना मोडून टाकले आहेस, म्हणून तू राज्याचा खरा मालक झाला आहेस.
अपाराम्बरपान्थस् त्वम् अजस्रास्तमयोदयः । अवभासकरो नित्यं बहिर् अन्तश् च भास्करः
तू या अनंत आकाशाचा प्रवासी आहेस, तुझ्या उदयास्ताला कधीच अंत नाही; तू नेहमीच प्रकाशमान आहेस, बाहेर आणि आत दोन्हीकडे सूर्याप्रमाणे चमकत असतोस.
सर्वदैवासि संसुप्तश् शक्त्या संवेद्यसे विभो । भोगालोकनलीलार्थं कामिन्या कामुको यथा
सर्व देव झोपले असतानाही तू नेहमीच अस्तित्वात आहेस; तुझ्या शक्तीमुळे, हे प्रभो, आनंद आणि प्रकाशाच्या खेळासाठी, जशी प्रेयसी आपल्या प्रियकराला ओळखते तशीच तुझी ओळख होते.
दृक्क्षुद्राभिर् उपानीतं दूराद् रूपमधु त्वया । पीयते स्वीकृतं शक्त्या नेत्रवातायनस्थया
दृष्टीच्या मधमाशांनी दूरवरून आणलेले रूपरूपी मध तू डोळ्यांच्या खिडकीत बसून, तुझ्या शक्तीने स्वीकारून, आस्वादतोस.
ब्रह्माण्डकोटरोद्वान्ताः प्राणापानचरास् त्वया । गतागतैर् ब्रह्मपुरे सम्प्रेक्ष्यन्ते प्रतिक्षणम्
अनेक ब्रह्मांडांच्या कडा, ज्या तुझ्या श्वासोच्छ्वासाने ओलांडल्या जातात, त्या ब्रह्मपुरात प्रत्येक क्षणी येतात आणि जातात, आणि तू त्या पाहतोस.
देहपुष्पे त्वम् आमोदो देहेन्दौ त्व् अमृतामृतम् । रसस् त्वं देहविटपे शैत्यं देहहिमे भवान्
शरीररूपी फुलातला सुगंध तूच आहेस, शरीरातील चंद्रातलं अमृत आणि अमृत नसलेलंही तूच आहेस; शरीररूपी झाडातला रस तूच आहेस, आणि शरीरातील हिमाचं गारवा देखील तूच आहेस.
त्वय्य् अस्ति चिन्मयस् स्नेहश् शरीरक्षीरसर्पिषि । त्वम् अन्तर् अस्य देहस्य दारुण्य् अग्निर् इव स्थितः
तुझ्यातच शरीरातील दूध आणि तुपामधील चैतन्याचा प्रेमभाव आहे; तू या शरीराच्या आत लाकडातल्या अग्नीप्रमाणे वास करतोस.
त्वम् अपाम् उत्तमास्वादः प्राकाश्यं तेजसाम् अपि । अवगन्ता त्वम् अर्थानां त्वं भासाम् अवभासकः
पाण्यातील श्रेष्ठ चव तूच आहेस, तेजांमध्येही तुझं प्रकाशपण आहे; तूच सर्व वस्तू जाणणारा आहेस आणि सर्व प्रकाशांना उजळवणारा देखील तूच आहेस.
स्पन्दस् त्वं सर्ववायूनां त्वं मनोहस्तिनो मदः । प्रज्ञानलशिखायास् त्वं प्राकाश्यं तैक्ष्ण्यम् एव च
तू सर्व वाऱ्यांची हालचाल आहेस, मनरूपी हत्तीचा उत्साह आहेस; तूच बुद्धीच्या ज्वाळेतील तेज आणि धार आहेस.
त्वद्वशाद् दीपवन् माया क्वापि सम्प्रविलीयते । दीपवत् पुनर् अन्यत्र समुदेति कुतो ऽपि सा
तुझ्या इच्छेने माया कधी कुठे दिव्यासारखी नाहीशी होते, आणि पुन्हा कुठूनतरी दिव्यासारखी प्रकट होते.
त्वयि संसारवर्तिन्यः पदार्थावलयस् तथा । कटकाङ्गदकेयूरयुक्तयः कनके यथा
जसा सोन्यात कडे, अंगठ्या आणि पैंजण असतात, तसंच या जगाच्या प्रवाहात सर्व वस्तूंचे समूह तुझ्यातच आहेत.
भवान् अयम् अयं चाहं त्वं शब्दैर् एवमादिभिः । स्वयम् एवात्मनात्मानं लीलया स्तौषि वक्षि च
हा तू आहेस, हा मी आहे, अशा शब्दांनी आणि अशाच प्रकारे, तूच स्वतःला स्वतःच सहजपणे गौरवतोस आणि बोलतोस.
मन्दानिलविनुन्नो ऽब्दो गजाश्वनरदृष्टिभिः । यथा संलक्ष्यते व्योम्नि तथा त्वं भूतदृष्टिभिः
जसा मंद वाऱ्याने ढग आकाशात हत्ती, घोडे, माणसं यांच्यासारख्या आकारांत दिसतो, तसंच तुझंही वेगवेगळ्या रूपांत भासणं इंद्रियांनी होतं.
यथा हयगजाकारैर् ज्वाला लसति वह्निषु । तथैवाव्यतिरिक्तस् त्वं दृश्यैर् वससि सृष्टिषु
जसा अग्नीत ज्वाळा कधी घोड्याच्या, कधी हत्तीच्या आकारात चमकत असते, तसंच तूही कुठेही न बदलता सर्व सृष्टींमध्ये त्यांच्या रूपांत वास करतोस.
त्वं ब्रह्माण्डकमुक्तानाम् अच्छिन्नस् तन्तुर् आततः । क्षेत्रं त्वं भूतसस्यानां चिद्रसायनसेकिनाम्
तू म्हणजे या विश्वमण्यांच्या माळेला जोडणारा अखंड दोरा आहेस; तूच त्या पंचमहाभूतांच्या पिकांसाठी शेत आहेस आणि तूच चेतनेचा अमृतरस ओतणारा आहेस.
असत् तद् अनभिव्यक्तं पदार्थानां प्रकाश्यते । त्वया तत्त्वं यथा पक्त्रा मांसानां स्वादवेदनम्
जे खरे नाही आणि अजून प्रकटही झाले नाही, ते तुझ्यामुळेच दिसू लागतं, जसं जीभेमुळे मांसाचा खरा स्वाद कळतो.
विद्यमानापि वस्तुश्रीर् न स्थिता त्वयि न स्थिते । वनितारूपलावण्यसत्तेव गतचक्षुषः
कोणत्याही वस्तूची शोभा असली तरी, तुझ्या अनुपस्थितीत ती टिकत नाही — जणू एखाद्याचे डोळे गेले असता, स्त्रीचे सौंदर्य आणि मोहिनीपण त्याच्यासाठी अर्थहीन होते.
सद् अपीह न सत्तायै वस्तु नाकलितं त्वया । तुष्टये न स्वलावण्यं मकुराप्रतिबिम्बितम्
इथे काही असले तरी, ते तुझ्या जाणिवेशिवाय खरी अस्तित्वाला पोहोचत नाही — जसे आरशात उमटले नाही तर स्वतःचे सौंदर्यही समाधान देत नाही.
लुठति त्वां विना देहः काष्ठलोष्टसमः क्षितौ । सन्न् अप्य् असत्तयैवात्तो यामास्व् इव रविं विना
तुझ्याशिवाय शरीर जमिनीवर लाकडासारखे किंवा मातीच्या गुठळीसारखे लोळत राहते; ते जरी असले तरी, सूर्याशिवाय रात्रीच्या प्रहरी जसे काहीच नसते, तसेच ते फक्त नावापुरतेच असते.
सुखदुःखक्रमः प्राप्य भवन्तं परिनश्यति । प्राकाश्यम् आसाद्य यथा तमस् तेजो ऽथ वा हिमम्
आनंद आणि दुःख यांची मालिका तुझ्यापर्यंत पोहोचली की नाहीशी होते — जसे प्रकाश आल्यावर अंधार नाहीसा होतो, किंवा सूर्याच्या प्रकाशात हिम वितळून जातो.
त्वदालोकनयैवैते स्थितिं यान्ति सुखादयः । सूर्यालोकनया प्रातर् वर्णाश् शुक्लादयो यथा
तुला पाहिल्यामुळेच सुख वगैरे गोष्टी निर्माण होतात, जसा सकाळी सूर्यप्रकाश पडल्यावर पांढरा इत्यादी रंग दिसतात.
लब्धात्मानो विनश्यन्ति सम्बन्धक्षण एव ते । ते तमांसीव दीपस्य दृष्टाव् एव व्रजन्त्य् अलम्
आपली खरी ओळख मिळताच त्या गोष्टी लगेचच नष्ट होतात, जसे दिवा लागल्यावर अंधार क्षणात नाहीसा होतो.
तमस्ता तमसो दीपासत्तायां स्फुटतां गता । दीपसम्बन्धसमये सा चोत्पत्य विनश्यति
दिवा नसताना अंधार स्पष्टपणे दिसतो; पण दिवा लागल्यावर तो अंधार क्षणात निर्माण होऊन लगेच नाहीसा होतो.
तथैव सुखदुःखश्रीर् दृष्ट्वैव त्वाम् अनामयम् । जायते जातमात्रैव सर्वनाशेन नश्यति
तसंच, तुझ्या निरोगी स्वरूपाचं दर्शन झाल्यावर सुख-दुःखाची शोभा क्षणात निर्माण होते आणि सर्वकाही नाहीसं झाल्यावर तीही संपते.
भङ्गुरत्वाद् इह स्थातुं कालं नाणुम् अपि क्षमा । निमेषलक्षभागाख्या तन्वी कालकला यथा
इथे सर्व काही इतकं नाजूक आणि क्षणभंगुर आहे की, एक क्षणही टिकून राहत नाही. जसं डोळ्याच्या पापण्यांचा लाखावा भाग म्हणतात, तसा हा काळाचा अगदी सूक्ष्म भाग आहे.