नित्यस् सो ऽयम् अहं देवो देवानाम् अवबोधकः । स्वयम् आत्मास्मि मे नास्ति कलनावित् किलेतरा
मी हा शाश्वत आत्मा आहे, देवांना जागृत करणारा दिव्य स्वरूप आहे; मी स्वतःच माझा आत्मा आहे, माझ्यासाठी दुसरी कोणतीही कल्पना किंवा मर्यादा नाही.
रेणुनेवाणुना व्योम्नि पद्मपत्त्र इवाम्भसा । सम्भ्रमेणेव पाषाणे सम्बन्धो मयि नैनसा
जसं धूळ आकाशाला चिकटत नाही, किंवा पाण्याचे थेंब कमळाच्या पानावर टिकत नाहीत, किंवा गोंधळ दगडावर परिणाम करत नाही, तसंच पापाचं माझ्याशी काहीही नातं नाही.
सुखदुःखश्रियो देहे मा पतन्तु पतन्तु वा । तुम्बकोपरि धाराश् च का नः क्षतिर् उपस्थिता
आनंद, दुःख किंवा समृद्धी शरीरावर येऊ देत किंवा येऊ नयेत—काय फरक पडतो? जसं पाण्याच्या धारा दुधीवर पडल्या तरी त्याला काही हानी होत नाही.
दीपाङ्गाभिगतो रज्ज्वा नालोको बध्यते यथा । तथैवायम् अबद्धो ऽहं सर्वभावगणातिगः
जसं दिव्याच्या प्रकाशाची रेघ दोरीवर पडली तरी ती दोरी बांधली जात नाही, तसंच मी सगळ्या अवस्थांपलीकडे असून कोणत्याच गोष्टींनी बांधला जात नाही.
सम्बन्धः को नु नः कामैर् भावाभावैर् अथेन्द्रियैः । केन सम्बध्यते व्योम केन वा गृह्यते मनः
इच्छा, अस्तित्व-नास्तित्व किंवा इंद्रिय यांच्याशी आपला काय संबंध? आकाशाला कोण बांधू शकतं? मनाला कोण पकडू शकतं?
शरीरे शतधा याते खण्डना का शरीरिणः । कुम्भे रुग्णे क्षते क्षीणे कुम्भाकाशस्य का क्षतिः
शरीर शंभर तुकड्यांत फुटलं तरी, त्यात राहणाऱ्याला काय इजा होते? मडकं फुटलं, तडकलं किंवा नष्ट झालं, तरी मडक्यातलं आकाशाला काहीच होत नाही.
पिशाचक इवादृश्यो मनो नामोदितं मुधा । जडे तस्मिन् क्षते बोधात् का नः क्षतिर् उपस्थिता
जसं एखादा भुतासारखं मन दिसत नाही, तसंच ते खरं अर्थानं कधी उगवतही नाही; त्या जड मनाला जर ज्ञानानं इजा झाली, तर आपल्याला काय त्रास होणार?
सुखदुःखमयी यस्य वासना तन् मनो मम । अभवत् पूर्वम् अद्यैका सम्पन्ना ननु निर्वृतिः
आनंद-दुःख यांच्या आठवणींनी माझं मन पूर्वी बनलं होतं; आता त्या सगळ्या एकरूप होऊन संपल्या आहेत, हेच तर खरं मुक्तीचं लक्षण आहे.
अन्यो भुङ्क्ते ऽन्य आदत्ते ऽप्य् अन्यस्यानर्थसङ्कटः । अन्यः पश्यत्य् अहो मौर्ख्यं कस्येयं खलु चक्रिका
कोणी उपभोग घेतो, कोणी दुसऱ्याचं घेतो, तिसऱ्याला संकटं येतात, आणखी कोणी हे सगळं पाहतो—अरे, किती मूर्खपणाचं आहे हे! अखेर ही फिरणारी चाक कोणाची आहे?
भुङ्क्ते प्रकृतिर् आदत्ते मनो देहस्य सङ्कटः । द्रष्टात्मा मौर्ख्यम् अस्तीह न किञ्चित् केव मे क्षतिः
निसर्ग उपभोग करतो, मन घेतं राहतं, आणि शरीराला यातना सहन कराव्या लागतात; पण जो साक्षी आत्मा आहे, तो फक्त हे मूर्खपण पाहतो—खरं तर, यात काहीच माझं नुकसान होत नाही.
न मे भोगस्थितौ वाञ्छा न च भोगविवर्जने । यद् आयाति तद् आयातु यत् प्रयाति प्रयातु तत्
मला सुख मिळावं अशी इच्छा नाही, आणि सुख नसलं तरीही काही फरक पडत नाही; जे येतंय ते यावं, जे जातंय ते जाऊ द्यावं.
सुखेषु मम नापेक्षा नोपेक्षा दुःखवृत्तिषु । सुखदुःखान्य् उपायान्तु यान्तु वाप्य् अहम् एषु कः
मला आनंद मिळेल अशी अपेक्षा नाही, आणि दुःख आलं तरी मी त्याकडे दुर्लक्ष करतो असंही नाही; सुख-दुःख येऊ देत किंवा जाऊ देत—त्यांच्याशी माझा काय संबंध?
वासना विविधा देहे त्व् अस्तं वोदयम् एव वा । प्रयान्तु नाहम् एतासु न चैता मम काश्चन
शरीरातल्या वेगवेगळ्या वासनांना जसं वाटेल तसं उगवू देत किंवा मावळू देत; मी त्यांच्यात नाही, आणि त्या कुठल्याच माझ्या नाहीत.
एतावन्तम् अहं कालम् अज्ञानरिपुणोरुणा । हृत्वा विवेकसर्वस्वम् एकान्तम् अवपोथितः
इतक्या काळापासून मी अज्ञान या बलवान शत्रूने वाहून नेला गेलो, विवेक पूर्णपणे हरवला आणि एकटेपणात फेकला गेलो.
वैष्णवेन प्रसादेन स्वसमुत्थेन चारुणा । इदानीं स्वं परिज्ञाय मयैष परिपोथितः
आता विष्णूच्या कृपेने आणि माझ्या स्वतःच्या शुद्ध प्रयत्नाने, माझे खरे स्वरूप ओळखून मी ते एकटेपण दूर केले आहे.
अहङ्कारपिशाचो ऽयं शरीरतरुकोटरात् । परावबोधमन्त्रेण मयेदानीम् अपाकृतः
हा अहंकाराचा राक्षस, शरीर या झाडाच्या पोकळीत राहणारा, मी आता सर्वोच्च समजुतीच्या मंत्राने दूर केला आहे.
निरहङ्कारयक्षो ऽयं मच्छरीरमहाद्रुमः । पुण्यताम् अलम् आयातः प्रफुल्त इव राजते
आता अहंकाररहित झाल्यावर, माझे हे शरीररूपी महान झाड पवित्रतेला पोहोचले असून, फुलल्यासारखे तेजाने उजळून निघाले आहे.
प्रशान्तमोहदारिद्र्यो दुराशादोषसङ्क्षये । विवेकधनसम्भारात् स्थितो ऽस्मि परमेश्वरः
मोहाचं दारिद्र्य शांत झालं, व्यर्थ इच्छांच्या दोषांचा नाश झाला, विवेकाचं धन मिळालं, म्हणून मी आता परब्रह्मस्वरूपात उभा आहे.
ज्ञातं ज्ञातव्यम् अखिलं दृष्टा द्रष्टव्यदृष्टयः । तत् प्राप्तम् अधुना येन न प्राप्यम् इह शिष्यते
जगात जे काही जाणण्यासारखं होतं ते सगळं मी जाणलं; जे काही पाहण्यासारखं होतं ते सगळं मी पाहिलं. आता मी असं काही मिळवलं आहे, की ज्यामुळे या जगात अजून काही मिळवायचं उरलेलं नाही.
दिष्ट्या दूरोज्झितानर्थाम् अपेतविषयोरगाम् । संशान्तमोहनीहारां शान्ताशामृगतृष्णिकाम्
सुदैवाने मी दुःखांपासून दूर आलो आहे, विषयांच्या सर्पांपासून मुक्त झालो आहे, मोहाचा धुंद धूर आणि इच्छा-आकांक्षेचं मृगजळ शांत झालं आहे.
रजोरहितसर्वाशां शीतलोपशमद्रुमाम् । प्राप्तो ऽस्मि विततां भूमिम् उन्नतां पारमार्थिकीम्
सर्व इच्छांच्या धुळीपासून मुक्त, शीतल आणि शांत अशा वृक्षासारख्या अवस्थेत, मी व्यापक आणि उन्नत अशी अंतिम सत्याची भूमी प्राप्त केली आहे.
स्तुत्या प्रणत्या विज्ञप्त्या शमेन नियमेन च । लब्धो ऽयं भगवान् आत्मा दृष्टश् चाधिगतस् स्फुटम्
स्तुती, नमस्कार, प्रार्थना, मनःशांती आणि नियम यांच्या सहाय्याने हा परमात्मा मिळवता येतो आणि स्पष्टपणे अनुभवता येतो.
अहङ्कारपदातीतश् चिरात् संस्मृतिम् आगतः । स्वभावो भगवान् आत्मा विष्णुर् ब्रह्म सनातनम्
अहंकाराच्या पलीकडे गेलेला हा स्वाभाविक, सनातन, परमात्मा — विष्णु, ब्रह्म — आता दीर्घकाळानंतर पुन्हा आठवणीत आला आहे.
इन्द्रियोरगगर्तेषु मरणश्वभ्रभूमिषु । तृष्णाकरञ्जकुञ्जेषु कामकोलाहलेषु च
इंद्रियांच्या खोल दरीत, मृत्यूच्या आणि अंधाराच्या प्रदेशात, तृष्णेच्या दाट झाडीत आणि इच्छांच्या गोंधळात,
वासनावनजालेषु जन्मकूपान्तरेषु च । दुःखदावाग्निदाहेषु दुष्कृताङ्गारभारिषु
वासनेच्या जाळ्यात, जन्माच्या खोल विहिरीत, दुःखाच्या प्रचंड आगीत आणि पापाच्या जड राखेत,
पातोत्पातदशालक्षैर् मज्जनोन्मज्जनभ्रमैः । आविर्भावतिरोभावैर् आशापाशविवेष्टनैः
अनेक संकटं आणि आपत्ती, बुडणं-उगवणं यांचा गोंधळ, दिसणं-लपणं अशा घडामोडी, आणि आशेच्या बंधनांनी मी गुंतलो होतो.
अहं चिरम् अहङ्कारद्विषा समवपोथितः । निशायाम् अल्पधैर्यात्मा पिशाचेनेव जङ्गले
मी फार काळ अहंकाररूपी शत्रूने चिरडला गेलो, माझं मन रात्रीच्या अंधारात घाबरट झालं होतं, जणू काही जंगलात एखाद्या पिशाच्चाने पछाडावं तसं.
स्वयम् एव त्वयेदानीं क्रियाशक्त्या स्वयैव हि । शौरिवाग्व्यपदेशेन विवेकश्रीर् विबोधिता
पण आता, तुझ्या स्वतःच्या कृतीच्या शक्तीने आणि शौरिरूप वाणीने, विवेकाची श्रीमंती जागी झाली आहे.
प्रबुद्धे भवतीशाने तम् अहङ्कारराक्षसम् । न पश्यामि विभो दीपे ज्वलिते तिमिरं यथा
जेव्हा परमेश्वर अंतर्यामी जागृत होतो, तेव्हा तो अहंकाररूपी राक्षस मला दिसत नाही, जसं दिवा लागला की अंधार नाहीसा होतो, तसं हे प्रभो.
तस्याहङ्कारयक्षस्य मनोविवरवासिनः । दीपस्येव प्रशान्तस्य न वेद्मि गतिम् ईश्वर
त्या अहंकार नावाच्या राक्षसाचा, जो मनाच्या गुहेत राहतो आणि ज्याचं अस्तित्व आता शांत झालेल्या दिव्यासारखं विझून गेलं आहे, त्याचा पुढे काय झाला हे मला माहीत नाही, हे ईश्वर.