ईहानीहामयैर् अन्तर् या चिद् आवलिता मलैः । सा हि नोत्पतितुं शक्ता पाशबद्धेव पक्षिणी
इच्छा आणि अनिच्छेच्या मलांनी आतून झाकलेली जी चैतन्यशक्ती आहे, ती खरोखरच वर उचलू शकत नाही, जशी दोरीने बांधलेली पक्षी उडू शकत नाही.
सङ्कल्पकलनेनैव ये केचन जना इमे । पतिता मोहजालेषु विनेत्रा इव पक्षिणः
खरं सांगायचं झालं तर, या सर्व लोकांनी आपल्या कल्पनेच्या विणकामातून मोहाच्या जाळ्यात पडावं, जसं एखाद्या पक्ष्याला डोळे नसावेत तसं.
सङ्कल्पजालवलितैर् विषयावटपातिभिः । पदवी गतबाधेयं न दृष्टा मत्पितामहैः
कल्पनेच्या जाळ्यात अडकलेली आणि विषयांच्या पहाऱ्यांनी अडवलेली ही वाट माझ्या पूर्वजांना कधीच दिसली नाही.
दिनैः कतिपयैर् एव स्फुरित्वा धरणीतले । वराकास् तेन ते नष्टा मषकाः कुहरेष्व् इव
मोजक्या दिवसांसाठीच या पृथ्वीवर चमकून, ते बिचारे त्या मोहामुळे हरवून जातात, जसं लहान माशा भोकात गायब होतात.
अज्ञास्यन् यदि ते तत्त्वं भोगदुःखार्थिनस् ततः । भावाभावान्धकूपेषु नापतिष्यन् हताशयाः
जर ते सुख-दुःखाच्या मागे धावणारे लोक खरं तत्त्व ओळखले असते, तर त्यांची आशा तुटून ते अस्तित्व आणि अनस्तित्वाच्या काळोख्या खड्ड्यांमध्ये पडले नसते.
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन जन्तवः । धराविवरमग्नानां कीटानां समतां गताः
इच्छा आणि द्वेष यांपासून निर्माण होणाऱ्या द्वंद्व आणि भ्रमामुळे सर्व जीव जणू पृथ्वीच्या भोकात पडलेल्या किड्यांसारखे होतात.
ईहितानीहिताकारा कलनामृगतृष्णिका । सत्यावबोधमेघेन यस्य शान्ता स जीवति
ज्याच्या मनातील केलेली आणि न केलेली कृत्ये, तसेच कल्पनेच्या मृगजळासारख्या विचारांची गोंधळ, सत्याच्या ज्ञानाच्या मेघाने शांत झाली आहे, तोच खरा जगतो.
कुतः किलास्याश् शुद्धाया अविच्छिन्नामलाकृतेः । चन्द्रिकाया रुचः कोष्णाः कलङ्ककलनाश् चितः
ही जी शुद्ध, अखंड आणि निर्मळ तेजस्विता आहे, जशी चंद्राची शीतलता, तिच्यात कल्पनेतील डाग किंवा उष्णता कशी येईल?
आत्मने ऽस्तु नमो मह्यम् अविच्छिन्नचिदात्मने । लोकालोकमणे देव चिरेणाधिगतो ऽस्य् अहो
माझ्या स्वतःच्या, अखंड चैतन्यस्वरूप असलेल्या आत्म्याला नमस्कार असो. हे दृश्य आणि अदृश्य जगाचे दैवी रत्न, अखेर तुला प्राप्त झालो—किती अद्भुत!
परामृष्टो ऽसि लब्धो ऽसि प्रोदितो ऽसि चिराय च । उद्धृतो ऽसि विकल्पेभ्यो यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते
तुला मी स्पर्श केला, तुला शोधलं, तुला उलगडलं आणि कित्येक काळानंतर तुला सर्व शंका-मुक्त केलं; तू जसा आहेस तसाच आहेस—तुला नमस्कार.
मह्यं तुभ्यम् अनन्ताय तुभ्यं मह्यं शिवात्मने । नमो देवातिदेवाय पराय परमात्मने
माझ्या आणि तुझ्या—या दोघांच्या—अनंत स्वरूपाला, शुभ आत्म्यास, देवांपेक्षा श्रेष्ठ असलेल्या, परमात्म्याला नमस्कार.
गतघनम् इव पूर्णम् इन्दुबिम्बं गतकलनावरणं स्वम् एव रूपम् । स्ववपुषि मुदितं स्वयं स्वसंस्थं स्वयम् उदितं स्वरसं स्वयं नमामि
जसं निरभ्र चंद्रबिंब पूर्ण असतं, तसंच स्वरूप, कोणतीही कला किंवा आच्छादन नसलेलं, स्वतःच्या देहात आनंदी, स्वतःमध्ये स्थिर, स्वतःच प्रकट झालेलं आणि स्वतःच्या रसात न्हालेलं—त्याला मी नमस्कार करतो.
ॐ इत्य् आकारिताकारो विकारपरिवर्जितः । आत्मैवायं इदं सर्वं यत् किञ्चिज् जगतीगतम्
‘ॐ’ या नादातून प्रकटलेलं, सर्व विकारांपासून मुक्त असलेलं, हे सर्व जग—जे काही आहे ते—फक्त आत्माच आहे.
मेदोऽस्थिमांसमज्जासृगतीतो ऽप्य् एष चेतनः । अन्तरस्थो ऽपि सूर्यादीन् प्रकाशयति दीपकः
हा चेतना मेद, हाड, मांस आणि मज्जा यांच्याही पलीकडे असून, आतमध्ये असला तरी, सूर्य वगैरे सर्वांना दिव्यासारखी प्रकाश देतो.
उष्णीकरोति दहनं रसयत्य् अमृतो रसं । इन्द्रियानुभवान् भुङ्क्ते भोगान् इव महीपतिः
तो अग्नीप्रमाणे उष्णता देतो, अमृतासारखा रस अनुभवतो आणि राजा जसा सुखांचा आस्वाद घेतो तसा इंद्रियांचे अनुभव घेतो.
तिष्ठन्न् अपि हि नासीनो गच्छन्न् अपि न गच्छति । शान्तो ऽपि व्यवहारस्थः कुर्वन्न् अपि न लिप्यते
तो उभा असला तरी खरं तर उभा राहत नाही; बसला असला तरी बसत नाही; चालला असला तरी चालत नाही. शांत असूनही व्यवहारात राहतो; करत असला तरी त्याला काही चिकटत नाही.
पूर्वम् अद्य तथेदानीम् इहामुत्रोभयत्र च । पिहितो ऽपिहितो ऽप्य् एष समस् सर्वासु वृत्तिषु
पूर्वी, आत्ता किंवा नंतर; इथे, तिथे किंवा दोन्हीकडे; लपलेला असो किंवा उघड असो, हा सर्व अवस्थांमध्ये सारखाच राहतो.
उद्भवन्यग्भवाभावभावनाभिर् इतस् ततः । ब्रह्मादितृणपर्यन्तं जगद् आवर्तयन् स्थितः
निर्मिती, विलय आणि अनुपस्थिती या कल्पनांनी हे सर्वत्र, ब्रह्मापासून गवतापर्यंतचं जग फिरवत राहतं.
नित्यस्पन्दमयो नित्यम् अपि देवात् सदागतेः । स्थाणोर् अप्य् अक्रियो नित्यम् आकाशाद् अप्य् अलेपकः
हे नेहमीच हालचालीने भरलेलं असतं, तरीही कायम स्थिर राहतं; सतत निष्क्रिय, आणि आकाशापेक्षाही अधिक निर्मळ असतं.
मनांसि क्षोभयत्य् एष पल्लवान् इव मारुतः । वाहयत्य् अक्षपङ्क्तिं वा स्वाश्वालीम् इव सारथिः
हे वारा जसा पानं हलवतो तसं मनं हलवतं, आणि सारथी जसा आपल्या घोड्यांना चालवतो तसं इंद्रियांना चालवतं.
अतिदुःखितवद् देहगेहे कर्मकरस् सदा । सम्राड् इवात्मनि स्वास्थ्यसंस्थितो भोगभुग् विभुः
हे नेहमी शरीररूपी घरात कष्ट करणाऱ्या दुःखी माणसासारखं वागतं, पण स्वतःमध्ये सम्राटासारखं सुखात आणि सामर्थ्याने रममाण राहतं.
एष एव सदान्वेष्यस् स्तुत्यो ध्यातव्य एव च । जरामरणसम्मोहाद् अनेनोत्तीर्य गम्यते
हेच नेहमी शोधावं, गौरवावं आणि ध्यानात घ्यावं लागतं; याच्यामुळे वार्धक्य आणि मृत्यूच्या मोहातून आपण पार जाऊ शकतो.
सुलभश् चायम् अत्यन्तं सुज्ञेयश् चाप्तबन्धुवत् । शरीरपद्मकुहरे सर्वेषाम् एव षट्पदः
हे मिळवायला अगदी सोपं आहे आणि जवळच्या मित्रासारखं सहज समजतं येतं; सर्वांच्या शरीररूपी कमळाच्या गुहेत हा मधमाशीप्रमाणे वास करतो.
अनाकृष्टो ऽप्य् अनाहूतस् स्वदेहाद् एव लभ्यते । मनाग् एवोपहूतो ऽपि क्षणाद् भवति सम्मुखः
हे न बोलावता किंवा ओढून न घेताही स्वतःच्या शरीरात सहज सापडतं; जर थोडंसंही आवाहन केलं, तर क्षणात समोर प्रकट होतं.
नास्य संसेव्यमानस्य सर्वसम्पत्तिशालिनः । धनानाम् ईश्वरस्येव स्मयो गर्वो ऽथ वा भवेत्
या सर्व संपत्तीने परिपूर्ण असलेल्या गोष्टीची सेवा करणाऱ्याला, धनाच्या मालकासारखी गर्व किंवा अहंकार कधीच येत नाही.
आमोद इव पुष्पेषु तैलं तिलकणेष्व् इव । रसजातिष्व् इवास्वादो देवो देहेषु संस्थितः
जसा फुलांमध्ये सुगंध असतो, तसाच तीळामध्ये तेल असतं आणि वेगवेगळ्या रसांमध्ये चव असते, तसंच सर्व देहांमध्ये दैवी तत्त्व वास करते.
अविचारवशाद् एष हृदयस्थो ऽपि चेतनः । न ज्ञायते चिराद् दृष्ट इष्टबन्धुर् इवाग्रगः
विचार न केल्यामुळे, जरी हे चैतन्य हृदयातच असतं, तरी ते खूप काळ ओळखलं जात नाही, जणू काही आवडता मित्र समोर उभा असला तरी दिसत नाही.
विचारणात् परिज्ञाते एतस्मिन् परमेश्वरे । अभ्युदेति परानन्दो लब्धे प्रियजने यथा
जेव्हा विचार करून या परमेश्वराचं खरं स्वरूप ओळखलं जातं, तेव्हा जसं प्रिय व्यक्ती भेटल्यावर आनंद मिळतो, तसा सर्वोच्च आनंद उत्पन्न होतो.
अस्मिन् दृष्टे परे बन्धाव् उद्दामानन्ददायिनि । आयान्ति दृष्टयस् तास् ता याभिर् बन्धो विलीयते
या परम आनंद देणाऱ्या खऱ्या मित्राचं दर्शन झाल्यावर, ज्या अनुभूतींमुळे बंधन नाहीसं होतं, त्या अनुभूती येतात.
त्रुट्यन्ति सर्वतः पाशाः क्षीयन्ते सर्वशत्रवः । न कृन्तन्ति मनांस्य् आशा गृहाणीव दुराखवः
सर्व बंधने तुटतात, सर्व शत्रू संपतात; इच्छा मनाला छेदू शकत नाहीत, जशी वाईट बांधलेल्या घराने काही धरून ठेवता येत नाही.